I SA/Wr 365/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik - Ogińska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku od towarów i usług za sierpień 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2011 r. wniosek skarżącego A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostawiono bez rozpoznania. Wniosek nie został bowiem złożony, pomimo wezwania w tym zakresie, na urzędowym formularzu. W terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu na ww. zarządzenie, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu, skarżący wskazał, że od 2009 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, z uwagi na orzeczenie przez sąd zakazu jej prowadzenia na okres 3 lat. Ponadto jest przed emeryturą, nie posiada żadnego majątku, pozostaje na utrzymaniu rodziny (żony i syna), choruje na serce i cukrzycę. Nie osiąga żadnych dochodów. Dodał, że z prowadzonej działalności gospodarczej powstało wiele długów, których egzekucję na wniosek ZUS, US w J., prowadzi komornik oraz prowadzona jest egzekucja świadczeń pracowniczych i kontrahentów skarżącego. Ponadto ma z żoną rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, nie posiada nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Wskazał, że jego zona jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 4,6 ha oraz posiada prawo użytkowania wieczystego mieszkania o pow. 140 m2. Jako dochód w gospodarstwie domowym, podał kwotę 3.283 zł, którą uzyskuje jego żona z tytułu renty i gospodarstwa rolnego. Określił także, iż miesięczne wydatki wynoszą 3.000 zł (media, ogrzewanie – 1.800 zł, żywność, ubrania, leki, opieka medyczna – 1.200 zł). Oznajmił, że jego zona nie korzysta z dopłat unijnych, a grunty rolne są odłogowane. Na wezwanie Sądu z dnia 6 maja 2011 r., skarżący przedłożył postanowienie sądu, potwierdzające orzeczenie o zakazie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego za 2010 rok, nie posiada żadnych lokat bankowych, ani środków transportu, nie korzysta z pomocy społecznej oraz, że nie może przedłożyć dokumentów potwierdzających egzekwowane zadłużenie, ponieważ komornik sądowy oznajmił, iż dokumenty te znajdują się w Sądzie Rejonowym w J.. Odnośnie małżonki – skarżący oświadczył, że nie posiada ona żadnych środków transportu, a także powtórzył, iż posiada rozdzielność majątkową od 1993 r. Dodał, że żyje z pracy na gospodarstwie rolnym żony za co otrzymuje jedzenie i mieszkanie. Skarżący na wezwanie Sądu nie przedłożył zeznania podatkowego żony za 2010 rok, wyciągów z posiadanych przez nią rachunków i lokat bankowych. Co do powyższych braków, skarżący w żaden sposób się nie ustosunkował. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego i jego żony nie zostały usunięte, albowiem skarżący nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów, mianowicie nie przedłożył dokumentów świadczących o prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych, a także dokumentów związanych z sytuacją finansową jego żony (brak zeznania podatkowego za 2010 r., brak wyciągów lub informacji dot. lokat i rachunków bankowych). Należy bowiem podkreślić, że z treści art. 255 p.p.s.a., wynika, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać mając na uwadze nie tylko stan finansowy i majątkowy wnioskodawcy, ale także jego sytuację rodzinną. W rezultacie konieczne było zbadanie również możliwości płatniczych żony skarżącego, które, z uwagi na brak zeznania podatkowego za 2010 rok, wyciągów z rachunków bankowych i lokat oraz nie ustosunkowania się przez skarżącego w tym zakresie, nie mogły zostać obiektywnie przez Sąd ocenione. Stanowi to niewątpliwie przeszkodę dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Ponadto nie jest wystarczające dla Sądu oświadczenie skarżącego, że nie mógł uzyskać od komornika sądowego potwierdzenia o stanie zadłużenia. Komornik sądowy ma bowiem obowiązek zawiadamiania dłużnika o wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz doręczania odpisów zajęć składników majątkowych dłużnika. Skoro zatem skarżący powołuje się na okoliczność prowadzenia wobec niego postępowań egzekucyjnych, winien przedłożyć tego typu dokumenty. Tak więc, stwierdzić należy, że brak staranności skarżącego w zakresie przedstawienia dokumentów i oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., powoduje, że nie została naświetlona w sposób niebudzący wątpliwości sytuacja finansowa skarżącego i jego żony. Odnosząc się natomiast do podkreślanej przez skarżącego okoliczności rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, Sąd wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, iż wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami, niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Zatem okoliczność ta nie może stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie do kosztów sądowych. Reasumując, z uwagi na nie wyjaśnienie przez skarżącego wszystkich okoliczności dotyczących możliwości płatniczych, pomimo, iż skarżący nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada majątku, Sąd nie stwierdził przesłanek dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.