I SA/Wr 1763/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r. odmówić przyznania prawa pomocy. K. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że od roku 2012 nie pracuje, jej firma nie funkcjonuje "ponieważ zbankrutowała", przeszła załamanie nerwowe i nie jest w stanie podjąć pracy, ma bardzo dużo niespłaconych zobowiązań oraz kredytów (łącznie ponad 900.000 zł), jest na utrzymaniu rodziców i teściów, nie posiada majątku, wszystko, co posiadała, zostało zajęte przez komorników i nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała wnioskująca strona, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. B[...] [...]. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, że prowadzona że w latach 2011 i 2012 przez K. M. pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17 zł i 9.927,31 zł), w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. świadczyła ona usługi i dokonała dostawy towarów i wartości po 813 zł, oraz nabyła towary i usługi o wartości 1.769 zł, 0 zł i 1.382 zł. W deklaracji VAT za lipiec 2013 r. wnioskująca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.369 zł. W treści pisma procesowego z dnia 16 września 2013 r. strona oświadczyła, że lokal użytkowy wskazany we wniosku wynajęła w roku 2011 uzyskując zapłatę czynszu jednorazowo za cały okres najmu. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I SA/Wr I FZ 501/13) oddalił zażalenie K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 listopada 2013 r. (sygn. akt I SO/Wr 6/13 – obecnie I SA/Wr 1763/13) odmawiające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W dniu 2 marca 2014 r. skarżąca uiściła na rachunek Sądu kwotę 8.671 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, natomiast w dniu 24 czerwca 2014 r. kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 18 czerwca 2014 r. oddalającego jej skargę na wyżej oznaczoną decyzję. W dniu 13 października 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którego uzasadnieniu ponowiła argumentację pierwszego wniosku w zakresie okoliczności istniejących na dzień złożenia wniosku. Z przesłanego wraz z wnioskiem zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 wynika, że poniosła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie 60.609 zł przy przychodzie w kwocie 10.525,10 zł. W dniu 21 października 2014 r. pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej, w tym w zakresie zmian w tej sytuacji w porównaniu ze stanem uwzględnionym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2014 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Postanowieniem dnia 24 listopada 2014 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona podniosła, że wbrew twierdzeniom referendarza jej sytuacja się pogorszyła. Przede wszystkim stan zdrowia z uwagi na załamanie nerwowe wymagał leczenia. Od tego czasu nie mieszka już z mężem, nie może podjąć pracy z uwagi na brak stałego i czasowego miejsca zameldowania. Rodzice nie pomagają już finansowo, również teściowa zażądała zwrotu pożyczek. Ponadto wskazała, że obecnie pozostaje bez pracy, zaprzestała tez prowadzenia działalności gospodarczej. Na jej utrzymaniu pozostaje dwójka dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesiony terminowo sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że kwestia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega na obecnym etapie ponownemu rozpoznaniu, tym razem przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W szczególności odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. Tymczasem właśnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, ponieważ skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do wezwania referendarza i w rezultacie przedstawione przez skarżącą w oświadczeniu i sprzeciwie okoliczności nie pozwalały na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej, a jedynie wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Przedstawiona sytuacja, jest tylko wycinkiem informacji, które nie pozwalają na obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony a w konsekwencji na uznanie, czy zasadne jest przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wskutek powyższego – w ocenie Sądu - fakt, że strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je w sposób ogólnikowy i wybiórczy istotnie podważało wiarygodność prezentowanej argumentacji. Nieudzielanie zatem przez stronę informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu, postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W rezultacie bowiem przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrowała się jedynie na dobranych fragmentach, akcentując te z nich, które - w jej ocenie - mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej (m.in. brak pracy, likwidacja działalności gospodarczej, choroba, zadłużenie w wyniku likwidacji działalności gospodarczej, brak pomocy finansowej od rodziców i teściów) jednocześnie nie wskazuje w żaden sposób skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie siebie i dzieci i na jakim poziomie kształtują się jej wydatki. Zatem mimo iż Sąd nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (brak pracy, brak środków na spłatę kredytów), to wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącej, aktualnych źródeł utrzymania, ocenia jako niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej strony. Podkreślić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia wszystkich żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.