I SA/Wr 196/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2014 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca spółka, zastępowana przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że na skutek decyzji organów podatkowych, wydanych w postępowaniu zabezpieczającym w 2015 r., spółce zajęto rachunki bankowe, uniemożliwiając tym samym prowadzenie działalności. Spółka zajmowała się obrotem paliwami, co wymagało na bieżąco dokonywania płatności dostawcom. Bez swobodnego dysponowania rachunkami i zgromadzonymi na nich środkami prowadzenie działalności jest niemożliwe od lutego 2015 r. do chwili obecnej. Ponadto w wyniku oszustwa wobec spółki, w 2015 r. komornik wyegzekwował kwotę 1.519.119,57 zł, która następnie została zwrócona na rachunek spółki, przy czym w tym czasie rachunek był już zajęty w związku z zobowiązaniem podatkowym. Spółka nie posiada też majątku, który mogłaby sprzedać lub przedstawić bankowi jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków wg stanu za poprzedni rok – 0 zł, a zysk wyniósł 42.129,4 zł. Rubryka dotycząca rachunków bankowych została zakreślona. Strona dodatkowo podała, że nie posiada majątku trwałego, wartość majątku obrotowego wynosi 4.072.417,76 zł, w tym należności z tytułu podatku od towarów i usług 1.283.298,79 zł, z tytułu podatków i ceł 1.269.999. zł – wierzytelności te zostały zajęte przez komornika. Wartość środków na rachunkach bankowych wynosi 1.519.119,97 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że spółka w 2015 r. uzyskała przychody w wysokości 9.706.212,95 zł i zysk 113.981,16 zł, na koniec 2016 r. nie odnotowała żadnych przychodów ponosząc stratę w kwocie 18.858,10 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 2.289.888,32 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 3.714.404,63 zł. Do końca kwietnia 2017 r. strona również nie uzyskała przychodu i nie dokonała dostaw towarów i usług. Przedłożone zostały nadto dokumenty potwierdzające wysokość zobowiązań spółki i zajęcia egzekucyjne, a także kopia umowy spółki. Prezes zarządu spółki oświadczył, że spółka nie zapłaciła jeszcze wynagrodzenia pełnomocnikowi z powodu braku pieniędzy. Przedłożono przy tym faktury za usługi prawne za marzec, kwiecień i maj 2017 r. Z kolei pełnomocnik strony wyjaśniła, że spółka ma obecnie tylko jeden rachunek bankowy zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli chodzi o finansowanie pełnomocnika, od lutego 2016 r. spółka reguluje na rzecz Kancelarii Radców Prawnych miesięcznie 500 zł netto tytułem świadczonej pomocy prawnej ze środków pochodzących od prezesa zarządu. W związku z tym wynagrodzenie za zastępstwo w niniejszej spawie zostanie uregulowane po jej zakończeniu w kwocie przewidzianej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki należało uwzględnić w części. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z przytoczonej regulacji prawnej, w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy chodzi przede wszystkim o wykazanie, że strona nie posiada dostępnych środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nawet, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, to w istocie skarżąca spółka jest w złej sytuacji finansowej i majątkowej, co zostało zresztą poparte stosowną dokumentacją finansową. Niemniej jednak, zdaniem referendarza, strona nie wykorzystała wszystkich możliwych sposobów na pozyskanie środków celem partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych choćby w części. Ich pozyskanie jest bowiem możliwe w sposób przewidziany w art. 177 Kodeksu spółek handlowych Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 799/11). Powyższe dopłaty są przewidziane również w umowie skarżącej spółki, która w § 9 ust. 1 stanowi, że "Zgromadzenie Wspólników może uchwałą zobowiązać Wspólników do dokonania dopłat w wysokości 1000% objętych udziałów przez każdego Wspólnika". Zgodnie z zapisami w Krajowym Rejestrze Sądowym, w spółce występuje tylko jeden wspólnik (będący jednocześnie prezesem i jedynym członkiem zarządu spółki) z udziałami w łącznej wysokości 5.000 zł, co oznacza, że może on dokonać dopłaty nawet w wysokości 50.000 zł. Niemniej jednak referendarz uwzględnił fakt, że wspólnik jest tylko jeden, a nadto jest to osoba fizyczna. Na tej podstawie uznał, że strona winna pokryć wpis od skargi, zapewniający merytoryczne rozpoznanie sprawy, przynajmniej do kwoty 2.000 zł. Poza tym o możliwości wsparcia finansowego spółki świadczy fakt regularnego opłacania usług prawnych na jej rzecz przez prezesa zarządu. Pamiętać przy tym należy, że ponoszenia kosztów sądowych należy się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która w niniejszej sprawie jest datowana na 30 stycznia 2017 r. Tym samym strona nie może się tutaj zasłaniać ograniczeniami czasowymi w podjęciu czynności zmierzających do zgromadzenia środków na pokrycie wskazanej wyżej kwoty. Poza tym jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu skarżącej spółki jest ta sama osoba fizyczna. Powyższe rozstrzygnięcie podyktowane jest tym, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. Co do ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, w tym zwłaszcza wpisu od skargi kasacyjnej, którego opłacenie może również stanowić zaporę finansową, pamiętać należy, że w świetle przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.