I SA/Wr 2283/13

Wrocław, dnia 7 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za kwiecień 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w kwocie 100 zł, "A" sp. z o.o. w K. (dalej jako spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że postępowanie w niniejszej sprawie jest jednym z kilkuset podobnych, zainicjowanych przed sądami wojewódzkimi na terenie całego kraju. W związku z tym łączne obciążenie spółki nie ogranicza się jedynie do wysokości jednostkowego wpisu w danej konkretnej sprawie, lecz jest sumą wpisów we wszystkich postępowaniach. Uiszczenie zaś tych kwot przekracza jej zdolności finansowe. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 1.000.000 zł a wartość jej środków trwałych 300.155,92 zł. Według bilansu za rok poprzedni (za 2012 r.) spółka osiągnęła zysk w kwocie 713.731,90 zł. Na rachunku bankowym znajdują się środki w kwocie 180.334,29 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że w 2012 r. przychody netto spółki ze sprzedaży wyniosły 43.615.520,80 zł. Do końca listopada 2013 r. strona uzyskała przychód w wysokości 35.718.938,20 zł i odnotowała zysk o wartości 240.556,09 zł. Saldo rachunku bankowego na koniec 2013 r. wynosiło 105.436,88 zł. Spółka podniosła także, że w skład jej majątku wchodzą automaty go gier o niskich wygranych, które z uwagi na postanowienia obecnie obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U., Nr 201, poz. 1540 ze zm.) nie mają realnej wartości rynkowej. Postanowieniem z dnia 3 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia spółka podniosła, że tylko pozornie dysponuje znacznymi środkami obrotowymi albowiem musi na bieżąco ponosić koszty dzierżawy lokali, wypłaty wygranych nagród, obsługi automatów do gier oraz płacić podatek od gier bez względu na wynik finansowy. Z kolei wskazana wartość aktywów jest wartością jedynie księgową, nie odzwierciedla bowiem tego, w obowiązującym stanie prawnym automaty do gier mają jedynie wartość materiałów wtórnych, jakie można pozyskać z ich demontażu. Końcowo zauważyła, że niezwykle wysokie i nieprzewidziane obciążenie podatkowe, jakie nałożyła ustawa o grach hazardowych na działalność spółki w zakresie gier o niskich wygranych, stanowczo wykroczyło poza możliwe do przewidzenia ryzyko finansowe i prawne dla tego rodzaju aktywności gospodarczej. Jako znane z urzędu wskazać należy, że spółka obecnie zobligowana jest do ponoszenia kosztów sądowych jednocześnie w ponad siedemdziesięciu sprawach, których łączna wartość wynosi 13.079 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc natomiast do oceny merytorycznej wniosku, wymaga wskazania, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym obejmuje ono, w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika zatem wprost, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku spoczywa tylko i wyłącznie na stronie zwracającej się o prawo pomocy. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć tu zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych jak i wartość środków trwałych czy wysokość kapitału zakładowego. Analiza sytuacji materialnej strony postępowania nie może ograniczać się jedynie do sprawdzenia, czy ma ona dostateczne środki na koszty postępowania. Powinna również dotyczyć tego, czy strona ma realną możliwość zdobycia dodatkowych środków i czy dokładając należytej staranności podjęła wszelkie działania by to uczynić. Prawo pomocy nie może być uznawane za wygodną i tanią metodę kredytowania działalności ubiegających się o nie podmiotów a inne wydatki mieć pierwszeństwo przed kwotami należnymi budżetowi państwa. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, o której mowa w art. 199 p.p.s.a. Dlatego podstawy jego przyznania powinny być interpretowane ścisłe a sama instytucja stosowana tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest rzeczywiście i obiektywnie poważnie utrudnione bądź wręcz niemożliwe. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się ponadto, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zasadniczo poczynić pewne rezerwy na poczet ewentualnych kosztów sądowych a ubieganie się o prawo pomocy poprzedzić próbą zgromadzenia odpowiednich środków we własnym zakresie i to nawet wówczas, gdy prowadzona przez ten podmiot działalność nie jest obarczona zwiększonym ryzykiem występowania sporów sądowych. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że spółka nie wykazała w sposób dostateczny okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa spółki jest dobra. Według jej oświadczenia rok 2012 r. zakończyła zyskiem w kwocie 713.731,90 zł a na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy spółka dysponowała środkami finansowymi w kwocie 180.334,29 zł na ujawnionym przez siebie rachunku bankowym a saldo rachunku bankowego na koniec 2013 r. wynosiło 105.436,88 zł. Biorąc ponadto pod uwagę wysokość kapitału zakładowego oraz wartość majątku spółki, stwierdzić należy, że spółka powinna dysponować znaczącymi rezerwami finansowymi, które może przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w prowadzonych przez siebie sprawach. Nic nie wskazuje także, aby spółka nie mogła ubiegać się o pozyskanie odpowiednich środków na rynku (kredyt) bądź dokonać sprzedaży części posiadanego przez siebie mienia. Przy tym warto podkreślić, że spółka nigdzie nie wskazała, aby automaty o niskich wygranych stanowiły jedyny jego składnik. Wreszcie należy wskazać, że łączny wpis we wszystkich sprawach prowadzonych przed tutejszym Sądem - 13.079 zł - stanowi zaledwie około 1,83 % wypracowanego zysku na dzień 31 grudnia 2012 r. i 5,43% wypracowanego zysku jaki odnotowano na koniec listopada 2013 r. Oczywiste jest zatem, że spółka powinna móc te koszty w całości zapłacić. Jednocześnie spółka nie przedstawiła też żadnych informacji o tym ile prowadzi aktualnie spraw przed sądami administracyjnymi na terenie całego kraju, co nie pozwala w tym zakresie określić jej rzeczywistego obciążenia. Podkreślenia wymaga, że możliwościach płatniczych strony świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonych dokumentów skalę. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.