I SA/Wr 1489/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego i uznania za niezasadny zarzut wydania tytułu wykonawczego przez niewłaściwy organ podatkowy postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 26 czerwca 2015 r. A we W. (dalej: skarżąca, Fundacja), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z [...]czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego i uznania za niezasadny zarzut wydania tytułu wykonawczego przez niewłaściwy organ podatkowy. Do skargi załączono dokument pełnomocnictwa procesowego z 20 maja 2015 r., z którego wynika, że umocowania udzieliło dwóch członków zarządu: C. K. i J. F., a zatem zgodnie z ujawnionym w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, sposobem reprezentacji Fundacji (odpis z KRS również załączono do skargi). Zgodnie z danymi zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, do reprezentacji skarżącej Fundacji jest upoważniony zarząd, a dokładniej dwóch członków zarządu łącznie lub jeden członek zarządu z pełnomocnikiem. Przy czym zarząd Fundacji jest trzyosobowy. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 10 grudnia 2015 r., pełnomocnik organu podatkowego, powołując się na dokumenty złożone w sprawie I SA/Wr 337/15 podniósł, że skarżąca jest nieprawidłowo reprezentowana. W jego ocenie, z dokumentów tych wynika, że w składzie reprezentacji Fundacji jest jeden członek zarządu, gdyż w maju 2015 r. zrezygnowało dwóch członków zarządu. Tymczasem statut przewiduje, że Fundację musi reprezentować przynajmniej dwóch członków zarządu. Za skarżącą, pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy, pełnomocnik nie stawił się. W związku z powziętą informacją o rezygnacji członków zarządu Sąd odroczył rozprawę i w celu wyjaśnienia wątpliwości do co zdolności procesowej Fundacji, Sąd postanowił wezwać pełnomocnika skarżącej do przedłożenia dokumentów potwierdzających zmiany osobowe w organie Fundacji, uprawniające do jej reprezentacji po rezygnacji dwóch członków zarządu. Jednocześnie Sąd postanowił włączyć do akt niniejszej sprawy kserokopię dokumentów złożonych w sprawie I SA/Wr 337/15 od karty 119 do 128 oraz pismo procesowe Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]września 2015 r. (k.130-132). Z załączonych do akt niniejszej sprawy kserokopii ww. dokumentów wynika, co następuje: w piśmie z [...] września 2015 r., do którego załączono statut Fundacji, pełnomocnik Fundacji stwierdził, że skarżąca posiada organ uprawniony do jej reprezentacji, mimo złożenia rezygnacji przez dwóch członków zarządu. Zauważył, że oświadczenia o rezygnacji było adresowane do Rady Fundatorów, przyjął je natomiast Dyrektor Zarządu Fundacji. Zdaniem pełnomocnika, o wygaśnięciu mandatu członka zarządu decyduje każdorazowo Rada Fundatorów. Wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 9 statutu uchwała o odwołaniu członka zarządu jest bezskuteczna do czasu odwołania nowego członka zarządu. Podniósł, że oświadczenia o rezygnacji nie zostały skierowane do właściwego organu, tj. Prezydium Rady Fundatorów, lecz do samej Rady. Z kolei, w piśmie z [...] września 2015 r. organ podatkowy stanął na stanowisku, że aktualnie Fundacja nie posiada zgodnej ze statutem reprezentacji mogącej oświadczać jej wolę. Do swojego pisma organ załączył oświadczenia o rezygnacji C. K. i J. F.. Pełnomocnik skarżącej, na wezwanie Sądu, przedłożył pismo procesowe z [...]grudnia 2015 r. wraz z załączonym do niego statutem Fundacji. Treść tego pisma jest tożsama do treści ww. pisma pełnomocnika z [...]września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała odrzuceniu. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przy czym na podstawie art. 29 p.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W myśl natomiast art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, sąd odrzuca skargę. Zgodnie zaś z § 2 art. 58 p.p.s.a, z powodu m.in. braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. Wskazania wymaga w świetle przytoczonych regulacji prawnych, że działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu (lub brak w jego składzie) uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. W niniejszej sprawie stroną skarżącą jest fundacja. Konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisu art. 38 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.). Wedle tego przepisu, osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową, a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane). Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 Nr 46, poz. 203 ze zm.) fundacja podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. W myśl zaś art. 7 ust. 2 ustawy o fundacjach, fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Stosownie zaś do art. 10 ustawy o fundacjach, obligatoryjnym organem fundacji jest zarząd, który kieruje jej działalnością oraz reprezentuje fundację na zewnątrz. Jako, że zarząd składa się z osób fizycznych uprawnionych do sprawowania funkcji członka zarządu, to funkcję tę osoba fizyczna może skutecznie czynić tylko wtedy, gdy nie utraciła zdolności do pełnienia tych obowiązków. Dodania wymaga, że w razie stwierdzenia nieprawidłowości w organie, które mają charakter usuwalny, sąd zobowiązuje stronę do usunięcia braków w tym zakresie w wyznaczonym terminie lub podejmuje działania z urzędu, o których mowa w art. 31 § 1 p.p.s.a. W postanowieniu NSA z dnia 15 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 261/07 (LEX nr 338295) podkreślono bowiem, że odrzucenie skargi z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron może nastąpić dopiero wtedy, gdy strona zostanie wcześniej wezwana do uzupełnienia takiego braku, przy czym wezwanie w trybie art. 31 § 1 p.p.s.a. można wystosować wówczas, gdy brak w postaci zdolności sądowej daje się uzupełnić (Komentarz do art. 31 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, M. Niezgódka-Medek). Wskazać też trzeba, że wprawdzie ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje zawiesić postępowanie, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie (art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), to jednak obowiązek taki dotyczy wyłącznie postępowań wszczętych skutecznie wniesioną skargą, a więc czyniącej zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a także spełniającej inne wymagania określone w przepisach szczególnych. Do takich wymogów należy m.in. wykazanie przez stronę skarżącą, jaką jest fundacja, że na dzień wniesienia skargi posiadała organ uprawniający do jej reprezentacji przed sądem administracyjnym. Nie ulega zatem wątpliwości, że na gruncie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku braków w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą, mogą powodować różne skutki w zależności od momentu ich ujawnienia, tj. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego lub odrzucenie skargi. Podkreślić jednak należy, że braki istniejące w chwili wnoszenia skargi skutkują odrzuceniem skargi, a nie zawieszeniem postępowania (por.: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 103 -105 i 348). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wiedzę o braku organu uprawnionego do reprezentacji Fundacji na dzień wniesienia skargi, tj. 26 czerwca 2015 r., Sąd uzyskał dopiero na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r., kiedy to pełnomocnik organu podatkowego oświadczył, powołując się na dokumenty złożone w sprawie I SA/Wr 337/15, że skarżąca jest nieprawidłowo reprezentowana, gdyż w składzie reprezentacji jest jeden członek zarządu, bowiem w maju 2015 r. zrezygnowało dwóch członków zarządu, a statut przewiduje, że Fundację reprezentować musi dwóch członków zarządu. Pełnomocnik skarżącej wezwany przez Sąd do przedłożenia dokumentów potwierdzających zmiany osobowe w organie skarżącej, uprawniające do jej reprezentacji po rezygnacji dwóch członków zarządu, przedłożył pismo procesowe z 21 grudnia 2015 r. i załącznik w postaci statutu Fundacji, które zawierają tożsamą treść, jak włączone do akt sprawy pismo procesowe z 23 września 2015 r. wraz z załącznikiem. Pełnomocnik w swoim piśmie procesowym wskazał na treść § 10 ust. 9 tegoż statutu, który przewiduje, że członków zarządu powołuje i odwołuje Rada Fundatorów. Podkreślił, że w statucie nie ma zapisów przewidujących, że mandat członka zarządu wygasa wraz ze złożeniem rezygnacji. Zauważył, że rezygnacja nie została przyjęta przez Radę Fundatorów, czego wymaga statut. Zdaniem Sądu, stanowisko pełnomocnika Fundacji jest nieprawidłowe. Należy zauważyć, że czym innym jest odwołanie członka zarządu, a czym innym rezygnacja z pełnienia funkcji. Odwołanie jest czynnością odwrotną od powołania. Z kolei rezygnacja jest jednostronnym aktem członka zarządu, na mocy którego zamierza on doprowadzić do ustania więzi prawnej między nim a fundacją. Z tego względu za nieuprawnione należy uznać utożsamianie odwołania z rezygnacją. W przedmiotowej sprawie, w statucie skarżącej Fundacji uregulowano jedynie odwołanie członka zarządu przez Radę Fundatorów. Statut milczy jednak na temat możliwości rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu. Według Sądu, nie oznacza to jednak, że w takim przypadku rezygnacja jest prawnie niedopuszczalna. Taki zakaz wydaje się nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem nikogo zmuszać do wykonywania funkcji członka zarządu Fundacji (zob, A. Kidyba, glosa do wyroku SN z 26 listopada 2002 r., I PKN 597/01, Glosa 2005, nr 3, s. 36 i n.). Co do kwestii przyjęcia rezygnacji przez Radę Fundatorów trzeba zauważyć, że rezygnacja ma cechy skrócenia okresu pełnienia funkcji, do jakiego został członek zarządu powołany. Oznacza to, że mandat członka zarządu powinien wygasnąć wskutek rezygnacji, a nie jej przyjęcia. Obecnie brzmienie przepisów ustawy o fundacji i brak wyraźnej regulacji na podobieństwo przepisów kodeksu spółek handlowych wskazuje jednoznacznie, zdaniem Sądu, że rezygnacja jest co do zasady jednostronną czynnością prawną. Możliwe jest jednak odmienne rozstrzygnięcie w statucie i przyjęcie, że rezygnacja musi być przyjęta. W rozpatrywanej sprawie, fundator z tej możliwości nie skorzystał. W statucie Fundacji nie ma bowiem przepisu nakazującego przyjęcia rezygnacji członka zarządu przez inny organ. Za wystarczające należało więc uznać złożenie oświadczenia o rezygnacji i zaadresowanie go do Fundacji jako takiej. W omawianym przypadku niewątpliwie takie oświadczenie zostało złożone przez członków zarządu. W świetle powyższego przyjąć zatem należało, że rezygnacja dwóch członków zarządu, tj. C. K. i J. F. (osoby, które udzieliły w niniejszej sprawie umocowania do reprezentacji Fundacji przez pełnomocnika), była skuteczna z chwilą złożenia oświadczenia, tj. w dniu 23 maja 2015 r. Z tą też chwilą zarząd Fundacji stał się jednoosobowy, tracąc zdolność do podejmowania skutecznych czynności procesowych. Jako, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona już po rezygnacji dwóch członków zarządu, o czym Sąd powziął wiedzę na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r., a brak w organie Fundacji uniemożliwiający jej działanie, pomimo wezwania, nie został usunięty, skarga podlegała odrzuceniu. Tym samym, nie zaistniały podstawy faktyczne i prawne do zawieszenia tego postępowania. Wskazać w tym miejscu należy, co Sądowi wiadomym jest z urzędu na podstawie akt sprawy I SA/Wr 337/15, w tym protokołu z rozprawy z dnia 22 stycznia 2016 r., że także w tej sprawie nie zaszły zmiany w kwestii nieprawidłowej reprezentacji skarżącej. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Na marginesie wyjaśnić trzeba, że pomimo odrzucenia skargi, skarżąca nie ma prawa do zwrotu uiszczonego w sprawie wpisu sądowego od skargi, gdyż stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrot wpisu w przypadku pisma odrzuconego, następuje tylko do dnia rozpoczęcia rozprawy. Z uwagi na fakt, że rozprawa w niniejszej sprawie się odbyła, odpadła wskazana podstawa prawna, która jest jedyną przewidzianą w ustawie do zwrotu wpisu przy odrzuceniu skargi.