I SA/Wr 228/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, skarżący P. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego obecny stan majątkowy nie pozwala na ponoszenie wysokich kosztów sądowych, gdyż prowadzone od 2004 r. postępowanie podatkowe i egzekucyjne pozbawiły go możliwości wykonywania zawodu i uzyskiwania dostatecznych dochodów. Dodał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny na córkę – 600 zł, z którego regularnie się wywiązuje. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i jej córką, jest współwłaścicielem (w udziale 1/18) działki stanowiącej drogę wewnętrzną o powierzchni 1.200 m², jego żona jest właścicielką 50% udziałów w Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "A" o wartości nominalnej 37.500 zł oraz jest użytkownikiem wieczystym (w udziale 1/3) nieruchomości o powierzchni 2.700 m² zabudowanej budynkiem gospodarczym. Jako dochód swojego gospodarstwa domowego skarżący wskazał wynagrodzenie swoje i żony w łącznej kwocie 2.800 zł (brutto) miesięcznie. Nadmienił, że jego rodzice są chorzy, a koszty ich leczenia są bardzo wysokie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przesłał dokumenty, z których wynika, że w latach 2009 i 2010 wraz z żoną uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 28.075,82 zł i 28.913,47 zł (według PIT-37 i PIT-11), natomiast miesięczne wydatki swojej rodziny (do których zaliczył czynsz, opłaty za media, na żywność, ubrania, alimenty na córkę oraz spłatę pożyczki) w wysokości 2.990 zł ponoszą z wynagrodzenia za pracę, alimentów na małoletnią córkę jego żony oraz z pożyczki zaciągniętej w banku w kwocie 20.000 zł. Skarżący oświadczył również, iż od grudnia 2009 r. nie korzysta z konta bankowego w "B" (na potwierdzenie nadesłał wyciąg bankowy za okres od 01.09.2009 r. do 22.03.2011 r.) ani kont w innych bankach. Z wyciągu bankowego wynika, iż ostatnia operacja dokonana przez skarżącego nastąpiła w dniu 16.11.2009 r., pozostałe zaś dotyczą opłat pobieranych przez bank. Ponadto oznajmił, że nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia społecznego oraz, że udział jego żony w prawie użytkowania wieczystego dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem byłej trafostacji, znajdującej się w bardzo złym stanie technicznym. Postanowieniem z dnia 28.03.2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący zarzucił, że zostało ono wydane w oparciu o błędne ustalenia faktyczne. Podniósł, że nie zaciągnął pożyczki, o której mowa w skarżonym postanowieniu, albowiem nie ma zdolności kredytowej. Dodał, że nie posiada żadnych oszczędności oraz, że ze względu na brak jakichkolwiek środków finansowych i możliwości spłaty długów, został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Oznajmił również, że z uwagi na wysokość dochodów nie był i nie jest w stanie zgromadzić kwoty 2000 zł na uiszczenie wpisu sądowego. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego dla W. "C" z dnia [...] 2011 r. o wpisie do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych oraz notarialnej umowy z dnia 18.01.2006 r. o ustanowieniu między skarżącym a jego żoną rozdzielności majątkowej. W wykonaniu wezwania Sądu z dnia 17.05.2011 r., skarżący złożył do akt sprawy wyrok Sądu Rejonowego w J. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] 2005 r. sygn. akt R[...] C [...]/05, zasądzający od skarżącego na rzecz jego córki rentę alimentacyjną w kwocie po 600 zł miesięcznie. Skarżący złożył również potwierdzenia wpłat alimentów za miesiące od grudnia 2010 r. do kwietnia 2011 r. w kwotach od 800 do 1200 zł. Ponadto wyjaśnił, iż pożyczka w kwocie 20.000 zł, która została udzielona jego żonie przez Bank "B" (umowa z dnia 22.12.2010 r.), przeznaczana jest głównie na edukację siedemnastoletniej córki żony (uczęszcza na prywatne lekcje języka angielskiego i niemieckiego oraz korepetycje z matematyki, chemii – według bieżących potrzeb). Dodał, że biologiczny ojciec córki żony łoży na nią jedynie 200 zł. Z akt sprawy wynika, iż zarządzeniem z dnia 27.01.2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłata sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że na koszty sądowe składają się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.), natomiast opłatami sądowymi są wpisy sądowe (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że wydatki skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie (żony i jej 17-letniej córki) przewyższają uzyskiwany przez niego i jego małżonkę dochód. Skarżący oświadczył (k. 37), iż miesięczny dochód wynosi 2.264 zł (wynagrodzenia za pracę i alimenty na córkę żony), zaś wydatki wynoszą 2.990 zł, w tym spłata pożyczki (rata 390 zł). Skarżący wyjaśnił, że nadwyżka wydatków pokrywana jest z udzielonej jego żonie, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, pożyczce w wysokości 20.000 zł (umowa pożyczki z dnia 22.12.2010 r.). Z tego wynika, że kwota pożyczki uczestniczy w pokrywaniu wydatków rodziny i nie ma przeszkód ażeby stanowiła źródło finansowania wpisu sądowego. Wniosku tego nie może zmienić okoliczność, że – jak twierdzi skarżący – z pożyczki opłacane są również korepetycje córki żony. Bez znaczenia dla oceny żądania zwolnienia od kosztów sądowych jest także okoliczność, akcentowana przez stronę, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie bowiem akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2005 r. II FZ 43/05, czy z dnia 28 listopada 2005 r. II FZ 789/05). Dlatego też, co zresztą wynika z treści art. 255 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać mając na uwadze nie tylko stan finansowy i majątkowy wnioskodawcy, ale także jego sytuację rodzinną. Przy tym nieistotna jest także kwestia posiadania przez skarżącego statusu osoby wpisanej do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, albowiem nie rzutuje na ocenę możliwości płatniczych jego żony (pozostającej we wspólnym gospodarstwie), które – jak trzeba założyć – pozytywnie zostały ocenione przez bank udzielający kredytu w grudniu 2010 r. Z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, że jego żona, poza osiąganiem comiesięcznego wynagrodzenia za pracę, posiada 1/3 udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości i 50 % udziałów w Spółce z o.o. "A" o wartości 37.500 zł. Z akt sprawy wynika, że w Spółce tej zarówno skarżący, jak i jego żona są zatrudnieni. Ponadto sam skarżący posiada udział (1/18) w prawie własności nieruchomości stanowiącej drogę wewnętrzną. Skarżący nie wykazał, by udział ten został w jakikolwiek sposób obciążony. Powyższe wskazuje zatem, że skarżący dysponuje majątkiem, z którego mógłby uzyskać środki na opłacenie kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia" (postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04, niepubl.). W świetle powyższych okoliczności należało uznać, że P. P. jest w stanie ponosić koszty niniejszego postępowania sądowego. Sąd ponownie podkreśla, że instytucja prawa pomocy to instytucja wyjątkowa, przyznawana stronom postępowania, które nie posiadają środków umożliwiających im partycypowanie w kosztach sądowych, a więc na przykład pozbawionych dochodów. W sytuacji natomiast, gdy skarżący i jego żona posiadają stałe źródło dochodu, majątek w postaci udziału w prawie własności i użytkowania wieczystego nieruchomości oraz udziały w spółce "A", w której skarżący i jego żona są zatrudnieni, a także dysponowania dodatkowymi środkami w postaci pożyczki, trudno uznać, iż zachodzi konieczność zastosowania tej instytucji. Mając zatem powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.