I SA/Wr 293/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 293/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 293/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że na skutek postępowania prowadzonego przez Urząd Kontroli Skarbowej we W. został bez środków do życia. Wyjaśnił, że konta osobiste małżonków oraz firmowe zostały zajęte (na kwotę 15.000.000 zł), przez co wnioskodawca zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą. Skarżący powołał się również na wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych wskazując, że jeden z długów (wobec "A") wynosi 150.000 zł i jest egzekwowany w postępowaniu komorniczym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że ma na utrzymaniu (pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym) dwoje dzieci (ur. w [...] i [...] r.), w tym, jedno niepełnosprawne. Zgodnie ze złożonym przez niego oświadczeniem, nie posiada on żadnego majątku, w tym, nieruchomości, oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Również członkowie rodziny nie mają żadnego majątku. Jedynymi dochodami skarżącego jest pensja w kwocie 380 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: komornik 500-1.500 zł, opłaty 500 zł, rehabilitacja syna 350 zł. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania, skierowanego do wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje również jego żona, która nie posiada żadnego majątku, a jej miesięczny dochód wynosi 390 zł. Działalność gospodarcza jaką wnioskodawca prowadził pod firmą M. K. "B" została zawieszona od 1 lutego 2014 r. Od dnia 1 maja 2014 r. skarżący zatrudniony jest od na stanowisku kierownika działu sprzedaży i zakupu w firmie "C" Sp. z o.o. z/s w S., na ¼ etatu z wynagrodzeniem 393,58 zł netto. W 2015 r. wnioskodawca uzyskał przychód ze stosunku pracy w kwocie 5.256 zł, zaś jego żona również ze stosunku pracy 95.424,68 zł. Miesięcznie jego rodzina ponosi wydatki na żywność 200 zł, na środki higieny 100 zł i na ubrania 150 zł. Miesięcznie dokonywane są również wpłaty na rzecz komornika w kwotach około 500 zł. Wskazał, że pełnomocnik, który zastępuje go w niniejszej sprawie, pobrał pełne wynagrodzenie przy rozpoczęciu sprawy w wysokości 7.000 zł. Pozostała należność będzie pokryta z ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskodawca załączył też orzeczenie o niepełnosprawności syna, z którego wynika, że niepełnosprawność stwierdzona od urodzenia, jest spowodowana chorobą neurologiczną i upośledzeniem narządu ruchu. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z treści tego postanowienia, podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym była wątpliwość referendarza sądowego odnośnie do rzetelności udzielonych przez wnioskodawcę informacji. Wątpliwości te odnosiły się w szczególności do zadeklarowanej przez wnioskodawcę kwoty jaką przeznacza na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Zadeklarowaną na ten cel kwotę 200 zł referendarz sądowy uznał za nieprzystającą do obecnych cen. Dodatkowo zarzucił, że przedłożone przez wnioskodawcę zestawienie miesięcznych wydatków nie obejmuje kosztów związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania. Zwrócił nadto uwagę referendarz sądowy, że wnioskodawca zobowiązany do wskazania źródła finansowania reprezentującego go pełnomocnika procesowego oświadczył jedynie tyle, że koszty te zostały już pokryte. Powołując się na ogólnodostępne informacje z Krajowego Rejestru Sądowego referendarz sądowy wskazał nadto, że jedynymi wspólnikami firmy "C" sp. z o.o. w której małżonkowie są zatrudnieni na ¼ etatu są obecnie – skarżący M. K. i jego żona E. K., a przedmiot działalności tej spółki stanowi kontynuację profilu działalności poprzedniej firmy skarżącego, którą skarżący zawiesił w związku ze wszczęciem egzekucji zobowiązań przez organ kontroli skarbowej. Z zachowaniem terminu, skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie wnoszącego sprzeciw, wykazał on, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania sądowego, albowiem środki pieniężne jakie posiada wnioskodawca wystarczają mu jedynie na bieżące utrzymanie. Oprócz błędnej oceny możliwości płatniczych strony skarżący zarzucił nadto błędne ustalenie stanu faktycznego negując możliwość posiadania innych źródeł dochodu poza wykazanym ze stosunku pracy na ¼ etatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Wnioskując o udzielenie mu prawa pomocy skarżący domagał się przyznania tego prawa w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną tego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w myśl którego, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem wnioskowanego prawa pomocy, zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. Kwestionując te ustalenia, skarżący stoi na stanowisku, że podane przez niego okoliczności w sposób dostateczny uprawdopodobniają brak możliwości poniesienia przez niego wymaganych w sprawie kosztów sądowych. W ocenie Sądu, zaskarżonemu postanowieniu referendarza sądowego nie można zarzucić dowolności oceny, albowiem podniesione w tym postanowieniu wątpliwości referendarza sądowego odnośnie do stopnia wyczerpującego zobrazowania przez wnioskodawcę jego sytuacji majątkowej uznać należy za jak najbardziej uzasadnione. Trafnie zwraca uwagę referendarz sądowy na to, że przy obecnych cenach żywności, zadeklarowana przez wnioskodawcę kwota 200 zł nie może zostać uznana za pozwalającą na pokrycie choćby tych najbardziej podstawowych, miesięcznych potrzeb żywieniowych czteroosobowej rodziny. Należy również podkreślić, że podana przez skarżącego kwota wydatków z przeznaczeniem na zakup odzieży jest również zaniżona, ważąc w szczególności okoliczność, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwoje dzieci. Trafnie przy tym zarzuca referendarz sądowy, że przedstawione przez wnioskodawcę zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków w ogóle nie obejmuje kosztów związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania. Wprawdzie, z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny małżonki (także w zakresie udostępnienia miejsca zamieszkania, tj. pokoju), niemniej, wezwany przez referendarza sądowego do złożenia oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym oraz do podania źródeł i wysokości dochodów tych osób wnioskodawca żądanych informacji nie ujawnił, poprzestając jedynie na danych dotyczących jego najbliższej rodziny (tj. małżonki i dzieci). Wątpliwości Sądu w zakresie rzetelnego przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej dodatkowo potwierdza także postawa skarżącego w zakresie żądanych od niego informacji na temat źródła finansowania wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego wnioskodawcę w postępowaniu sądowym. Z oświadczenia skarżącego wynika jedynie tyle, że należne pełnomocnikowi wynagrodzenie w kwocie 7.000 zł zostało już zapłacone, a pozostała należność zostanie pokryta z ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. O tym, że ubiegając się o prawo pomocy skarżący nie ujawnił w sposób całościowy swojej sytuacji majątkowej świadczy także okoliczność nieujawnienia przez niego faktu, że małżonkowie są wspólnikami spółki "C" sp. z o.o. Skarżący podał jedynie, że jest zatrudniony w tej firmie. Okoliczność posiadania przez wnioskodawcę udziałów w ww. spółce została stwierdzona przez referendarza sądowego na podstawie ogólnodostępnych informacji z Krajowego Rejestru Sądowego. Wszystkie podniesione dotąd okoliczności świadczą zdaniem Sądu o tym, że skarżący swoją sytuację majątkową przedstawił w sposób wybiórczy, a przy tym, odbiegający od obowiązujących kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Uzasadnionym jest przypuszczenie, że podane przez skarżącego koszty miesięcznego utrzymania zostały "dopasowane" do wysokości zadeklarowanych poborów obojga małżonków. Tymczasem, jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym, obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest możliwie jak najbardziej wyczerpujące i wolne od jakichkolwiek wątpliwości zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015 r., sygn. akt II OZ 13/15). Zaniechanie tego obowiązku, skutkować musi odmową uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wysokości wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Końcowo należy dodać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015 r., sygn. akt II OZ 11/15, LEX nr 1628844). Wobec podzielenia przez Sąd wątpliwości, na jakie wskazywał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, względnie, jego zmiany poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.