I SA/Wr 1426/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca spółka komandytowa (reprezentowana przez radcę prawnego), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł (wpis w maksymalnej wysokości), wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, to jest powyżej 20.000 zł. We wniosku wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu i zarządzania nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Uzasadniając zgłoszone żądanie powołała się na złą kondycję finansową, przede wszystkim z powodu postępowań sądowych, w których spółka broni swoich praw w związku z zakupionymi nieruchomościami. Nieruchomości te stanowią jej jedyny majątek, są nadto obciążone hipoteką zabezpieczającą zaciągnięte kredyty. W związku z tym strona nie posiada zdolności kredytowej, która umożliwiłaby pozyskać środki na opłacenie pełnej kwoty wpisu od skargi. Maksymalna kwota, jaką jest w stanie uiścić to 20.000 zł. Spółka zwróciła uwagę, że z powodu wymiaru podatku w wysokości ponad 17.000.000 zł znalazła się w niekorzystnej sytuacji finansowej. Nadto ponosi nakłady na nieruchomość, którą musi doprowadzić do stanu umożliwiającego jej prawidłowe użytkowanie. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału spółki wynosi 1.000 zł, wartość środków trwałych 72.405.308,04 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2013) 3.093.975,50 zł. Stan konta na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił (-)1.500 zł. Do wniosku załączono rachunek zysków i strat za 2013 r. i za okres do 31 marca 2014 r. oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym za miesiące marzec i kwiecień 2014 r. w ilości trzech obciążeń z tytułu opłat za prowadzenie rachunku. Dokumenty te potwierdzają informacje wykazane na urzędowym formularzu, a nadto wynika z nich, że na koniec 2013 r. spółka osiągnęła przychody w wysokości 2.567.016,16 zł, stratę (-)3.093.980,40 zł i odnotowała amortyzację w kwocie 3.243.797,64 zł. Z kolei do końca marca 2014 r. przychody wyniosły 771.014,73 zł, strata (-)226.026,17 zł, koszty amortyzacji 810.948,66 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że do kwietnia 2014 r. przychody wzrosły do kwoty 840.392,87 zł, a strata wyniosła 488.712,40 zł (w tym amortyzacja środków trwałych – 1.081.264,88 zł). Wartość dostawy towarów i usług w lutym, marcu i kwietniu 2014 r. – zgodnie z deklaracjami VAT-7 – wynosiła odpowiednio 187.231 zł, 187.588 zł i 203.088 zł. Ponadto oświadczyła, że posiada także nieaktywny rachunek bankowy w [...] Bank. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie strona polemizowała z orzeczeniem referendarza zarzucając błędną ocenę przedstawionej sytuacji materialno-finansowej i podniosła, że nie posiada obecnie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, co potwierdza załączony do sprzeciwu bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r., z którego wynika, że wartość krótkoterminowych aktywów finansowych spółki wyniosła 8,50 zł. Skarżąca wskazała również, że rozliczenia między nią a zarządcą nieruchomości (spółką B) stanowiące większość rozliczeń skarżącej, odbywają się za pomocą kompensat i są dokonywane w okresach rozliczeniowych, zgodnie z umową o zarządzanie, zawartą w aktach sprawy. Jednocześnie wskazała, że kolejne rozliczenie, które zostanie dokonane, przedstawia po stronie skarżącej wartości ujemne z uwagi na liczne prace remontowe wynajmowanych nieruchomości, które miały i mają obecnie miejsce. Skarżąca dodała, że posiadane przez nią środki trwałe o tak dużej wartości nie warunkuje możliwości poniesienia tak dużego ciężaru finansowego. Ponadto wskazała, że zadeklarowana przez nią kwota, którą może uiścić tytułem wpisu od skargi (20.000 zł) wymaga zaciągnięcia pożyczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do istoty sprawy wskazać należy, że skarżąca spółka wniosła o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych). Zastosowanie ma tu zatem regulacja zawarta w art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy musi uwzględniać treść art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Bezspornym zatem jest, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą więc być interpretowane rozszerzająco, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Innymi słowy, podmiot o jakim mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., który wnioskuje o udzielenie prawa pomocy, obowiązany jest wykazać, tj. udowodnić w sposób wystarczająco przekonujący, istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie go z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych. Przy czym wnioskodawca ma wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także to, że ich nie posiada, mimo że podjął wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku Sąd stwierdza, że dokonana w oparciu o przedłożone dokumenty źródłowe analiza sytuacji majątkowo-finansowej spółki, nie daje podstaw do potraktowania jej jako podmiotu wymagającego dofinansowania ze strony Skarbu Państwa w ponoszeniu należnych w sprawie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi w wysokości 100.000 zł). Jak bowiem wynika z akt sprawy, przychód netto spółki na koniec 2013 r. wyniósł 2.567.016,16 zł, zaś na koniec kwietnia 2014 r. wyniósł 840.392,87 zł. Spółka ponosi koszty działalności operacyjnej przekraczające uzyskany przychód. I tak, w 2013 r. koszty te wyniosły 5.660.995,61 zł (w tym amortyzacja 3.243.797,64 zł), zaś w 2014 r. 1.329.105,48 zł (w tym amortyzacja 1.081.264,88 zł). Spółka posiada aktywa trwałe o wartości 75.649.102,68 zł (nieruchomości) i aktywa obrotowe w wysokości 19.458.685,42 zł, w tym należności krótkoterminowe na kwotę 19.458.676,92 zł. W ocenie Sądu, uprawnione jest zatem stwierdzenie, że spółka ma możliwość wywiązania się z obowiązku poniesienia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Przede wszystkim podkreślić należy, że skoro spółka jest w stanie ponosić tak znaczne wydatki, których wysokość nie znajduje pokrycia w wypracowanym za te lata przychodzie to oznacza, że posiada ona dodatkowe możliwości finansowe, w ramach których może także uwzględnić również wydatki dotyczące niniejszego postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Jednocześnie należy mieć na względzie, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12, LEX 1121118). W efekcie koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której strona uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której ponosi z tego tytułu straty. Wskazania tu wymaga, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11, LEX nr 783893). Dane zawarte w dokumentacji finansowej przeczą także twierdzeniu spółki, że nie posiada ona zdolności kredytowej. Oceniając natomiast przedłożone przez spółkę zestawienia operacji bankowych na koncie w [...], na którym odnotowane jest ujemne saldo, Sąd stwierdza, że nie wynika z nich brak możliwości ponoszenia kosztów sądowych, bowiem na koncie tym, poza obciążeniami z tytułu prowadzenia rachunku bankowego, nie ma innych operacji związanych z działalnością gospodarczą spółki, jak chociażby zakup usług i towarów, zapłata należności publicznoprawnych. Ponadto nie jest wystarczająca dla Sądu sama informacja, że drugie konto spółki w [...]nie jest aktywne. Informacja ta nie została bowiem poparta żadnym dowodem. Bez znaczenia dla oceny w ramach instytucji prawa pomocy pozostaje również okoliczność rozliczania się skarżącej na zasadzie kompensat. Reasumując, w ustalonych przez Sąd okolicznościach sprawy, sytuacja majątkowo-finansowa strony nie uzasadnia w żaden sposób zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.