I SA/Wr 232/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 5.000 (słownie: pięć tysięcy) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca spółka, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że w chwili obecnej nie dysponuje swoim majątkiem z powodu zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym wszystkich rachunków bankowych i wierzytelności. Wynagrodzenie radcy prawnego zostało opłacone w zakresie wynagrodzenia ryczałtowego do maja 2017 r. Zatrudnienie w spółce zostało zredukowane do 1,5 etatu. Spółka nie jest w stanie regulować zobowiązań wobec ZUS oraz z tytułu podatku od nieruchomości, w związku z tym jej zadłużenie rośnie w oczekiwaniu na wynik sprawy ze skargi wskazanej w sentencji niniejszego postanowienia. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 510.000 zł, według bilansu za 2016 r. wartość środków trwałych wynosiła 9.420.948,99 zł i odnotowana została strata w wysokości 1.208.738,34 zł. Saldo na trzech rachunkach wynosiła na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (-)1.001,76 zł. Dodatkowo strona podała, że jej dochody wynoszą 0 zł, ma zobowiązania na kwotę 12.066.639,08 zł, podatek od nieruchomości 131.518,51 zł, ZUS 46.500 zł, brak środków w kasie, a wynagrodzenia wynoszą 12.760 zł. Z dokumentów złożonych na wezwanie wynika, że za 2017 r. spółka odnotowała przychody w kwocie 223.000 zł i odnotowała stratę na poziomie 392.062,16 zł. Jej fundusz własny wynosił 10.357.924,44 zł, należności krótkoterminowe 12.253.267,27 zł, a zobowiązania krótkoterminowe 8.388.965,24 zł. Na koniec marca bieżącego roku spółka odnotowała ujemne przychody na kwotę 7.500 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wyniosły 8.393.274,94 zł, a należności krótkoterminowe 12.245.767,27 zł. W kasie i na rachunkach podano kwotę 51.637,94 zł. W styczniu, lutym i marcu 2018 r. spółka nie dokonywała żadnych dostaw towarów i usług ani zakupów związanych z działalnością opodatkowaną. Przedłożone zostały wydruki historii rachunków bankowych oraz dokumenty potwierdzające zajęcie tych rachunków w postępowaniu egzekucyjnym. Pełnomocnik strony potwierdził, że od czerwca 2017 r. nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, a działa na podstawie umowy o stałej pomocy prawnej, zawartej ze spółką w 2014 r., która następnie została rozwiązana. Niemniej jednak spółka (podobnie jak inni klienci) uzyskała gwarancję zakończenia wszystkich już wszczętych spraw. Pełnomocnik wskazał, że fakt istnienia zajęć egzekucyjnych wynika z treści skargi i został potwierdzony przez organ podatkowy w odpowiedzi na skargę. Zwrócił uwagę, że sytuacja, w jakiej spółka się znalazła ma wpływ także na obieg pism, które do niej wpływają i są one nieuporządkowane. Dlatego niemożliwe okazało się wyszukanie wszystkich dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne w zakreślonym terminie 7 dni. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy uznał, iż wniosek należało uznać za uzasadniony części. Podstawą jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, wskazać trzeba, iż w istocie skarżąca spółka od początku bieżącego roku faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, co wynika z wykazanego ujemnego przychodu netto oraz zerowych wartości zadeklarowanych na deklaracjach VAT-7 za pierwsze trzy miesiące. Nie posiada również środków pieniężnych na rachunkach bankowych, których saldo we wskazanych wyżej miesiącach wynosiło 0 zł. Jednakże zauważyć wypada, iż w bilansie sporządzonym na koniec marca 2018 r. wykazane są środki w kasie i na rachunkach w wysokości ponad 50.000 zł, co pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem na urzędowym formularzu o zerowym stanie kasy, skoro na rachunkach brak jest pieniędzy. Należy także zwrócić uwagę na fakt, że umowa spółki przewiduje możliwość dopłat przez wspólników – § 10 ust. 9 stanowi, że Zgromadzenie Wspólników może zobowiązać wspólników do dokonania dopłat do wysokości 25% wartości udziału. Obecnie, zgodnie ze złożonym do akt sprawy odpisem KRS, aktualnym na dzień 16 stycznia 2018 r., spółka ma tylko jednego udziałowca z pakietem udziałów o wartości 510.000 zł. Referendarz wziął pod uwagę, że wspólnikiem jest osoba fizyczna, dla której opłacenie pełnego wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł może znacznie przewyższać jej zdolności płatnicze i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Również, jeżeli przyjąć, że w kasie spółki pozostaje 50.000 zł, to nie można całkowicie spółki pozbawiać środków pieniężnych. Jednakże rozstrzygając kwestię przyznania prawa pomocy należy pamiętać, że co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów udziału w swojej własnej sprawie, co wyraźnie wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, gdyż jego przyznanie jest równoznaczne z "przerzuceniem" tych kosztów na Skarb Państwa. Koszty sądowe bowiem, w tym wpis sądowy, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało wyważyć pomiędzy tymi dwiema konstytucyjnymi regułami. W tym stanie rzeczy, kierując się powyższymi wytycznymi referendarz postanowił jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.. Co do pozostałych kosztów sądowych, którymi zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi są opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpis od skargi kasacyjnej – to na obecnym etapie postępowania są to koszty przyszłe i niepewne. Strona z kolei może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego.