I SA/Wr 335/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 335/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu spółki za zaległości w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. i I kwartał 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 335/17. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych "w zakresie opłaty sądowej" wskazując, że na skutek niesolidności jego kontrahentów, którzy odmawiali zapłaty za wykonane świadczenie, utracił płynność finansową. W 2012 r. złożył wniosek o otwarcie postępowania układowego, jednak poprawa ściągalności nie nastąpiła. Aktualnie jedynym majątkiem wnioskodawcy jest mieszkanie we W., przy ul. [...], o powierzchni 102,33 m2, wycenione po gruntowanym remoncie na kwotę 650.000 zł. Mieszkanie jest obciążone hipoteką kaucyjną do kwoty 1.206.000 zł i hipoteką przymusową w kwocie 424.342,44 zł na rzecz Urzędu Skarbowego. Wnioskodawcę obciąża kredyt hipoteczny, a z uzyskiwanych dochodów trudno mu opłacić stałe koszty utrzymania siebie i rodziny. Wnioskujący nie ma żadnego innego majątku - przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, oszczędności ani papierów wartościowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci (ur. w 1997 i 2006 r.), posiada ponadto mieszkanie we W., przy ul. [...] o wartości około 650.000 zł, również obciążone hipoteką kaucyjną i przymusową na rzecz banku. Posiada też udziały w spółkach z o.o. A i B, które nie mają żadnej wartości handlowej. Żona ani dzieci nie mają żadnych przedmiotów wartościowych, oszczędności w postaci lokat bankowych ani żadnych praw majątkowych w postaci papierów wartościowych, udziałów czy obligacji. Aktualnie wnioskodawca posiada niewielkie dochody z tytuły bycia udziałowcem w A sp. z o.o., główne koszty utrzymania ponosi żona. Dochody z udziałów w spółce z o.o. wynoszą 2.000 zł netto, żona wnioskodawcy natomiast uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę 2.700 zł i umowy zlecenia 900 zł - łączny dochód wynosi 5.600 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniony został czynsz 200 zł, media 400 zł, utrzymanie 2.000 zł i kredyt 3.000 zł - łącznie 5.600 zł. Do wniosku załączono postanowienie z dnia [...] o umorzeniu postępowania upadłościowego M. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą C M. W. oraz dowody za gaz i prąd. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący oświadczył, że miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą łącznie 6.630 zł, a dochody łącznie 6.714 zł. Jako źródła tych dochodów podane zostały: wynagrodzenie żony (2.714 zł) i działalność gospodarcza żony (2.000 zł) oraz przychody z A sp. z o.o. (2.000 zł). Wnioskodawcy zostały zajęte wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez Urząd Skarbowy z tytułu zobowiązań w łącznej wysokości 754.380,50 zł. Przedłożone zostały też wydruki rachunków bankowych należących do wnioskodawcy, jego żony i do spółki A. Z rachunku żony wynika, że prowadzi ona prywatną praktykę lekarską i posiada powiązany z tą praktyką rachunek bankowy, którego historia nie została przedłożona. Poza tym odnotowane są wpłaty z jej drugiego prywatnego rachunku, z tytułu wynagrodzenia z Uniwersytetu Medycznego oraz z umowy zlecenia z D. Okręgowej Izby Pielęgniarek. Na rachunkach wnioskodawcy odnotowane są natomiast m.in. spłaty karty kredytowej jego żony i regularne zasilenia konta ze strony D sp. z o.o. Nie przedłożono zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2016 r. zaświadczenia od pracodawcy żony skarżącego oraz kopii umowy zlecenia. Wnioskodawca oświadczył, że w 2016 r. jako osoba fizyczna nie uzyskał żadnego dochodu, nie posiada na własność żadnego środka transportu, w mieszkaniu przy ul. C. we W. mieszka żona z dziećmi i teściowa. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, z danych które zostały udostępnione, wywieść można, że wnioskodawca ma wiele możliwości na zgromadzenie środków na opłacenie wpisu od skargi. W sprzeciwie od tego orzeczenia, wniesionym z zachowaniem terminu, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie go od wpisu sądowego, wskazując, że postanowienie to wydane zostało z naruszeniem przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ich błędną wykładnię - sprzeczną z celem ustanowienia prawa pomocy, której podstawową funkcją ma być zapewnienie osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu oraz wadliwą, dokonaną dowolnie i bez wszechstronnego rozważenia pełnej ich treści ocenę załączonych do wniosku o udzielenie prawa pomocy dokumentów i oświadczeń. Wnioskujący podkreślił, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy W. umorzył postępowanie upadłościowe w stosunku do niego z uwagi na brak majątku. Skarżący wskazał, że obciążają go bardzo wysokie koszty związane z utrzymaniem kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup mieszkania. Z uzyskiwanych dochodów (głównie przez żonę wnioskodawcy), małżonkowie z trudem ponoszą koszty utrzymania rodziny, dojazdów do pracy, zakupu lekarstw, abonamentu telefonicznego oraz bardzo skromnego wyżywienia, jak i od czasu do czasu zakupu ubrań, czy obuwia. Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć, a nie mógł poczynić oszczędności na poczet opłaty od skargi. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z treści powołanego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskodawcę, że pokrycie przez niego wymaganych kosztów postępowania skutkować będzie niemożliwością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. W ocenie Sądu, wymagana na tym etapie sprawy kwota 500 zł, jaką skarżący zobowiązany jest uiścić tytułem należnego wpisu od skargi, nie stanowi takiego obciążenia, które mogłoby pozbawić skarżącego i jego rodzinę środków pieniężnych na niezbędne utrzymanie. Do takiego wniosku prowadzi całościowa analiza sytuacji majątkowej wnioskującego, z której nie wynika by skarżący był osobą ubogą. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że w sprawie trudnym do ustalenia jest comiesięczny dochód uzyskiwany przez skarżącego i jego małżonkę. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podany został bowiem dochód żony wnioskodawcy (wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia) w łącznej wysokości 3.600 zł, natomiast po wezwaniu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, jako źródła jej dochodów zostało podane wynagrodzenie i działalność gospodarcza, a wysokość dochodów netto wynosiła 4.700 zł. Z wydruków rachunków żony wynika, że działalność gospodarcza jest prowadzona w formie prywatnej praktyki lekarskiej. Przy czym wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów finansowych, z których wynikałoby, jakie są faktyczne przychody z tej działalności. Do akt sprawy przedłożone zostały wyłącznie dokumenty potwierdzające kwoty wynagrodzeń z tytułu umowy o pracę na Uniwersytecie Medycznym (wydruk z rachunku bankowego), tymczasem żona wnioskodawcy uzyskuje wynagrodzenie również z tytułu umowy zlecenia w D. Okręgowej Izbie Pielęgniarek oraz z działalności gospodarczej w ramach prywatnej praktyki lekarskiej. Ponadto, na co słusznie zwraca uwagę referendarz sądowy, na rachunku bankowym wnioskodawcy odnotowane są spłaty karty kredytowej należącej do jego żony (w kwotach 600-700 zł), przy czym również wydruk historii tej karty nie został przedłożony. Z przedłożonej historii rachunku bankowego wynika, że wnioskodawca regularnie otrzymuje również wpłaty (po 200, 500, 2.000 zł) z rachunku spółki z o.o. D, której wspólnikami są - zgodnie z ogólnodostępnymi danymi Krajowego Rejestru Sądowego - żona i córka wnioskodawcy (ta ostatnia pełniąca jednocześnie funkcję prezesa zarządu spółki). Z kolei sam wnioskodawca jest jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu sp. z o.o. A. Na rachunku należącym do tej spółki saldo wynosiło średnio około 3.000 zł. Słuszna zatem, w ocenie Sądu, jest argumentacja referendarza sądowego, zgodnie z którą wnioskodawca ma wiele możliwości na zgromadzenie środków na opłacenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Powyższe stwierdzenie jest tym bardziej zasadne po szczegółowym prześledzeniu wyciągu z rachunku bankowego przedłożonego przez skarżącego z którego wynika, że skarżący ponosi częstokroć wydatki konsumpcyjne nie będące niezbędnymi do utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, bez wątpienia nie można uznać za wydatki na "bardzo skromne wyżywienie" wydatków poniesionych m.in. w: E W., W. F, G W., H, I, K. J, K. K, W. L, W. M, W. N, O, W. P, W. Q, W. R, W. S, W. T, W. U, W. W, Z sp. z o.o. - rezerwacja urodzinowa, W. A1, W. B1. Wszystkie te okoliczności dawały w łącznej ocenie podstawę do uznania prawidłowości oceny wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się końcowo do akcentowanej w sprzeciwie konstytucyjnej zasady prawa do sądu należy wyjaśnić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13, LEX nr 1319097). W rezultacie, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.