I SA/Wr 1426/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2013 r. oraz podatku do zapłaty za okres od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 (słownie: dwadzieścia tysięcy) złotych. W niniejszej sprawie strona skarżąca wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie, a Sąd utrzymał w mocy to orzeczenie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r. W związku z tym strona została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi wyznaczonego na kwotę 100.000 zł. W odpowiedzi skarżąca wniosła zażalenie, które z uwagi na jego treść zakwalifikowane zostało jako ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku strona podniosła, że jest wdową i nie ma środków na opłacenie wpisu od skargi ze względu na windykacje, wydatki na utrzymanie, leki, spłatę rat kredytowych i obciążenia hipoteczne przewyższające znacznie dochody z emerytury i wartość nieruchomości. W związku z tym, że zobowiązania i wydatki znacznie przewyższają kwotę dochodów, strona zmuszona jest prosić o pomoc rodzinę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i dwoma wnukami (ur. w [...] i [...] r.). Posiada dwa domy we W.: o powierzchni około 100 m2 w złym stanie, o wartości około 300.000 zł, przy czym jest zadłużone hipotecznie na kwotę ponad 619.000 zł oraz o powierzchni 140 m2, o wartości około 500.000 zł (zadłużenie hipoteczne około 850.000 zł). Zgormadzone oszczędności wynoszą 5.500 zł. Strona dodała, że w związku z wypowiedzeniem kredytu odnawialnego o wartości 80.000 zł i karty kredytowej z linią w wysokości 30.000 zł, musi spłacać kredyt restrukturyzacyjny w ratach po 1.900 zł. Wypowiedzenie ww. umów było skutkiem czynności podejmowanych przez organy skarbowe poprzez zabezpieczenie konta. Skarżąca wyjaśniła, że jest wspólnikiem w spółce A Sp. z o.o., jednak nie prowadziła i nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, stan środków pieniężnych jest zerowy. Spłaca dwa kredyty hipoteczne. Emerytura skarżącej wynosi 2.273 zł netto. Jej córka z kolei uzyskuje dochody z tytułu alimentów, renty i świadczenia 500+. Nadto skarżąca uzyskuje dochody z wynajmu jednego z domów po 500 zł miesięcznie. Łączne dochody to 5.479,87 zł. Przy czym wyjaśniono, że kwota świadczenia emerytalnego po potrąceniu egzekucyjnym wynosi 1.681,27 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżącej i jej rodziny wymienione zostały: kredyt hipoteczny w CHF – rata około 4.000 zł, kredyt hipoteczny w PLN – rata około 2.300 zł, kredyt restrukturyzacyjny – rata 1.900 zł, prąd około 200 zł woda około 150 zł, gaz około 200 zł, leki około 150 zł wyżywienie około 400 zł. Strona zaznaczyła, że z powodu braku wystarczających źródeł finansowania ww. wydatki są regulowane nieterminowo. Skarżąca posiada tylko jedno konto bankowe, natomiast spółka, której jest jedynym wspólnikiem, nie posiada majątku ani żadnego rachunku bankowego. Strona nie posiada żadnych środków transportu. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, że strona za 2015 r. zeznała przychody z działalności gospodarczej w wysokości 4.651.953,78 zł i dochód w kwocie 39.686,11 zł. Za 2016 r. przychody z działalności gospodarczej oraz z działalności spółki komandytowej B Sp. z o.o. wyniosły łącznie 3.931.367,50 zł i odnotowana została strata o wartości 36.515,93 zł. Potwierdzone zostały obciążenia kredytami mieszkaniowym w CHF i restrukturyzacyjnym w PLN. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego, po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku po raz drugi, należało go uwzględnić w znacznej części. Przede wszystkim jednak podkreślić należy, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Tymczasem dane, które wynikają zwłaszcza ze złożonych przez stronę oświadczeń, są sprzeczne. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z tym, co strona podała, dochody miesięczne jej rodziny wynoszą 4.906,45 zł (po odliczeniu potrącenia komorniczego z emerytury). Z kolei miesięczne wydatki – 9.300 zł. Jakkolwiek strona wskazuje, że nieterminowo reguluje zobowiązania, jednak ograniczyła się tylko do tego ogólnego stwierdzenia, nie podając, w jakich opłatach te zaległości występują i przede wszystkim co jest źródłem finansowania wszystkich wydatków, skoro – mając na uwadze oświadczone przychody – co miesiąc stronie brakuje ponad 4.000 zł na ich pokrycie w całości. Natomiast wskazane źródła dochodów są stałe i regularne. Z akt sprawy nie wynika też, aby strona miała zaległości w spłacie trzech kredytów, tym bardziej, że mogłoby to skutkować wypowiedzeniem umowy kredytu i natychmiastową wymagalnością spłaty jego pełnej kwoty. Trudno jest również dać wiarę, że na wyżywienie w 4-osobowym gospodarstwie domowym wydatkowane jest zaledwie 400 zł. Dalej należy mieć na uwadze, że jeszcze w 2016 r. skarżąca osiągnęła bardzo wysokie przychody w ramach spółki komandytowej B Sp. z o.o. – prawie 4.000.000 zł. W istocie jednocześnie została odnotowana strata, jednak powtórzyć należy to, co zostało już powiedziane w postanowieniu z dnia 8 lutego 2017 r. – wielkości takie jak strata, dochód i koszty uzyskania przychodu, których kwota kształtuje dwie pierwsze wielkości, wykazywane są przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też to wartość przychodu jest najbardziej wymierna dla oceny jego możliwości płatniczych. Ponadto strona nie podała wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej możliwości płatnicze. Po pierwsze, jakkolwiek do akt sprawy przedłożono umowę z dnia [...] 2017 r., na podstawie której skarżąca sprzedała 100 udziałów w spółce z o.o. B, to jednak zgodnie z ogólnodostępnymi zapisami Krajowego Rejestru Sądowego, na dzień wydania niniejszego postanowienia strona jest nadal wspólnikiem ww. spółki z o.o. posiadając w niej połowę udziałów. Dodać trzeba, że ostatnie zmiany wpisów w KRS dotyczących spółki dokonane zostały 28 lipca 2017 r., a więc już po sprzedaży udziałów na rzecz aktualnie drugiego wspólnika spółki. Zwrócić również należy uwagę, że spółka z o.o. B jest wspólnikiem spółki komandytowej, z działalności której strona zeznała przychody w kwocie prawie 4.000.000 zł. Z kolei w obu spółkach (komandytowej i z o.o.) prokurentem samoistnym jest córka skarżącej będąca w niniejszej sprawie również jej pełnomocnikiem. Końcowo zaś wskazać trzeba, że pomimo wezwań do przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych, w tym związanych z działalnością gospodarczą, strona niezmiennie przedkłada wyłącznie zestawienie posiadanych rachunków z saldem na dany dzień. Jakkolwiek powyższe uwagi wyraźnie wskazują, że skarżąca w sposób wybiórczy przedstawia swoją sytuację finansową i majątkową, referendarz uznał, iż w istocie nie jest w stanie pokryć kwoty wpisu od skargi w pełnej wysokości, to jest 100.000 zł. Wyznacznikiem tego twierdzenia było to, że stronie przyznano kredyt restrukturyzacyjny celem spłaty kredytu odnawialnego i linii kredytowej na łączną kwotę 110.000 zł. Natomiast nie mając podstaw do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej z uwagi na wybiórczo udostępnione dane, referendarz przyjął, iż strona winna pokryć przynamniej 20% wpisu od skargi. Wypada zresztą zauważyć, że orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Tak zajęte stanowisko z kolei podyktowane jest tym, że koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, daniny takie z kolei – zgodnie z konstytucyjnie wyrażoną zasadą – każdy jest obowiązany ponosić (art. 84 Konstytucji). W istocie, każdy też ma konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony swoich praw przed sądem, dlatego też w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma regułami na podstawie rzetelnie ustalonych rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, a nie tylko tych, które są udokumentowane. Zaznaczyć też trzeba, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie toczy się już od października 2016 r. Strona miała zatem znaczną ilość czasu na zgromadzenie środków pieniężnych celem opłacenia wpisu od skargi przynajmniej w części. Co do ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, to na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., strona może ubiegać się o prawo pomocy na każdym etapie postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.