I SA/Wr 1763/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. K. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że od roku 2012 nie pracuje, jej firma nie funkcjonuje "ponieważ zbankrutowała", przeszła załamanie nerwowe i nie jest w stanie podjąć pracy, ma bardzo dużo niespłaconych zobowiązań oraz kredytów (łącznie ponad 900.000 zł), jest na utrzymaniu rodziców i teściów, nie posiada majątku, wszystko, co posiadała, zostało zajęte przez komorników i nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała wnioskująca strona, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. B. [...]. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, że prowadzona że w latach 2011 i 2012 przez K. M. pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17 zł i 9.927,31 zł), w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. świadczyła ona usługi i dokonała dostawy towarów i wartości po 813 zł, oraz nabyła towary i usługi o wartości 1.769 zł, 0 zł i 1.382 zł. W deklaracji VAT za lipiec 2013 r. wnioskująca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.369 zł. W treści pisma procesowego z dnia 16 września 2013 r. strona oświadczyła, że lokal użytkowy wskazany we wniosku wynajęła w roku 2011 uzyskując zapłatę czynszu jednorazowo za cały okres najmu. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I SA/Wr I FZ 501/13) oddalił zażalenie K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 listopada 2013 r. (sygn. akt I SO/Wr 6/13 – obecnie I SA/Wr 1763/13) odmawiające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W dniu 2 marca 2014 r. skarżąca uiściła na rachunek Sądu kwotę 8.671 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, natomiast w dniu 24 czerwca 2014 r. kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 18 czerwca 2014 r. oddalającego jej skargę na wyżej oznaczoną decyzję. W dniu 13 października 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którego uzasadnieniu ponowiła argumentację pierwszego wniosku w zakresie okoliczności istniejących na dzień złożenia wniosku. Z przesłanego wraz z wnioskiem zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 wynika, że poniosła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie 60.609 zł przy przychodzie w kwocie 10.525,10 zł. W dniu 21 października 2014 r. pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej, w tym w zakresie zmian w tej sytuacji w porównaniu ze stanem uwzględnionym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2014 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu wnioskującej strony. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że K. M.nie wykazała, że w jej sytuacji materialnej ziściła się przesłanka do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wobec nie przedstawienia przez wnioskodawcę nowych okoliczności dotyczących spełnienia przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy aktualność zachowuje ocena stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, wyrażona na skutek jej pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt przysługiwania wnioskodawcy prawa własności nieruchomości wykorzystywanej do prowadzenia działalności gospodarczej, ale będącej przedmiotem zabezpieczenia jej zobowiązań cywilno-i publicznoprawnych, nie powoduje, że ten składnik majątku nie stanowi o sytuacji materialnej samej wnioskującej strony, gdyż jej wartość i przeznaczenie (możliwość wykorzystania dla celów działalności gospodarczej) mają wpływ na możliwości wygospodarowania w ramach gospodarstwa domowego strony środków pieniężnych z przeznaczeniem na ponoszenie wydatków członków tego gospodarstwa domowego. Wniosek ten dotyczy również kosztów sądowych w sprawach wszczętych przez członków tego gospodarstwa domowego, w tym strony. Nie zmienia tej oceny fakt uzyskania przez stronę czynszu za okres wynajmu wyżej wskazanej nieruchomości z góry jednorazowo w roku 2011. Fakt uzyskania dochodu z nieruchomości, bez względu na sposób jego otrzymania, stanowi o dochodowości tego składnika majątku strony. Skutek sposobu uzyskania i wydatkowania tej kwoty pieniężnej, zależny od strony, w postaci braku okresowych przysporzeń w budżecie strony i braku środków na ponoszenie kosztów sądowych, nie może być przenoszony na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Powyższe stwierdzenie ma o tyle znaczenie w sprawie, że strona oświadczyła, że pozostałe koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego ponoszą jej rodzice i teściowie i to w sposób uniezależniający to gospodarstwo domowe od pomocy społecznej. Oznacza to, że skarżąca, środki uzyskane z tytułu wynajmu lokalu mieszkaniowego w całości mogłaby przeznaczyć na inne cele, w tym opłacenie kosztów sądowych. Fakt innego przeznaczenia tych środków nie przesądza o aktualnym braku dochodów i środków pieniężnych. Dodatkowo wskazać trzeba, że skarżąca mimo opisanych w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy trudności materialnych, rodzinnych i życiowych była w stanie uiścić kwotę 8.771 zł tytułem kosztów sądowych. Z argumentacji przedstawionej na poparcie jej drugiego, tożsamego żądania, nie wynika natomiast, aby w jej sytuacji miały miejsce zdarzenia prowadzące do utraty przez nią tej zdolności płatniczej. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania K. M. nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej prawa pomocy.