I SA/Wr 307/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wraz ze skargą kasacyjną wniosła o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od tego środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wskazała, że obecnie jest w separacji z mężem. Ma ustanowione alimenty na dzieci i siebie w łącznej wysokości 4.000 zł. Mieszka w wynajmowanym mieszkaniu z dziećmi. Od 2010 r. nie może podjąć pracy. W 2015 r. przeszła artroskopię kolana, co stanowi dodatkowe utrudnienie w podjęciu zatrudnienia, ponieważ ma problemy ze sprawnym poruszaniem się. Pomocy udziela jej ojciec będący na emeryturze – podjął dodatkową pracę, aby skarżąca mogła opłacić prawnika. Kilkuletni okres zmagania się z sądami, organami podatkowymi odbił się na jej zdrowiu. Alimenty zapewniają opłacenie mieszkania w kwocie 2.500 zł z mediami. Reszta jest przeznaczona na podstawowe potrzeby dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami w wieku szkolnym, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani wartościowych rzeczy ruchomych. Rubryka dotycząca dochodów nie została wypełniona. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skierowane na zarządzenie referendarza sądowego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.) skarżąca oświadczyła, że od 2010 r. jest bezrobotna i na całkowitym utrzymaniu męża. Wskazała, że innych dokumentów, poza zeznaniem podatkowym męża za lata 2014 i 2015, nie jest w stanie przedłożyć z uwagi na trwający konflikt (małżonkowie są w trakcie procesu separacyjno-rozwodowego). W związku z tym też strona od lipca 2015 r. do lutego 2016 r. wynajmowała mieszkanie, w którym mieszkała z dziećmi, a opłaty dokonywane były z alimentów. W marcu strona była zmuszona zamieszkać u swojego ojca, a synowie wraz z jej mężem w S. Pozew o rozwód został przez skarżącą cofnięty czasowo, aby mogła zamieszkać razem z dziećmi w ich rodzinnym domu oraz w celu utrzymania ubezpieczenia zdrowotnego. Mąż natomiast spotyka się z inną kobietą. Pokrywa koszty utrzymania domu i wyżywienia. Wyjaśniono, że miesięczne wydatki dokonywane przez męża na rzecz skarżącej obejmują opłaty za energię i inne media 365 zł, za telewizję 200 zł, za obiady syna w szkole 143 zł, około 300 zł na wyżywienie dla skarżącej, opłatę za prąd około 260 zł, gaz 190 zł, ratę kredytową 276,14 zł i opłatę za telefon 131 zł. Wszystkie inne wydatki zostały wstrzymane – na korepetycje dla starszego syna i lekcje angielskiego. Starszy syn, który skończył 18 lat, nie otrzymuje już alimentów, w związku z czym wniósł pozew o alimenty. Dobrowolnie od ojca dostaje 500 zł, z którym obecnie mieszka. W związku z tym na dzień dzisiejszy ww. pozew został wycofany. Skarżąca dalej wyjaśniała, że nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, ponieważ nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia (rekonstrukcja chrząstki stawowej kolana i ścięgien lewej nogi) i zły stan psychiczny (jest pod opieką psychiatry). Środki pieniężne otrzymuje od męża w kwocie 300 zł, pomaga jej też ojciec. Nie uzyskuje pomocy z Opieki Społecznej. Ma wykształcenie wyższe. Strona oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego ani lokat. Do wydruków rachunków męża nie ma dostępu, udostępnił jedynie wydruki przelewów stałych opłat. Z dokumentów przedłożonych na skutek wezwania wynika, że mąż skarżącej za lata 2014 i 2015 ze stosunku pracy uzyskał przychód w kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł. Zatrudniony na stanowisku [...] na 1/8 etatu w "A" Sp. z o.o. z/s w K., otrzymuje wynagrodzenie netto [...] zł netto (zaświadczenie datowane na 11 kwietnia 2016 r. bez pieczęci firmy). Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, skarżąca przeszła operację kolana 13 lutego 2015 r. i była niezdolna do pracy przez okres 6 tygodni. Ma zobowiązania wobec wynajmującej mieszkanie na kwotę ponad 3.000 zł, co potwierdziła wydrukiem korespondencji mailowej. Przedłożone zostało również postanowienie z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie wtrzymania postępowania egzekucyjnego ze względu na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej z posiadanego przez skarżącą rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie skarżącej z przedstawionych przez nią dokumentów wynika, że nie ma ona możliwości poniesienia kosztów sądowych i to niezależnie od wysokości przychodów jej czy też jej męża, z którym pozostaje w separacji i ma zniesioną wspólność małżeńską. Odnosząc się do zarzutu niespójnej argumentacji przy przedstawianiu okoliczności dotyczących dochodów męża strona wyjaśniła, iż wynikają one ze skomplikowanej relacji pomiędzy małżonkami oraz ze zmiennej sytuacji życiowej skarżącej. Dodała, że nie ma wiedzy o dochodach męża, na którego utrzymaniu pozostają obecnie dzieci i od którego nie może domagać się więcej pomocy. Podkreśliła, że nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych dodając, że nawet jednak gdyby dysponowała ona dochodem to podlegałby on egzekucji. Strona wyjaśniła ponadto, że obecnie zamieszkuje z ojcem w mieszkaniu przy ul. [...] we W., synowie zaś mieszkają z ojcem. Odnośnie środków finansowych otrzymywanych od męża skarżąca wskazała, że otrzymuje skromną pomoc finansową w kwocie 300 zł. W pozostałym zakresie korzysta z pomocy ojca. Nie posiada żadnych innych źródeł dochodu. Wynajmowane mieszkanie zostało przez skarżącą opuszczone w dniu 30 kwietnia 2016 r., jednakże z uwagi na okres wypowiedzenia skarżąca wciąż ponosi koszty z nim związane. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie strona ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy na etapie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, a zażalenia zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o niemalże tożsamy stan faktyczny, z tą różnicą, że cała rodzina mieszkała wspólnie w S. Z danych udostępnionych przez stronę wynika, że jej ojciec otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł, a nadto otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Wpis od skargi, po oddaleniu zażalenia przez NSA został uiszczony w kwocie 4.621 zł. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w wysokości 2. 311 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż treść powyższej regulacji wyraźnie wskazuje, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Rola Sądu w tym względzie, na mocy art. 255 p.p.s.a., ogranicza się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdy informacje podane na urzędowym formularzu okażą się niewystarczające dla oceny faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej strony lub budzą wątpliwości. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto przedłożone dokumenty, jak i przedstawiony przez stronę zarówno we wniosku (także w sprzeciwie) stan faktyczny oraz składane informacje budzą wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji życiowej oraz majątkowej strony skarżącej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że dla przyznania osobie fizycznej prawa pomocy nie jest istotna tylko ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy, lecz także innych osób, które pozostają ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na szereg sprzeczności i niejasnych dla Sądu okoliczności dotyczących sytuacji życiowej skarżącej, a które wynikają z przedłożonych przez stronę informacji. Z formularza wniosku wynika, że jeszcze w marcu bieżącego roku strona zamieszkiwała wraz z synami w wynajmowanym mieszkaniu, zaś koszty utrzymania mieszkania oraz dzieci i skarżącej (alimenty w kwocie 4 000 zł) spoczywały na mężu strony. Zgodnie zaś z pismem strony z dnia 11 kwietnia 2016 r. dzieci obecnie zamieszkują z mężem, który ponosi ich pełne koszy utrzymania. Dodatkowo pomaga on finansowo skarżącej, która otrzymuje od niego miesięcznie kwotę 300 zł. Skarżąca zaś zamieszkuje z ojcem. W świetle tych wyjaśnień niezrozumiałe dla Sądu jest stanowisko skarżącej, zgodnie z którym wycofała ona pozew o rozwód, aby mogła zamieszkać z dziećmi w ich rodzinnym domu (tak w piśmie z dnia 11 kwietnia 2016 r.). Odmiennie tę sytuację przestawia strona w sprzeciwie, wskazując, że od jesieni 2015 r. toczy się postępowanie o rozwód. Tym samym należy zauważyć, że sytuacja życiowa skarżącej, zwłaszcza stosunki majątkowe z mężem nie są jasne i przejrzyste, a tym samym Sąd ma możliwości ustalenia rzeczywistych relacji pomiędzy małżonkami oraz sytuacji finansowej męża skarżącej, gdyż jak podnosi wnioskodawca – mąż nie udostępnił jej dokumentów potwierdzających swoje dochody. Jednakże fakt przekazywania na rzecz skarżącej oraz dzieci w okresie ich wspólnego zamieszkiwania kwoty 4000 zł miesięcznie świadczy o ustabilizowanej sytuacji majątkowej męża skarżącej. Należy również zauważyć, że w świetle akt sprawy separacja między małżonkami ma charakter jedynie faktyczny, a nie prawny. W rezultacie oboje małżonkowie nadal są zobowiązani do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, w tym także do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (zob. art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 583). Należy wyjaśnić, że separacja faktyczna, ale także rozdzielność majątkową, nie zwalnia małżonka z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżąca może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jej męża i to również w zakresie ciężarów finansowych wynikających z inicjowania przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. W dalszej kolejności zbadaniu przez Sąd podlegała kwestia uzyskiwania przez skarżącą pomocy finansowej od ojca, u którego aktualnie zamieszkuje. Z jednej bowiem strony twierdziła ona we wniosku, iż ojciec uzyskuje dochody zarówno z emerytury, jak i wykonywanej pracy, którą podjął w celu opłacenia jej profesjonalnego pełnomocnika. Z drugiej zaś strony, skarżąca w piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2016 r. wskazuje emeryturę jako jedyne źródło dochodów ojca. Zatem również i w tym zakresie brak jest kompletnego obrazu sytuacji finansowej w jakiej znajduje się zamieszkujący ze skarżącą ojciec. Posiłkować się można jedynie w tym zakresie materiałem aktowym pozyskanym na wcześniejszych etapach postępowania, według którego ojciec strony otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł, a nadto otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe, przy braku innych niż przedłożone dowody oraz sprzeczne oświadczenia, należy przyjąć iż skarżąca ma możliwość uzyskania pomocy ze strony rodziny, w tym może uzyskać środki na opłacenie kosztów sądowych. Za wnioskiem tym przemawia również okoliczność, iż ojciec ponosi obecnie koszty profesjonalnego pełnomocnika zastępującego skarżącą w niniejszym postępowaniu. Oznacza to, że ma zarówno możliwości zgromadzenia środków mogących pomóc wnioskodawcy w toczącym się postępowaniu, jak i tej pomocy faktycznie udziela. Warto również zauważyć, że mimo wskazywania przez skarżącą problemów z uzyskaniem środków na utrzymanie siebie i dzieci strona nie poszukuje pracy, choć jest osobą bezrobotną. Nie korzysta także ze świadczeń z pomocy społecznej. Sytuacja, w której osoba wykształcona, zdolna do pracy (niezdolność do pracy została orzeczona w lutym 2015 r. i trwała 6 tygodni) oraz deklarująca zupełny brak środków finansowych i ubolewająca nad brakiem możliwości zapewniania dzieciom odpowiednich warunków bytowych nie podejmuje nawet próby znalezienia zatrudnienia jest co najmniej niezrozumiała. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że skarżąca nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wobec tego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.