I SA/Wr 346/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych uzasadniając, że aktualnie nie posiada tak wysokich środków pieniężnych, aby opłacić wpis od skargi. Obecnie jest w wysokiej, zagrożonej ciąży. W związku z określeniem przez organ podatkowy zobowiązania w podatku od towarów i usług za 2010 r., strona znacznie podupadła na zdrowiu psychicznym i wymaga stałej kontroli lekarzy psychiatrów. Dodała, że na początku prowadzenia kontroli skarbowej, w zaufaniu do organów podatkowych, nie korzystała z pomocy profesjonalnych pełnomocników, co skutkowało zrujnowaniem działalności gospodarczej. Poza tym prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym w mężem i dwójką synów w wieku szkolnym, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłami dochodów jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą, która wskazała, iż nie uzyskuje z niej żadnych dochodów oraz wynagrodzenie jej męża, jako prezesa spółki, w wysokości 1.600 zł brutto. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające prowadzenie egzekucji należności z tytułu podatku od towarów i usług i zajęcie w związku z tym rachunku bankowego. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że strona podtrzymuje wniosek. Obecnie wychowuje dwoje dzieci – jedno uczęszcza do technikum, drugie do szkoły podstawowej. Koszty związane z ich utrzymaniem są znaczne. Ponadto skarżąca jest w zaawansowanej ciąży. Okoliczności związane z prowadzeniem postępowania przez organy podatkowe oraz z postępowaniem egzekucyjnym na kwotę ponad 7.000.000 zł, spowodowały, że strona zmuszona była podjąć leczenie psychiatryczne, tym bardziej, iż stres stał się dodatkowym, znacznym zagrożeniem dla ciąży. Działalność gospodarczą prowadzi na małą skalę, gdyż ciąża, stres i choroba psychiczna stanowią przeciwskazania do dalszej pracy. Pełnomocnik zaakcentował, że jest oczywistym, iż po porodzie strona będzie musiała zaprzestać świadczenia jakichkolwiek usług i pozostanie na urlopie macierzyńskim, na którym zasiłek jest obecnie bardzo niski. Z kolei aktualnie pozostaje na zwolnieniu lekarskim, a koszty związane z zakupem lekarstw i wizytami lekarskimi wynoszą około 300 zł. Ponadto podano, że według wiedzy skarżącej, jej mąż uzyskuje miesięcznie dochody w kwocie około 1.600 zł. Aktualnie zaś prowadzi działalność gospodarczą, w związku z czym przedłożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę jest niemożliwe. Z powyższych dochodów musi utrzymać się 4-osobowa rodzina, a niedługo 5-osobowa. Same koszty zapewnienia potrzeb mieszkaniowych rodzinie i jej wyżywienie przewyższają uzyskiwane przez małżonków dochody. Wszelkie koszty są finansowane przez męża skarżącej. Małżonkowie nie posiadają nieruchomości – mieszkają u teściów skarżącej, nie są też właścicielami środków transportu. Końcowo wskazano, iż wszelka dokumentacja obrazująca sytuację finansową strony, została zabrana w toku postępowań przez organy skarbowe i znajduje się w aktach sprawy. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 100.000 zł. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Mając na względzie powyższe, zwrócić należy uwagę, że strona skarżąca, pomimo wezwania do udzielenia dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia dokumentów, nie udzieliła żadnych konkretnych i dodatkowych informacji ponad te, które zostały już podane na urzędowym formularzu wniosku. Mianowicie nie przedłożono zeznań podatkowych małżonków za 2012 r. ani informacji PIT-11, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia męża skarżącej, wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą za grudzień 2012 r. oraz za luty i marzec 2013 r., wydruków historii rachunków, lokat bankowych i kart kredytowych za pierwsze trzy miesiące 2013 r. Nie złożono też oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków oraz o sposobie i źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika. Nie można zgodzić się z argumentacją pisma będącego odpowiedzią na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a., iż nie było możliwe uzyskanie zaświadczenia o wynagrodzeniu, gdyż mąż prowadzi obecnie działalność gospodarczą. Prowadzenie działalności gospodarczej i zatrudnienie w sektorze prywatnym nie wykluczają się wzajemnie (poza zakazem konkurencji), trudno zatem dopatrzeć się przeszkód w uzyskaniu stosownego zaświadczenia o wynagrodzeniu. Strona natomiast nie podjęła nawet próby wyjaśnienia okoliczności uniemożliwiających pozyskania takiego dokumentu. Nie można było dać wiary wyjaśnieniom, jakoby dokumentacja dotycząca stanu finansowego została zabrana przez organy skarbowe w toku prowadzonych postępowań. Nie mogły być bowiem odebrane zeznania podatkowe za 2012 r., które strona obowiązana była złożyć do 30 kwietnia 2013 r. we właściwym urzędzie skarbowym, gdzie podstawą sporządzenia zeznania co do przychodów ze stosunku pracy jest informacja PIT-11. Poza tym, powyższe dokumenty dotyczyły 2012 roku, a nie okresu, który obejmowała kontrola, to jest roku 2010. Z tego samego powodu nie mogła być odebrana dokumentacja księgowa związana z bieżącą działalnością gospodarczą, czy też wydruki historii rachunków bankowych. Co do tych ostatnich, to zwykle są one dostępne na internetowych kanałach transakcyjnych przypisanych konkretnym rachunkom bankowym i mogą być generowane wielokrotnie. Nawet, gdyby jednak strona, czy jej mąż, nie posiadali takiej możliwości, zawsze są uprawnieni uzyskać tego rodzaju dokumenty z banku i nie stoi temu na przeszkodzie zajęcie rachunku przez organ egzekucyjny. Zdaniem referendarza sądowego, nie było również przeszkód ani nie powinno stwarzać trudności sporządzenie zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez stronę i jej rodzinę, zwłaszcza jeśli – jak twierdzi skarżąca – do dyspozycji 4-osobowej rodziny jest wyłącznie dochód w kwocie brutto 1.600 zł. Zauważyć też wypada, iż nawet jeśli strona nie uzyskuje z działalności gospodarczej dochodu – odnotowuje bowiem stratę – to i tak dla oceny sytuacji finansowej wartością wymierną jest kwota przychodów. Strata stanowi bowiem nadwyżkę kosztów podatkowych nad przychodem i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego), nie jest też równoznaczna z brakiem środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). W konsekwencji zatem uzasadnione było żądanie przedłożenia wydruków z księgi podatkowej z ostatnich miesięcy. W tym stanie rzeczy nie było jakichkolwiek podstaw do dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony skarżącej, bowiem informacje udzielone na urzędowym formularzu były w tym względzie nie dość, że niewystarczające, to budziły wątpliwości. Zaś odpowiedź na wezwanie o udzielenie dodatkowych wyjaśnień – jak zostało już wyżej powiedziane – była jedynie powieleniem powyższych informacji. Wobec tego, mimo, że wpis od skargi stanowi kwotę znaczną, rozpoznający przedmiotowy wniosek referendarz sądowy nie był w stanie wyważyć możliwości strony w partycypowaniu choćby w części w ponoszeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Koszty te bowiem są formą daniny publicznej. Natomiast Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Wobec powyższego, stwierdzić należało, iż strona ni wykazała okoliczności uzasadniających żądanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.