I SA/Wr 347/14

Dnia 15 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Protokolant starszy specjalista Małgorzata Jakubiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. M.-K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].12.2013 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Skarbowej we W. po rozpatrzeniu zażalenia M. M. – K. (dalej skarżąca, strona) od postanowienia organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...].11.2013 r. (nr [...]) o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 473,90 zł, powstałych w wyniku prowadzonego postepowania egzekucyjnego skierowanego majątku strony na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].10.2009 r. o nr [...], [...], [...], [...], [...] – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o wskazanych wyżej numerach, w toku którego dokonano skutecznego zajęcia świadczenia otrzymywanego przez skarżącą z ZUS oraz rachunku bankowego należącego do skarżącej. Wnioskiem złożonym w dniu 7.01.2013 r. skarżąca wystąpiła do organu egzekucyjnego o "umorzenia wszystkich długów, odsetek i innych kosztów". W odpowiedzi na wezwanie do sprecyzowania treści wniosku, w piśmie z dnia 28.02.2013 r. skarżąca wskazała, że prosi o umorzenie kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego. W motywach swojego wniosku strona powołała się na trudną sytuację finansową, osobistą i zdrowotną. Podkreśliła, że jest osobą samotną utrzymuje się z renty, która po potrąceniach komorniczych wynosi 1300 zł. Na skutek dwóch pożarów które miały miejsce w 2010 r. spłonęła dokumentacja firmy, utraciła cały dobytek i znacząco pogorszył się jej stan zdrowia. Jednocześnie powołując się na ważny interes publiczny wskazała, że zatrudnia dwie osoby w ramach prowadzonej przez siebie ("mimo przeciwności losu") działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. organ egzekucyjny odmówił skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na jego rzecz powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak zaistnienia ustawowych przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...].06.2013 r. w wyniku rozpatrzenia zażalenia strony Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji wskazując w uzasadnieniu, że wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych wniósł przedsiębiorca, zatem przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia wniosku organ pierwszej instancji winien ustalić, czy wnioskowana pomoc jest dopuszczalna w świetle przepisów prawa unijnego, czego nie oceniono. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Naczelnik Urzędu Skarbowego W., postanowieniem z dnia [...].11. 2013 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że przeanalizował sytuację skarżącej prowadzącej jednoosobowo działalność gospodarczą w kontekście możliwości udzielenia pomocy de minimis na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.04. 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 z późn. zm.) i stosownych regulacji prawa unijnego, oraz biorąc pod uwagę dokumenty złożone przez stronę w odrębnym postępowaniu prowadzonym w celu udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowych w postaci oświadczeń majątkowych z dnia 4.03 2013 r. oraz z 26.08.2013 r., (o czym poinformował stronę pismem z dnia 7.10.2013 r.). W konsekwencji organ stwierdził, że strona nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 8 i 88 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 107 i 108 ) uprawniających do przyznania pomocy de minimis . Wobec powyższego za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjęto art. 64a §1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm., w skrócie "u.p.e.a."). W dalszej części postanowienia, kolejno analizując przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych określone w tym przepisie, organ po przeprowadzeniu analizy sytuacji majątkowej strony wskazał, że pokrycie kosztów egzekucyjnych, których egzekucja jest rozłożona w czasie, może stanowić uszczerbek dla sytuacji finansowej strony, ale nie będzie to uszczerbek o charakterze kwalifikowanym jako "znaczny". Organ egzekucyjny nie dopatrzył się także zaistnienia przesłanki ważnego interesu publicznego, na który powoływała się skarżąca, wyjaśniając, jakie okoliczności należy rozumieć pod tym pojęciem, powołując się na ugruntowane w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych. W tym kontekście wskazano także, że pojęcia tego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nadto podniesiono, że wobec skutecznego zajęcia renty skarżącej nie stwierdzono nieściągalności dochodzonego obowiązku. Skarżąca złożyła ustawowym terminie zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zakwestionowała stanowisko organu egzekucyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].12.2013 r. (wskazanym na początku) organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, powołując się na analizę materiału dowodowego w sprawie, że M. M.-K. jest przedsiębiorcą znajdującym się w trudnościach, co wyklucza możliwość udzielenia ulgi w spłacie kosztów postępowania egzekucyjnego, stanowiącej pomoc de minimis. Oceniając zaś sytuację osobistą strony uznał organ, że nie wypełnia ona żadnej z przesłanek wymienionych w art. 64e § 1 u.p.e.a. W szczególności nie stwierdzono aby sytuacja finansowa skarżącej biorąc pod uwagę dane wynikające ze złożonych przez stronę (wcześniej przywołanych oświadczeń majątkowych) uniemożliwiała uregulowanie kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej. W sprawie nie dopatrzono się również przesłanki wymienionej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., tj. ważnego interesu publicznego. Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził także, aby ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowodowało niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że nie przyjmuje do wiadomości argumentów zawartych w uzasadnieniu postanowienia. W szczególności wskazała, że otrzymywana renta jest obciążona w sposób maksymalny różnymi wierzytelnościami ściąganymi przez komornika. Po wszystkich potrąceniach kwota, która pozostaje na życie (1400 zł) nie wystarcza na jej utrzymanie (700 zł czynsz oraz 700 zł gaz). Wskazała również, że nie posiada żadnego majątku. Ponadto wskazała, że w 2010 r. jej mieszkanie zostało dwukrotnie strawione przez pożary, w których utraciła wszystko, co posiadała. Pożary te spowodowały długi, które obecnie są potrącane z renty przez komornika, co dodatkowo zabiera środki na skromną egzystencję. Oświadczyła również, że na skutek pożarów doznała traumy pożarowej oraz chorób serca, które wymagają leczenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowiska organów, wyrażonego w kwestionowanych rozstrzygnięciach nie dawała podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, co nie jest sporne między stronami organ egzekucyjny, stosując się do wytycznych organu nadzoru, po wykluczeniu możliwości udzielenia skarżącej będącej aktywnym przedsiębiorcą pomocy de minimis prawidłowo podstawą prawną kwestionowanego w niniejszej sprawie postanowienia, uczynił art. 64e u.p.e.a. Zgodnie § 1 art. 64e wskazanej ustawy, organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z kolei § 2 zawiera zamknięty katalog przesłanek fakultatywnego umorzenia wskazując, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), czy też ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3). Z powyższego wynika, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Zatem określenie zawarte w tym przepisie, że "organ może umorzyć" oznacza, że nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Jak podnosi się zasadnie w orzecznictwie, prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć tych kosztów. Sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.01.1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, publ. LEX nr 31877). Tak więc nawet w przypadku, gdy organ stwierdzi istnienie przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych może, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówić ich umorzenia. W tym zakresie organ ma jedynie obowiązek przeprowadzić w sposób prawidłowy postępowanie w sprawie i wydać postanowienie. Dlatego też sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do oceny, czy organ badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek, jak również to, czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy jakim dysponował w danej sprawie. Sąd nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane. W tym kontekście należy również wskazać, że omawiana instytucja jest w istocie określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013r. sygn. akt I SA/Kr 203/13, publ. LEX nr 1325216). W świetle przedstawionych zasad dotyczących materialnych i formalnych uwarunkowań odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych podnieść należy przede wszystkim, że skarżąca nie przedstawiła organowi, ani wraz z wnioskiem o umorzenie, ani w trakcie prowadzonego postepowania przed organami obu instancji, żadnych dokumentów realnie potwierdzających, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zauważyć też trzeba, że na etapie postępowania zarówno przed organem egzekucyjnym (skutecznie doręczonymi stronie pismami z dnia 6.05.2013 r. oraz z dnia 7.10.2013 r.), jak i przed organem nadzoru (postanowienie z dnia 6.12.2013 r.) skarżąca była informowana o możliwości zapoznania się z materiałem aktowym oraz wypowiedzenia się odnośnie jego zawartości, co mogłoby pozwolić chociażby na sformułowanie stosownych wniosków dowodowych. Z możliwości tej jednak nie skorzystała. Z kolei wystąpienia skarżącej zwarte w składanych przez nią środkach zaskarżenia sprowadzały się do ogólnikowych stwierdzeń odnośnie złej sytuacji i żadną miarą nie mogły stanowić punktu odniesienia dla rzetelnej oceny sytuacji finansowej strony. Zauważyć trzeba, że pochodzące z postępowania w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań dowody ponoszonych wydatków, w postaci potwierdzenia operacji bankowych nie pozwalały na precyzyjne odniesienie w czasie kwot tam wskazanych. Przykładowo przelew na rzecz A w swoim tytule zawierał określenie, że dotyczy "spłaty całości zadłużenia", co sugeruje, że kwota tam ujęta (442,54 zł) dotyczyła jakiegoś szerszego okresu rozliczenia energii. Kwotę tę skarżąca ujawniła w oświadczeniu majątkowym z dnia 23.08.2013 r. jako wysokość stałych opłat z tytułu energii. Pokazuje to, że skarżąca nie przykładała wagi do tego, aby w sposób rzetelny, zgodny z rzeczywistością, zaprezentować organowi faktyczna sytuację materialną. Potwierdzają to kwoty podawane przez nią z tytułu opłat za gaz rozpięte pomiędzy 124,59 zł – 400 zł, a w skardze nawet 700 zł. Tymczasem dobitnego zaznaczenia wymaga to, że jedynie ocena sytuacji, która przez wnioskodawcę została wyświetlona w sposób wiarygodny, mogłaby doprowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia w zakresie przyznania ulgi. Ocena okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalała uznać, że strona w taki sposób przedstawiła swoją sytuację. Dodatkowo podnieść należy, że skarżąca obok świadczenia rentowego z ZUS ok. 1.300 zł (po potrąceniach) uzyskiwała przychody z działalności gospodarczej. Również w skardze zaznaczyła, że "minimalnie dorabia legalną działalnością gospodarczą - wróżbiarstwem", co wskazuje, że działalność gospodarcza jest kontynuowana. Z notatki urzędowej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że skarżąca w zeznaniu podatkowym za 2012 r. (poprzedzającym wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych) uzyskała z tytułu działalności gospodarczej przychód 17.097,55 zł oraz poniosła koszty 18.045 zł. Z kolei wartość dostaw towarów i usług wyniosła w grudniu 2012 r. – 2.439 zł, zaś w styczniu 2013 r. – 3.211 zł. W świetle powołanych powyżej okoliczności, zdaniem Sądu, organ prawidłowo przyjął, że w sytuacji skarżącej realne jest wyegzekwowanie kwoty 473,90 zł tytułem kosztów egzekucyjnych. W konsekwencji oceniając tak ustalony stan faktyczny sprawy, Dyrektor Izby Skarbowej we W. zasadnie stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. kolejno analizując każdą z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Zarówno organ egzekucyjny jak i organ nadzoru prawidłowo zinterpretował pojęcia nieostre takie jak "znaczny" uszczerbek i "ważny interes publiczny" każdorazowo odwołując się utrwalonych w judykaturze definicji tych pojęć oraz nie tracąc z pola widzenia stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie. Trzeba bowiem podzielić zapatrywanie organów, że wobec skutecznego zajęcia renty strony nie sposób było stwierdzić, że egzekucja prowadzona w stosunku do skarżącej była nieskuteczna. Zobowiązana nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych w wysokości 473,90 zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji. W tej sprawie, nie można było także przyjąć, że ziściła się przesłanka określona 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., tj. ważny interes publiczny, przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Skarżąca w piśmie z dnia 28.02.2013 r. uzasadniła w tym zakresie, że prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia dwóch pracowników. Tymczasem należy wskazać, że ryzyko podejmowane przy prowadzeniu działalności gospodarczej jest sprawą indywidualną każdego podmiotu uczestniczącego w obrocie gospodarczym i samo w sobie nie może być wiązane z interesem publicznym czy społecznym. Również przyjęcie, co akcentuje organ odwoławczy, że koszty postępowania egzekucyjnego powstały w tej sprawie pośrednio w wyniku zdarzenia losowego jakim był dwukrotny pożar w 2010 r. (w mieszkaniu strony), nie dotyka interesu publicznego lecz może być rozważony w kontekście sytuacji osobistej strony. Jednakże w tym zakresie należy zauważyć, że skarżąca odwołała się do odległego okresu, zaś same te zdarzenia nie doprowadziły do zaprzestania wykonywania działalności. W sumie więc Sąd nie stwierdził, ażeby przy wydaniu postanowienia doszło do naruszenia prawa, które wymagałoby uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.