I SA/Wr 1426/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za I, II, III i IV kwartał 2013 r. oraz podatku do zapłaty za okres od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1426/16). Skarżąca, wraz ze skargą, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że otrzymuje aktualnie dochód w wysokości 2.273 złotych emerytury. Podała, że posiada zobowiązania z tytułu kredytów hipotecznych, tj. spłaca raty w wysokości 2.300 zł i 4.000 zł za dwie nieruchomości, przy czym wartość zadłużenia hipotecznego znaczenie przewyższa wartość nieruchomości. Ponadto w związku z wypowiedzeniem przez bank umowy odrębnego kredytu (linia obrotowa) jest zobowiązana do spłaty zadłużenia (raty) w wysokości 1900 zł miesięcznie, a pełna kwota do spłaty tego kredytu wynosi około 105.000 zł i upływa we wrześniu 2022 r. Wypowiedzenie tego kredytu nastąpiło wskutek czynności podejmowanych przez organy podatkowe, w tym zabezpieczeniem konta. Wskazała również, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 7.165.624 zł i obliczyła wpis sądowy od skargi od tej wartości na kwotę 71.656 zł dodając, że nie posiada środków na jego opłacenie. Do skargi skarżąca dołączyła złożony na niepodpisanym urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu (rubryka nr 5) wskazała, że jest wdową i ze względu na windykacje, wydatki na utrzymanie, leki, spłatę kart kredytowych i obciążenia hipoteczne znacznie przewyższające jej dochody z tytułu emerytury i wartość nieruchomości nie posiada środków na opłacenie powyższego wpisu sądowego od skargi. Musi prosić rodzinę o pomoc finansową, ponieważ zobowiązania i wydatki przekraczają jej dochody. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, obejmującym osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie wskazała żadnych osób podającym tym samym, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W oświadczenie majątkowym obejmującym nieruchomości podała, że posiada dwa domu we W. tj. jeden przy ul. [...] o powierzchni około 180 m2, którego wartość wraz z działką wynosi 300.000 zł obciążony hipoteką oraz drugi dom (szeregowiec) położony przy ul. [...], którego wartość wraz z działką wynosi około 500.000 zł obciążony hipoteką. Podała także, że nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych, i wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości powyżej 5.000 zł. Natomiast wskazała, że posiada oszczędności w kwocie 6.000 zł. Podała, że jest wspólnikiem w kliku spółkach, tj. w czterech spółkach i tylko jedna z tych spółek prowadzi bieżącą działalność, a stan środków pieniężnych w tych spółkach wynosi 0 zł i nie mają one majątku. Ponownie podała, że spłaca dwie raty hipoteczne i że zobowiązania i wydatki przekraczają jej dochody i jest zmuszona prosić o pomoc finansową rodzinę. Podała, że otrzymuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 2273 zł miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podała dwie raty z tytułu kredytów hipotecznych tj. 4000 zł i 2300 zł oraz odrębną ratę w wysokości 1900 zł (spłata zadłużenia w związku z wypowiedzeniem przez bank umowy innego kredytu), prąd około 200 zł, woda około 100 zł, gaz około 150 zł, leki około 150 zł, żywność około 300 zł. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3.01.2017 r. ustalono wartość przedmiotu sporu na kwotę 17.053.028 zł i wyznaczono wpis sądowy od skargi w kwocie 100.000,00 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11.01.2017 r. wezwano pełnomocnika strony do podpisania powyższego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy lub do nadesłania ponownie wypełnionego i podpisanego wniosku – w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto w zarządzeniu tym na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano skarżącą w terminie siedmiu dni – do nadesłania, wymienionych w tym zarządzeniu, oświadczenia i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 11.01.2017 r. pełnomocnik skarżącej poinformowała, że w nawiązaniu do informacji Sądu o wysokości wpisu sądowego od skargi podtrzymuje wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości opierając się na okolicznościach wskazanych w skardze. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła na urzędowym formularzu podpisanym dnia 27.01.2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści tego wniosku powtórzyła argumenty podane w niepodpisanym wniosku dotyczące uzasadnienia wniosku (rubryka nr 5), posiadania dwóch nieruchomości czyli dwóch domów we W. i oszczędności w kwocie 6000 zł, braku papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych, pojazdów mechanicznych, spłaty dwóch rat hipotecznych oraz odrębnych rat w związku wypowiedzeniem przez bank umowy kredytu, korzystania z pomocy finansowej rodziny. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki ponownie podała, że spłaca dwie raty z tytułu kredytów hipotecznych tj. 4000 zł i 2300 zł oraz odrębną ratę w wysokości 1900 zł (spłata zadłużenia w związku z wypowiedzeniem przez bank umowy innego kredytu), prąd około 200 zł, woda około 100 zł, gaz około 150 zł, leki około 150 zł, natomiast wydatki na żywność określiła na wyższą kwotę tj. około 400 zł. Natomiast w rubryce nr 6 stan rodzinny, (oświadczenie o stanie rodzinnym, obejmującym osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym) podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z córką lat [...] (pełnomocnikiem w niniejszej sprawie) oraz dwoma wnukami - dziećmi córki (rok urodzenia 2004 i 2011). W rubryce nr 10 dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącą podała, że otrzymuje emeryturę w wysokości 2273 zł, a ponadto od grudnia 2016 r. otrzymuje dochód z tytułu najmu domu przy ul. [...] w wysokości 500 zł. W rubryce tej podała także, że córka otrzymuje rentę w wysokości 1325,18 zł oraz alimenty na rzecz dzieci w kwocie 381,69 zł oraz świadczenie wychowawcze na dzieci, tzw. 500+ w wysokości 1000 zł. Wspólny dochód wynosi 5479,98 zł. Ponadto skarżąca podała, że jest wspólnikiem tylko w jednej spółce A sp. z o o. nr KRS [...], która jednak nie prowadziła i nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, a stan środków pieniężnych wynosi 0 zł i spółka ta nie posiada majątku. Nadesłała wydruk z konta bankowego z ujemnym saldem początkowym na dzień 1 listopada 2016 r. -7,78 zł i saldem końcowym na dzień 27 stycznia 2017 r. 998,98 zł, z którego wynika, że 30 listopada 2017 r. otrzymała emeryturę w kwocie 2395,32 zł i dnia 7 grudnia 2016 r. wypłaciła kwotę 1387,50 zł. Przedłożyła także harmonogram spłat kredytu restrukturyzacyjnego, z którego wynika, że obecnie miesięczna rata wynosi 1962,39 zł i została ustalona w tej kwocie do dnia 30 sierpnia 2022 r. i harmonogram spłat kredytu mieszkaniowego, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 1027,43 CHF oraz decyzje ZUS, z której wynika, że świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi 2395,32 zł, a także zeznanie podatkowego PIT 36-L o wysokości dochodu/straty za 2015 r., z którego wynika, że przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 4.651.953,78 zł, koszty uzyskania przychodu 4.612.267,67 zł, a dochód 39.686,11 zł. Przedstawiła również rachunek za gaz na kwotę 865,52 zł z terminem płatności 13 stycznia 2017 r. za okres od 27 października do 27 grudnia 2016 r. dotyczący domu przy ul. [...], który jest wynajmowany oraz rachunki za prąd dotyczący domu przy ul. [...], z których wynika, że opłaty te wynoszą od listopada 2016 r. do lutego 2017 r. 234,60 zł miesięcznie. Nadesłała wezwanie do zapłaty zobowiązań na rzecz B w wysokości 211,10 zł dotyczące domu przy ul. [...]. Dodatkowo strona oświadczyła (k-52), że jej stan rodzinny jest taki jak w załączonym formularzu z dnia 27 stycznia 2017 r. i że jest wspólnikiem spółki podanej w tym formularzu oraz że nie posiada środków transportu, a dom przy ul. [...] jest wykorzystywany na cele mieszkaniowe, a dom przy ul. [...] jest wynajmowany a dochód z najmu wynosi 500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 8.02.2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni, w imieniu której działał pełnomocnik, wniosła sprzeciw podnosząc, że nie może zgodzić się z argumentacją referendarza o braku udokumentowania przez nią przychodu z najmu domu w wysokości 500,00 zł. Taka argumentacja jej zdaniem jest nie do zaakceptowania, bowiem nie posiada pisemnej umowy z najemcą i nie miała fizycznej możliwości przedstawienia na tę okoliczność jakiegokolwiek dokumentu. W jej ocenie przepisy nie wymagają aby taka umowa była zawarta w formie pisemnej. W jej przekonaniu, podstawową formą badania sytuacji majątkowej winno być przedstawione przez nią oświadczenie majątkowe. Odnosząc się do stwierdzenia, że wnioskodawczyni w zakresie uzyskanego za rok 2015 dochodu ograniczyła się do przedstawienia PIT 36- L, natomiast nie podała, czy uzyskała stratę czy dochód z tej działalności, w ocenie pełnomocnika została w tym zakresie przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów. Co więcej, nie jest zrozumiałe, dlaczego warunkiem koniecznym oceny sytuacji majątkowej jest szczegółowe badanie kondycji finansowej jednoosobowej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą. Dla ewentualnego przyznania prawa pomocy koniecznym jest zbadanie jej ogólnej kondycji majątkowej a nie prowadzonych przez nią działalności. Odnosząc się natomiast do wątpliwości z zakresu posiadania przez skarżącą udziałów w spółkach, wnoszący sprzeciw pełnomocnik wskazał, że złożyła oświadczenie zgodnie z prawdą, albowiem po 27.01.2017 r. posiadane przez nią udziały w trzech pozostałych spółkach zostały sprzedane. W podobny sposób autor sprzeciwu odniósł się do wątpliwości referendarza sądowego w zakresie "relatywnie niskiego dochodu". Zdaniem pełnomocnika, opinia referendarza sądowego jakoby to wartość przychodu jest najbardziej wymiernym punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych jest opinią pozostającą w daleko posuniętym oderwaniu od rzeczywistości obrotu gospodarczego. Skoro jednak referendarz sądowy miał w tym zakresie wątpliwości, winien wezwać do złożenia dalszych wyjaśnień. Pomijając powyższe, zauważono, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżąca posiada środki na opłacenie skargi (czemu kategorycznie zaprzecza), to na pewno nie jest w stanie ponieść tych kosztów w całości. Zdaniem skarżącej, przedstawione przez nią dokumenty i oświadczenia potwierdzają, że nie posiada ona środków na opłacenie wpisu w kwocie aż 100.000,00 zł. Biorąc pod uwagę nawet domniemywane dochody skarżącej, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że posiada ona środki na opłacenie skargi w takiej kwocie, zatem ewentualnie winna ona zostać zwolniona w przypadku uznania przez Sąd, iż zachodzą do tego przesłanki od tej kwoty chociaż w części - z uwagi na posiadane oszczędności w części, t.j. powyżej kwoty 6.000 zł. Na wezwanie Sądu z dnia 20.03.2017 r. do przedłożenia wyciągów ze wszystkich kont i lokat i kart kredytowych za ostanie sześć miesięcy, skarżąca przy piśmie z dnia 13.04.2017 r. oświadczyła, że posiada tylko jedno konto, którego wyciąg przedkłada w załączeniu. Powyższy wyciąg wpłynął do sądu w dniu 18.04.2017 r. przy piśmie z tego samego dnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2016. poz. 718 ze zm.), określanej dalej jako: p.p.s.a., rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 594). Z powyższego wynika, że to strona wnosząca skargę do sądu administracyjnego powinna w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie kosztów związanych ze wszczęciem postępowania przed sądem administracyjnym. Opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Wnioskodawczyni ubiegając się o przyznanie prawa pomocy obowiązana była wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazał powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim skarżąca nie dała Sądowi szansy na ustalenie jej obecnej sytuacji finansowej. Podstawą do tej oceny miał być dodatkowy dokument w postaci wyciągu z konta za ostatnie sześć miesięcy. Skarżąca takiego wyciągu nie przedstawiła. Przedstawiony bowiem dokument nie zawiera w tym zakresie żądanej w wezwaniu sądu pełnej historii z rachunków bankowych za wskazany okres. Wynika z niego jedynie, że skarżąca posiada w banku [...] konto VIP, na którym znajduje się kwota 998,98 zł, konto walutowe w euro z saldem -7,18 oraz konto walutowe w frankach szwajcarskich z saldem 20,63. Nie można wobec tego stwierdzić, jakimi rzeczywiście środkami finansowymi skarżąca dysponuje, jak wygląda struktura jej wydatków w budżecie domowym. Pamiętać trzeba, że w postępowaniu z prawa pomocy to strona ubiegająca się o to uprawnienie winna wykazywać w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności, które uzasadniałyby żądanie wniosku. Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Takie wezwanie skierowane do strony, nie zostało w sposób prawidłowy wykonane. Co za tym idzie, wątpliwości co do jej możliwości płatniczych, albo raczej ich braku, nie zostały usunięte. W judykaturze prezentowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z dnia 5.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08). Zdaniem Sądu, trafna jest również ocena referendarza sądowego, że skarżąca w sposób wybiórczy przedstawiła dane dotyczące swojej sytuacji majątkowej. Wątpliwości budzą źródła dochodu skarżącej i jaka jest rzeczywista wysokość dochodu skarżącej, z którego pokrywa m.in. zobowiązania wynikające z zaciągniętych kredytów hipotecznych. W tym zakresie nie można przyjąć, że źródłem finansowania tak wysokich zobowiązań (przekraczających kwotę 6.000 zł) jest wyłączenie otrzymywana emerytura w wysokości 2395,23 zł oraz dochód z najmu w kwocie 500 zł. Zgodzić się należy z referendarzem, który zwrócił uwagę na zeznanie podatkowe za 2015 r. - PIT 36-L. Wynika z niego, że skarżąca, z samej działalności prowadzonej jednoosobowo uzyskiwała bardzo wysokie przychody. W 2015 r. było to ponad 4.000.000 zł. W świetle powyższych okoliczności przedstawione przez skarżącą wydatki związane utrzymaniem i spłatą kredytów nie mogą stanowić okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze udostępnieniu danych co do swojej sytuacji majątkowej nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy zwłaszcza, że to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od ponoszenia kosztów sądowych. Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.