I SA/Wr 1620/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Olejnik, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka, sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Protokolant specjalista Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skarg M. B. i A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie wniesienia odwołania z uchybieniem terminowi I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. B. i A. B. solidarnie kwotę 714 (słownie: siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2014 r. (nr [...]) stwierdzające wniesienie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej z uchybieniem terminu. Z akt sprawy administracyjnej wynikało, że decyzją z dnia [...].10.2013 r. (nr [...]) Burmistrz L. ustalił małżonkom – M. B. oraz A. B. (jako współwłaścicielom) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2008 r. w kwocie 29.366 zł. Wymieniona decyzja, adresowana do każdego z małżonków oddzielnie, została doręczona w dniu 18.11.2013 r. do rąk A. B., który pokwitował także odbiór przesyłki adresowanej do M. B. Odwołanie od tej decyzji wnieśli małżonkowie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie postępowania podatkowego. Postanowieniem z dnia [...].03.2014 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając w powołaniu na dyspozycję przepisu art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej - O.p.), stwierdziło wniesienie tego odwołania z uchybieniem terminu. Organ odwoławczy kierując się datą umieszczoną na prezentacie jaką pracownik Biura Obsługi Klienta Urzędu Miasta i Gminy L. umieścił na odwołaniu (4.12.2013 r.) uznał, że w tej dacie strony złożyły odwołanie. Zestawienie obliczonego w ten sposób terminu wniesienia odwołania w sprawie z datą doręczenia zaskarżonej decyzji podatnikom (18.11.2013 r.) doprowadziło organ odwoławczy do wniosku, że środek zaskarżenia został wniesiony po upływie wymaganego terminu, który upływał dwa dni wcześniej (2.12.2013 r.). W skargach na to postanowienie, wniesionymi przez zawodowych pełnomocników (adwokatów) odrębnie w imieniu każdego z małżonków, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia zarzucając, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem art. 223 § 2 pkt 1 O.p., skutkującym nieprawidłowym zastosowaniem dyspozycji art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Wniesiono również o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyjaśniając zasadność skargi skarżący podnieśli, że odwołanie w sprawie zostało nadane w ostatnim dniu terminu (2 grudnia 2013 r.) listem poleconym. Do skargi dołączyli kserokopię pocztowego dowodu nadania. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skarg zarzucając, że w aktach sprawy znajdowało się tylko odwołanie, tj. bez koperty. Odpierając w taki sposób zarzut stron skarżących, organ odwoławczy, powołując się na art. 48 z dnia ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – p.p.s.a.) zgłosił wniosek o zobowiązanie pełnomocnika strony do przedłożenia (przed rozprawą) oryginału dokumentu zwrotnego potwierdzenia nadania spornej przesyłki, powołując się na nieczytelność kserokopii jaką strona dołączyła do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wydając zaskarżone postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się na dyspozycję art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Zgodnie z tymi przepisami, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Sam termin do wniesienia odwołania od decyzji wynika z kolei z treści art. 223 § 2 pkt 1 O.p., który stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Jakkolwiek postanowienie wydawane w trybie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. ma charakter czysto formalny a sama procedura z art. 228 § 1 O.p. jest dla organu podatkowego obowiązkowa (w przypadku uchybienia terminowi przez stronę), to niewątpliwym jest, że tego rodzaju orzeczenie organ podatkowy uprawniony (zobowiązany) jest wydać jedynie w przypadku, gdy fakt przekroczenia terminu z art. 223 § 2 O.p. jest oczywisty, tj. nie pozostawiający żadnych wątpliwości co tego, że odwołanie zostało przez stronę złożone po upływie wymaganego prawem terminu. Wymaganą w tym zakresie od organu podatkowego szczególną staranność w ustaleniu przesłanki uchybienia terminowi należy powiązać zarówno z faktem, że sam upływ terminu ma charakter obiektywny, jak i przede wszystkim z okolicznością, że postanowienie wydawane w trybie art. 228 § 1 O.p. ma charakter ostateczny i zamyka stronie możliwość merytorycznego rozpoznania odwołania (kończy postępowanie w danej instancji). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że przesłanką stwierdzenia przez organ odwoławczy przekroczenia przez stronę terminu z art 223 § 2 pkt 1 O.p. była, odciśnięta na odwołaniu, prezentata Biura Obsługi Klienta Urzędu Miasta i Gminy L. z datą 4.12.2013 r. Na tej wyłącznie podstawie organ odwoławczy nie tylko stwierdził, że data 4.12.2013 r. jest datą faktycznego złożenia odwołania w sprawie, ale przyjął również (w ocenie Sądu w sposób do tego nieuprawniony), że odwołanie to zostało złożone przez stronę osobiście w siedzibie Urzędu Miasta i Gminy L. To ostatnie założenie organu odwoławczego (z prezentaty umieszczonej na odwołaniu nie wynika bowiem fakt osobistego złożenia odwołania) stanowiło punkt wyjścia do oceny, że odwołanie zostało wniesione po terminie wynikającym z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu w narusza przepis art. art. 228 § 1 pkt 2 oraz art. 223 § 2 pkt 1 O.p. albowiem z prezentaty umieszczonej na odwołaniu nie wynika wcale, że odwołanie to zostało złożone przez stronę osobiście w siedzibie urzędu miasta. Takiego faktu nie można natomiast zakładać, w szczególności zaś na tej tylko podstawie, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest koperty świadczącej o nadaniu odwołania pocztą. Brak informacji o sposobie wniesienia odwołania w sprawie nie uprawniał zatem organu odwoławczego do uznania, że zamieszczona na prezentacie data wpływu pisma na adres siedziby Urzędu Miasta i Gminy L. (4.12.2013 r.) jest jednocześnie datą z którą należy wiązać skutek prawny w postaci złożenia odwołania. Wobec braku w treści prezentaty informacji o znaczeniu kluczowym z punktu widzenia dopuszczalności wydania postanowienia w trybie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., rzeczą organu odwoławczego (a wcześniej, w związku z pośrednim trybem wnoszenia odwołań, także organu podatkowego pierwszej instancji) było podjęcie starań o ustalenie, czy data wpływu odwołania jest jednocześnie datą złożenia tego odwołania w sensie procesowym, tj. w znaczeniu nadanym treścią art. 223 § 1 O.p. Ustalenie, czy strona wniosła odwołanie osobiście w siedzibie urzędu, czy też skorzystała z możliwości nadania odwołania za pośrednictwem urzędu pocztowego miało bowiem podstawowe znaczenie dla ustalenia daty wniesienia odwołania w sprawie. W pierwszej z możliwych wersji, za datę wniesienia odwołania należało uznać rzeczywiście datę faktycznego wpływu tego pisma procesowego do kancelarii Urzędu Miasta i Gminy L., jednak w drugim z zasygnalizowanych przypadków, analogiczny skutek prawny należałoby przypisać zdarzeniu wcześniejszemu, tj. nadaniu odwołania za pośrednictwem polskiej placówki pocztowej operatora publicznego. W takiej sytuacji, data umieszczona na prezentacie kancelarii urzędu miasta stanowiłaby jedynie dowód tego, kiedy to pismo wpłynęło na adres siedziby urzędu, co nie mogłoby rzutować na kwestię terminowości odwołania. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (a także odpowiedzi na skargę) wynika, że organ odwoławczy a priori przyjął, że odwołanie strona wniosła osobiście, a zatem data umieszczona na prezentacie odbitej na odwołaniu jest datą złożenia odwołania w sprawie. Zestawienie daty widniejącej na prezentacie z datą doręczenia decyzji objętej odwołaniem skarżącym doprowadziło organ odwoławczy w dalszej kolejności do wniosku, że wnosząc odwołanie strona uchybiła terminowi wyznaczonemu dla skutecznego dokonania tej czynności procesowej. Zaniechanie przez organ odwoławczy podjęcia czynności wyjaśniających, doprowadziło do przedwczesnego stwierdzenia, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania w sprawie. Wydane w takich warunkach postanowienie jest nie tylko rozstrzygnięciem niekorzystnym dla strony (zamyka jej drogę do merytorycznego rozpoznania odwołania), ale i naznaczonym naruszeniem obowiązujących ten organ zasad procedury podatkowej (wyrażonych w art. 121 § 1 i art. 122 O.p.) a przez to, także i arbitralnym. Zauważyć trzeba, że każde rozstrzygnięcie organu, także o charakterze procesowym winno być oparte na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym, pozwalającym zastosować określoną normę prawną. Tymczasem w aktach sprawy brak było dowodów wskazujących na to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze (wobec niekompletnej treści prezentaty) wyjaśniało kwestię sposobu złożenia podania poprzez zwrócenie się do organu pierwszej instancji, czy też do stron wnoszących odwołanie. Odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego prezentowanego w odpowiedzi na skargę trzeba podkreślić, że strona nie miała obiektywnej możliwości (ani potrzeby) powoływania się wcześniej aniżeli w skardze na okoliczność złożenia odwołania za pośrednictwem placówki pocztowej, a samo uprawnienie strony do nadania odwołania za pośrednictwem odpowiedniej placówki pocztowej wynika z treści art. 12 § 6 pkt 2 O.p. i nie obejmuje odpowiedzialności za staranność ewidencjonowania korespondencji kierowanej na adres organu podatkowego. Godzi się również przypomnieć, że choć ustawodawca w treści art. 223 § 1 O.p. operuje sformułowaniem "odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję" to słowo "wnosi" należy rozumieć zgodnie z obowiązującą podatników procedurą liczenia terminów w postępowaniu podatkowym. Procedura ta zakłada możliwość nie tylko osobistego działania podatnika przed organem podatkowym, ale także za pośrednictwem odpowiedniej placówki pocztowej. W myśl art. 12 § 6 pkt 2 O.p. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce operatora publicznego. Odnosząc się do oddalonego przez Sąd na rozprawie wniosku organu odwoławczego o zobowiązanie skarżących do przedłożenia oryginału pocztowego dowodu złożenia odwołania za pośrednictwem placówki pocztowej, to należy wskazać, że ustalenie stanu faktycznego sprawy w sposób dostatecznie pełny do wydania orzeczenia jest podstawowym obowiązkiem organów podatkowych. Do obowiązków sądu administracyjnego nie należy ani uzupełnianie braków stanu faktycznego sprawy podatkowej, ani orzekanie za organy podatkowe, a jedynie - kontrola legalności (zgodności z prawem) wydawanych przez te organy rozstrzygnięć. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuszcza jedynie przeprowadzenie przez Sąd uzupełniającego dowodu z dokumentu, ale nie po to by wyjaśniać stan faktyczny sprawy administracyjnej w zastępstwie organu podatkowego, lecz aby ocenić, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy dokonały prawidłowej subsumcji odpowiedniej normy. Z powodów wyżej przedstawionych uznając, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł w pkt I. wyroku. Zawarte w pkt II. wyroku orzeczenie o kosztach znajdowało swoje umocowanie w dyspozycji art. 200, art. 202 § 2 oraz art. 214 § 1 i § 2 (a contrario) p.p.s.a. i determinowane było złożeniem odrębnych skarg (odrębnych pism) przez każdego z małżonków którzy, także oddzielnie, reprezentowani byli przez zawodowych pełnomocników – adwokatów. Jak bowiem słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.01.2013 r. (w odniesieniu do należnej opłaty od pisma wnoszonego w postępowaniu sądowoadministracyjnym), zasadę przedstawioną w art. 214 § 2 p.p.s.a. należy odnosić jedynie do takiej sytuacji, gdy współuczestnicy materialni wnoszą wniosek w jednym piśmie. Wynika to z literalnego brzmienia tego przepisu, który wprost uzależnia zobowiązanie skarżących, po których stronie występuje współuczestnictwo materialne, do solidarnego uiszczenia należnej opłaty od wnoszonego pisma (sygn. akt I OZ 20/13, publ. LEX nr 1273862). Tak więc na zasądzoną od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 714 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania składały się: koszty zastępstwa procesowego dwóch pełnomocników (tj. 480 zł), obliczone jako dwukrotność podstawowej stawki wynagrodzenia adwokata, ustalonej na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1) c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.02.163.1348 ze zm.); dwukrotność (tj. 34 zł) opłaty skarbowej od złożenia dwóch dokumentów pełnomocnictwa oraz uiszczony przez skarżących odrębnie wpis od skarg w kwocie 200 zł (2 x 100 zł). W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy zobowiązany jest uzupełnić materiał dowodowy w sposób niezbędny do oceny, czy skarżący dochowali terminu do zaskarżenia decyzji Burmistrza L. z dnia [...].10.2013 r.