I SA/Wr 146/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 146/18) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 146/18). Strona skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi na ww. decyzję organu podatkowego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazała, że aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie skarg. Zarzuciła, że organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, co powoduje zwiększenie kosztów sądowych. Podkreśliła, że brak możliwości finansowych na pokrycie kosztów sądowych skutkować będzie pozbawieniem strony ochrony przed niesprawiedliwym rozstrzygnięciem organów podatkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł będącą wartością kosztów utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów, oraz nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Jej miesięczne wydatki to opłaty w kwocie 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny w wysokości 500 zł, leki w kwocie 200 zł, spłata kredytów w wysokości 2.000 zł. Opłaty te do chwili udzielenia odpowiedzi na wezwanie skarżąca finansowała z oszczędności oraz korzystając z pomocy bliskich. Zgodnie ze złożonym przez nią oświadczeniem, wnioskodawczyni nie jest właścicielem nieruchomości we W. przy ul. [...], ani w P. przy ul. [...]. Nie korzysta ze wsparcia Pomocy Społecznej oraz innych form wsparcia państwowego. Wynagrodzenie dla reprezentującego ją pełnomocnika finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego. Dodatkowo strona oświadczyła, że w ostatnich trzech miesiącach nie prowadziła żadnych operacji bankowych, oraz że nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat bankowych, w tym dewizowych. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. W 2016 r. jej przychód wyniósł 375.682,55 zł i odnotowana została strata na poziomie 24.331,48 zł. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. (doręczonym 13 kwietnia 2018 r.) referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W wydanym postanowieniu referendarz sądowy zwrócił uwagę, że jak dotąd zostało rozpoznanych przed tut. Sądem wiele wniosków o przyznanie prawa pomocy jakie skarżąca złożyła w związku ze skargami na decyzje podatkowe. Podkreślił, że zapadłe dotąd orzeczenia zostały wydane w oparciu o niemal ten sam stan faktyczny. Wskazał, że pomimo faktu, że sytuacja strony od sierpnia 2016 r. ulegała sukcesywnym zmianom (zawieszenie działalności gospodarczej, zbycie udziałów w spółce A sp. z o.o., utrata funkcji prezesa tej spółki i przejęcie funkcji prokurenta samoistnego A sp. z o.o.) to jednak udostępnione przez stronę skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Referendarz sądowy wskazał, że zawieszenie działalności gospodarczej, zbycie udziałów w ww. spółce, a także, rezygnacja z funkcji prezesa zarządu tej spółki nie były spowodowane złą sytuacją finansową firmy. Przeprowadzona przez referendarza analiza przychodów jakie strona osiągnęła z samej działalności gospodarczej prowadzonej jednoosobowo za rok 2015 r. i 2016 r. doprowadziła go do wniosku, że były one bardzo wysokie (w 2015 r. – ponad 6.000.000 zł, a w 2016 r. – ponad 370.000 zł). Odnotowany przez stronę dochód za 2015 r. oraz stratę za 2016 r. referendarz ocenił jako wynik dokonywanych przez stronę rozliczeń na potrzeby podatku dochodowego. Stąd, wartości przychodu za ww. lata a nie dochodu uznał referendarz za miarodajne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z tych też powodów uznał, że strona miała możliwość wygospodarowania oszczędności, mimo że od ponad 1,5 roku ma zawieszoną działalność gospodarczą. Zwrócił także uwagę referendarz sądowy na to, że wskazując na pomoc osób bliskich jako źródło finansowania miesięcznych wydatków strona nie udzieliła żadnych szczegółowych wyjaśnień w tym zakresie, pomimo że w skierowanym do niej wezwaniu wyraźnie wskazano na obowiązek dokładnego wyjaśnienia źródła finansowania miesięcznych wydatków. Nadmienił też m.in., że strona nie wyjaśniła źródła z którego zamierza pokryć wynagrodzenie pełnomocnika, który w ciągu dwóch lat wniósł – w imieniu skarżącej - ponad 200 skarg. Wskazał także na rozbieżność w deklarowanych przez nią kosztach utrzymania (na formularzu strona wskazała, że koszty te wynoszą 1.000 zł, podczas gdy w późniejszym oświadczeniu wskazała, że sama spłata kredytów wynosi kwotę 2.000 zł) oraz nie wyjaśnieniu, pomimo wezwania, tytułów prawnych do nieruchomości położonych we W. i P. w kontekście oświadczenia strony, że nie posiada żadnych nieruchomości. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym z zachowaniem terminu) pełnomocnik skarżącej wskazał, że aktualnie organ podatkowy wydał już ponad 500 decyzji tożsamych merytorycznie, z których ponad 300 jest już na etapie skargi sądowej. Podniósł, że referendarz sądowy nie ustalił stanu faktycznego, albowiem nie ustalił dokładnej kwoty kosztów. Wyraził pogląd, że przy ocenie zdolności płatniczych referendarz powinien opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego referendarz nie uwzględnił faktu, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności, prowadząc do utraty przez skarżącą źródła utrzymania. Podkreśliła, że brak odmowy przyznania prawa pomocy w okolicznościach skutkować będzie pozbawieniem strony ochrony przed niesprawiedliwym rozstrzygnięciem organów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 3169, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Podstawę oceny złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko odnośnie do braku podstaw do stwierdzenia, że skarżąca wykazała spełnienie przesłanki warunkującej przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. Zasadnicza argumentacja sprzeciwu opiera się na kwestionowaniu przez stronę zasadności oceny jej sytuacji finansowej przy uwzględnieniu osiąganych przez nią przychodów. Strona zarzuca również, że referendarz sądowy nie ustalił dokładnej kwoty kosztów. W odniesieniu do pierwszego z wymienionych zarzutów wymaga wyjaśnienia, że, jak wielokrotnie podkreślono w orzecznictwie sądowym, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Z uwagi na powyższe, sam fakt odnotowania przez stronę w 2016 r. straty w działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że strona znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Trafnie przy tym zwraca uwagę referendarz sądowy, że wysokość przychodów jakie skarżąca osiągnęła w 2015 i 2016 r. sugeruje, że decyzja o zawieszeniu działalności gospodarczej nie była spowodowana nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnych w kontekście przyszłych decyzji administracyjnych. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu w zakresie nie uwzględnienia przez referendarza sądowego łącznej wysokości kosztów sądowych we wszystkich sprawach skarżącej to wymaga również wyjaśnienia, że kwestia ilości postępowań sądowych oraz związana z tym faktem wielokrotność kosztów sądowych mogłaby potencjalnie wpływać na ocenę zasadności wniosku, o ile strona przedstawiłaby wyczerpujący obraz swojej sytuacji majątkowej. W stanie sprawy, obowiązku tego strona nie dopełniła. Trafnie w tym kontekście wskazuje referendarz sądowy na sprzeczności w oświadczeniach skarżącej co do wysokości ponoszonych przez nią kosztów utrzymania. Zasadnie też zauważa, że skarżąca nie wyjaśniła tytułów prawnych do nieruchomości położonej w P., ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że nie jest jej właścicielem. Należy dodać, że skarżąca w ogóle nie odniosła się do wezwania referendarza o wskazanie informacji na temat sposobu wykorzystywania i tytułów prawnych do nieruchomości położonej we W. przy ul. [...] i przy ul. [...]. Nie wyjaśniła również, pomimo wezwania, źródła pochodzenia środków pieniężnych na opłacenie usług pełnomocnika z wyboru ograniczając się w tym zakresie jedynie do stwierdzenia, że wynagrodzenie pełnomocnika zostanie sfinansowane po ewentualnym wygraniu sporu sądowego. Wymaga przy tym zaakcentowania, że większość sygnalizowanych zastrzeżeń co do sposobu zobrazowania przez stronę jej sytuacji majątkowej było już podnoszonych zarówno przez referendarza sądowego, jak i Sąd we wcześniejszych postępowaniach wpadkowych (z zakresu prawa pomocy) z udziałem skarżącej, a zatem strona miała niewątpliwie świadomość sprzeczności, czy też niedostatków w przedstawionym przez nią obrazie jej sytuacji majątkowej. Pomimo niewątpliwej wiedzy w tym zakresie, nie podjęła ona żadnych starań ani w zakresie wyjaśnienia zarzucanych rozbieżności, ani też, w zakresie pełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, ograniczając się w sprawie, jak trafnie podnosi referendarz, do podnoszenia w sumie tych samych argumentów. Takim argumentem jest też oświadczenie skarżącej, że koszty utrzymania pokrywa ona dzięki pomocy osób bliskich. Zasadnie podnosi referendarz sądowy, że skarżąca nie podała bliższych informacji w tym zakresie. Należy również podkreślić, że stwierdzonych braków w wyczerpującym przedstawieniu swojej sytuacji majątkowej (a także sprzeczności w deklarowanych kosztach utrzymania) skarżąca nie uzupełniła (ani nie wyjaśniła) na etapie sprzeciwu, ograniczając się jedynie do kwestionowania zaskarżonego postanowienia. W tych okolicznościach skarżąca nie może powoływać się na ograniczenie prawa do sądu wobec odmowy przyznania jej wnioskowanego prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W rezultacie Sąd ocenił zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego jako prawidłowe, o czym orzekł na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.