I SA/Wr 261/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie odpowiedzialności podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca, zastępowana przez adwokata, wnosząc skargę kasacyjną, wniosła jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej obecne wynagrodzenie jest zajęte przez komornika i do wypłaty pozostaje kwota 1.459,48 zł. Przy czym wynagrodzenia nie otrzymała od czerwca 2016 r. Jej obecny koszt utrzymania wynosi 1.400 zł bez wydatków na wyżywienie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryki dotyczące stanu rodzinnego, posiadanych nieruchomości i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł zostały zakreślone. Strona oświadczyła, że posiada akcje spółki A S.A. - 1.421.065 akcji imiennych, które również zostały zajęte przez komornika sądowego. Spłaca kredyt hipoteczny udzielony w 2011 r. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: czynsz miesięczny 550 zł, koszty utrzymania mieszkania 400 zł, rata kredytu 300 zł, koszty leczenia 200 zł. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżąca oświadczyła, że mieszka sama, a właścicielem mieszkania jest jej matka. Nie posiada żadnego środka transportu. Pełnomocnik zastępujący stronę w niniejszej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego świadczy usługi bezpłatnie. Z przedłożonych dokumentów wynika, że strona w 2016 r. uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 12.950 zł. Jest zatrudniona w B Sp. z o.o. na pełny etat, na stanowisku Dyrektora Generalnego, z wynagrodzeniem brutto 3.000 zł. Pensja wypłacana jest w gotówce. Miesięczne wydatki skarżącej to: opłata czynszowa 600 zł, opłata za telewizję kablową 133 zł, prąd 171,89 zł, żywność, środki higieny, odzież 500 zł - pokrywane ze środków własnych. Rodzina pomaga w spłacie kredytu hipotecznego - rata 202 zł i pokrywa koszty leczenia 200 zł. Rata kredytu - zgodnie z przedłożonym harmonogramem - wynosi 170,94 zł. Przedłożone zostały nadto wydruki rachunków bankowych, dokumenty dotyczące zajęć egzekucyjnych oraz stanu zdrowia skarżącej, która poddana jest leczeniu zachowawczemu, bez napadów padaczkowych od stycznia 2010 r. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym podlegającym uiszczeniu jest wpis od skargi kasacyjnej, którego kwota stanowi równowartość połowy wpisu od skargi wyznaczonego na kwotę 500 zł. Wskazać też należy, że postanowieniem Sądu z dnia 10 sierpnia 2016 r. strona została w niniejszej sprawie zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Jest również stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1093/16. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1369 - dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego, strona nie wykazała powyższych przesłanek. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że strona ubiega się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kwoty 250 zł. Co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. W ocenie referendarza sądowego, strona nie podała wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej możliwości płatnicze. Po pierwsze, strona złożyła oświadczenia rozbieżne od tego co wynika z dokumentów, które przedłożyła. Wskazała we wniosku datowanym na [...] 2017 r., iż wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę nie zostało jej wypłacone od czerwca 2016 r. Następnie przedłożyła dowody wypłat w gotówce wynagrodzenia w kwocie 1.459 zł za kwiecień i maj 2014 r., przy czym wypłata miała miejsce w kwietniu i czerwcu 2017 r. Jakkolwiek wskazana rozbieżność nie ma wpływu na ocenę możliwości płatniczych, ma jednak znaczenie przy ocenie wiarygodności samych oświadczeń złożonych przez stronę. Po drugie, skarżąca powołuje się na pomoc rodziny w utrzymaniu. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o miesięcznie ponoszonych wydatkach i źródłach ich finansowania, skarżąca stale uzyskuje pomoc finansową ze strony rodziny, która regularnie opłaca jej raty kredytowe i koszty leczenia - około 400 zł miesięcznie. Przy czym, pomimo podkreślenia w wezwaniu, iż źródła finansowania miesięcznych wydatków powinny być wskazane dokładnie, skarżąca ograniczyła się do ogólnikowego wskazania "pomoc rodziny". Poza tym, jeżeli skarżąca otrzymuje wsparcie finansowe ze strony rodziny na ww. cele, oznacza to, że jest w stanie zgromadzić środki z tego źródła na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Jeszcze raz podkreślić należy, że chodzi tutaj o kwotę 250 zł na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Powyższe stanowisko podyktowane jest tym, że koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, daniny takie z kolei - zgodnie z konstytucyjnie wyrażoną zasadą - każdy jest obowiązany ponosić (art. 84 Konstytucji). W istocie, każdy też ma konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony swoich praw przed sądem, dlatego też w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma regułami na podstawie rzetelnie ustalonych rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, a nie tylko tych, które są udokumentowane. Zaznaczyć też trzeba, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie toczy się już od marca 2016 r. Strona miała zatem znaczną ilość czasu na zgromadzenie środków pieniężnych celem opłacenia przynajmniej wpisu od skargi kasacyjnej. Uzyskanie wsparcia ze strony państwa poprzez zwolnienie od obowiązku opłacenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie nie oznacza bowiem, że stronie przysługuje takie prawo na każdym etapie postępowania. Oznacza tylko to, że strona odciążona finansowo od poniesienia tego wydatku, miała tym bardziej szanse na poczynienie rezerw na opłacenie wpisu od wniesionego obecnie środka zaskarżenia, który jest dwukrotnie niższy. Końcowo zauważyć wypada, że w sprawie I SA/Wr 1093/16 strona również ubiegała się o przyznanie prawa pomocy. Z dokumentów, które zostały w tej sprawie przedłożone wynika, że w sierpniu i we wrześniu 2016 r. (a więc już, gdy toczyło się postępowanie w niniejszej sprawie) skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi w kwotach od kilku do kilkunastu tysięcy. Ten fakt tym bardziej potwierdza, że miała możliwość pozyskania i zabezpieczenia środków na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.