I SA/Wr 335/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). Jak wynika z akt sprawy, skarżąca K. J. na etapie postępowania kasacyjnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29.04.2015 r. (sygn. akt I SA/Wr 335/15) wniosła osobiście sporządzoną przez siebie skargę kasacyjną od ww. orzeczenia oraz wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym skarżąca podała, że nie posiada oszczędności a koszty pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) przewyższają jej możliwości finansowe. W kontekście tym skarżąca poinformowała, że z tytułu umowy o pracę otrzymuje kwotę 2.100 zł (brutto), a jej mąż (z tego samego tytułu) kwotę 300 zł (brutto). Dodała, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci w wieku 5 i 7 lat. W odpowiedzi na wezwanie skierowane do strony przez referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) skarżąca przesłała dokumenty z których wynika (ponad dane wskazane we wniosku), że w latach 2013 i 2014 ona oraz jej mąż uzyskali dochód w kwocie odpowiednio 17.563,31 zł i 18.966,62 zł oraz 1.760,10 zł i 1.070,55 zł. Skarżąca oświadczyła również (pismo z dnia 16.09.2015 r.), że ciąży na niej wymagalne (w związku z wypowiedzeniem umowy) zobowiązanie kredytowe, którego wysokość na dzień 17.02.2011 r. wyniosła kwotę 43.095,24 zł, a także, zobowiązania z tytułu umowy poręczeń zawartych z dwiema spółkami z o.o. na kwoty – 686.460 zł i 2.010.924 (A sp. z o.o.) oraz 2.056.515,98 zł (B sp. z o.o.). Dodała, że w związku z wymagalnością tych roszczeń wystąpiła do Sądu o ogłoszenie jej upadłości. Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wskazując jedynie ogólnie, że łączny dochód na osobę nie przekracza kwoty 500 zł. W postanowieniu z dnia 8.12.2015 r., doręczonym skarżącej w dniu 4.01.2016 r., referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I), odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie dalej idącym (pkt II). Zdaniem referendarza, podany przez skarżącą powód wypowiedzenia umocowania dotychczas reprezentującemu ją pełnomocnikowi z wyboru (odmowa sporządzenia skargi kasacyjnej) oznacza, że strona jest w stanie pokryć koszty pomocy prawnej innego pełnomocnika. We wniesionym w dniu 11.01.2016 r. (data stempla pocztowego) sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca zarzuciła brak podstaw prawnych do odmowy przyznania jej pełnomocnika z urzędu. Dodała, że przyczyną odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej przez dotychczasowego pełnomocnika z wyboru był brak środków pieniężnych na opłacenie usług tego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając ponownie na tej podstawie złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wnioskowała skarżąca, uwarunkowane jest, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. stwierdzeniem wykazania przez wnioskodawcę (osobę fizyczną), że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zatem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym, wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015 r., sygn. akt II OZ 13/15). Akcentowaną powinność wyczerpującego przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji materialnej (a także rodzinnej) należy postrzegać nie tylko w kategorii powinności ujawnienia dochodów prowadzonego gospodarstwa domowego, ale także, jego wydatków. Kwestia ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków jest istotna z dwóch powodów. Po pierwsze, daje możliwość stwierdzenia, czy po zestawieniu dochodów z wydatkami strona ma możliwość opłacenia kosztów sądowych. Po drugie, umożliwia ocenę, czy ponoszone przez stronę wydatki nie wykraczają poza granice zadeklarowanego dochodu na prowadzenie gospodarstwa domowego. Wskazując na powyższe należy zwrócić uwagę, że w sprawie, pomimo skierowanego do strony wezwania referendarza sądowego o przedstawienie zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (czynsz, media, żywność, środki higieny, lekarstwa) skarżąca nie przedstawiła takiego zestawienia, podając jedynie ogólnie, że łączny dochód na osobę nie przekracza kwoty 500 zł. Wobec braku szczegółowych informacji na temat ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków jakie obciążają prowadzone gospodarstwo domowe, za niewystarczające dla rzetelnego obrazu tych wydatków Sąd uznał samo oświadczenie strony, że wydatki te w przeliczeniu na osobę nie przekraczają kwoty 500 zł. Z takiego oświadczenia nie wynika bowiem jak kształtują się w stosunku do łącznego dochodu małżonków niezbędne wydatki gospodarstwa domowego, takie jak: wydatki na żywność, na czynsz, na odzież, czy na opiekę nad dziećmi (przedszkolną, szkolną etc.). Ujawnienie poszczególnych rodzajów faktycznie ponoszonych wydatków umożliwia ocenę sytuacji majątkowej także w kontekście doświadczenia życiowego i pozwala na ocenę wiarygodności tego oświadczenia. Z tych względów, brak szczegółowego podania przez stronę wydatków, jakie przeznacza miesięcznie na utrzymanie czteroosobowej rodziny Sąd uznał za istotną przesłankę dla odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego prawa. W szczególności jeżeli zważyć na niewysokie dochody małżonków, stan rodzinny (dwoje małoletnich dzieci) oraz na oświadczenie strony o niekorzystaniu z żadnych form wsparcia państwowego (pomocy społecznej). Wątpliwości Sądu w zakresie rzetelnego przedstawienia przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej dodatkowo wzmaga informacja, jakiej strona udzieliła w piśmie z dnia 16.09.2015 r., z której wynika, że skarżąca udzieliła poręczenia dwóm spółkom prawa handlowego (osobom prawnym) na łączną kwotę 4.753.899,98 zł. W praktyce bowiem, udzielenie poręczenia jest stosowane w razie istnienia jego zabezpieczenia w realnym majątku. W nawiązaniu do akcentowanego przez stronę obciążenia kredytowego należy wyjaśnić, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed tymi o charakterze publicznoprawnym, stąd, sama okoliczność obciążenia kredytowego, podobnie jak zaciągniętych zobowiązań z umów poręczeń, nie mogły uzasadniać przyznania stronie wnioskowanego prawa. Wobec braku wyczerpującego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, Sąd nie stwierdził przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy zarówno w zakresie przez nią wnioskowanym (całkowitym), jak i w zakresie częściowym. Warunkiem bowiem przyznania stronie prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu), jak i częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, że jego sytuacja majątkowa jest, istotnie, trudna. Jedyna różnica polega na tym, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podczas gdy, do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym niezbędnym jest wykazanie, że wnioskodawca nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. Skoro natomiast skarżąca nie przedstawiła informacji niezbędnych, zdaniem Sądu, dla wiarygodnej oceny jej sytuacji majątkowej to brak było podstaw do przyznania jej prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Uzupełniająco należy wyjaśnić, że przyznane skarżącej na mocy postanowienia referendarza z dnia 8.12.2015 r. zwolnienie w zakresie kosztów sądowych upadło w związku z utratą mocy tego postanowienia na skutek wniesionego przez stronę sprzeciwu. Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.