I SA/Wr 163/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2009 r. postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2009 r., doręczonym 27 kwietnia 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę strony na wymienione w postanowieniu rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z uwagi na uchybienie terminowi o jakim mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm). Pismem z dnia 12 maja 2009 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest bardzo trudna i nie może ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez istotnego uszczerbku dla siebie oraz dla swojej rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnim synem, oraz że uzyskuje dochód między innymi w kwocie [...] zł (brutto) z tytułu umów zlecenia. W dniu 22 maja 2009 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007 oraz 2008 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez skarżącego oraz jego żonę przychodów za ostatnie trzy miesiące, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżącego i jego żonę środków transportu, informacji o tytule prawnym do nieruchomości położonej we W. przy ul. [...], informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów I informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przesłał fotokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 i 2008 (PIT-36), z których wynika, że wraz z żoną uzyskał dochód w kwocie odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Wskazać należy, że skarżący prowadził w 2008 r. działalność gospodarczą, w ramach której wypracował przychód w kwocie [...] zł, obciążony kosztami uzyskania w kwocie [...] zł. Nadto w piśmie procesowym z dnia 30 maja 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że w roku 2009 wraz żoną nie uzyskali dochodu w wysokości przekraczającej kwotę wolną od podatku i nie składali żadnej deklaracji w tej sprawie, nie jest w stanie wykazać szczegółowego zestawienia wydatków, ponieważ mieszka wspólnie z rodzicami i nie jest w stanie dokonać takiego wyliczenia, nie posiada żadnego środka transportu, oraz że mieszkanie pod ww. adresem jest własnością jego rodziców. Podał także, iż ani on ani nikt z jego rodziny nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r., doręczonym skarżącemu 29 lipca 2009 r., referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 4 sierpnia 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia domagając się przyznania prawa pomocy jak we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sadowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Nawiązując do wniosku skarżącego, W. Ś. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarówno treść art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. stanowiącego podstawę takiego zwolnienia ("gdy osoba ta wykaże"), jak i dorobek orzecznictwa sądowego wskazuje, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). W stanie faktycznym sprawy konstatacja ta oznacza, iż skarżący oczekując pozytywnego rozpoznania zgłoszonego wniosku winien był należycie udokumentować deklarowaną sytuację finansową, tak, by w oparciu o przedstawione dowody Sąd mógł ponad wszelką wątpliwość ocenić, czy sytuacja strony istotnie wyczerpuje przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo takiego obowiązku, skarżący nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych. Co więcej, wezwany przez referendarza sądowego do udokumentowania okoliczności podnoszonych we wniosku poprzez złożenie (określonych w wezwaniu) dokumentów, skarżący przedłożył jedynie - zeznania podatkowe swoje i małżonki za 2007 i 2008 r. oraz wyjaśnił, że mieszkanie przy ul. [...] we W. zajmuje wspólnie z rodzicami, którym tylko przysługuje tytuł do tego mieszkania. W odniesieniu do dochodów osiąganych w 2009 r. wnioskodawca oświadczył, iż zarówno on, jak i małżonka nie uzyskali dochodu przekraczającego kwotę wolną od podatku i z tych też względów nie składali deklaracji podatkowych. Skarżący nie przedłożył natomiast – pomimo wezwania – szczegółowych wyciągów z posiadanych przez niego i małżonkę rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, a nadto, szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie ze wskazaniem źródeł ich finansowania. W odniesieniu do tej ostatniej kwestii skarżący odniósł się jedynie w ten sposób, że piśmie z dnia 30 maja 2009 r. oświadczył, iż nie jest w stanie wykazać szczegółowego zestawienia wydatków albowiem wraz z żona i synem mieszkają wspólnie z rodzicami, co w ocenie wnioskodawcy wykluczało możliwość takiego wyliczenia. Powyższe skutkowało stwierdzeniem, że skarżący, wbrew obowiązkowi z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. , nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych albowiem brak wyczerpujących informacji co do stanu jego majątku oraz rzeczywistych obciążeń uniemożliwiał Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny. W kontekście tym skarżący nawet szacunkowo nie wskazał ile przeciętnie przeznacza na koszty utrzymania trzyosobowej rodziny. Nie podał również w jakiej części domowych wydatków partycypują jego rodzice, z którymi, jak wynika z treści pisma z dnia 30 maja 2009 r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy przy tym podkreślić, iż ważąc przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd nie mógł oprzeć się na samych twierdzeniach strony co do deklarowanej przez nią sytuacji materialnej. Wobec braku jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby trudną sytuację materialną strony, jak i nie przedstawienia przez wnioskodawcę choćby szacunkowo kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny skarżącego, Sąd nie mógł domniemywać wydatków jakie ponosi skarżący, a tym samym domniemywać, iż uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej stanowić będzie uszczerbek w domowym budżecie w stopniu uzasadniającym zwolnienie skarżącego od obowiązku jego ponoszenia. Odmawiając zwolnienia skarżącego od obowiązków ponoszenia ewentualnych kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie (postanowieniem z dnia Sąd odrzucił skargę strony bez pobierania opłaty w związku z dyspozycją art. 222 u.p.s.a.) Sąd uznał jednocześnie zasadność wniosku strony w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. U podstaw tej oceny legło przekonanie Sądu, iż odmowa przyznania stronie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji ewentualnego wszczęcia postępowania kasacyjnego (w którym obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski) może pozbawić stronę prawa do Sądu, tym bardziej, iż z uwagi na przyczyny odrzucenia skargi w sprawie można stwierdzić, że strona nie orientuje się w zawiłościach prawnych, a udzielenie jej pomocy prawnej ze strony fachowego pełnomocnika stanowić będzie dostateczną gwarancję jej uprawnień procesowych. Powyższe nie oznacza zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, albowiem prawo to, jak to zostało wyrażone wyżej, nie zostało stronie przyznane z uwagi na nie wykazanie spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd nie pobrał od skarżącego wpisu od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W[...] z dnia [...] r. (nr [...]) z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, co stanowiło podęta odrzucenia skargi bez wezwania o wpis, zgodnie z dyspozycją art 222 u.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.