I SA/Wr 38/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Sędziowie sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), sędzia WSA Marek Olejnik, Protokolant specjalista Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej; II. dalej idącą skargę oddala; III. przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz pełnomocnika skarżącej – adwokata J. S. kwotę 240,00 złotych, powiększoną o należny podatek VAT (23%) w kwocie 55,20 złotych – łącznie 295,20 (słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Przedmiotem skargi A. G. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Z przyjętego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu 2 czerwca 2014 r. do Urzędu Skarbowego w O. (dalej: Urząd Skarbowy) wpłynął wniosek A. G. (dalej: podatniczki, skarżącej) o umorzenie zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Zaległość ta wynikała z decyzji wymiarowej Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], określającej zobowiązanie w kwocie 28.233,- zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie14.053 zł. We wniosku podatniczka podała, że znajduje się w katastrofalnej sytuacji rodzinno – finansowej. Jest matką samotnie wychowującą 9 letniego syna, który ma bardzo poważną wadę wzroku i oczekuje na komisję orzecznictwa o niepełnosprawności. Ponadto, syn bardzo często choruje na zapalenie górnych dróg oddechowych i jest alergikiem. Jedynym źródłem dochodu strony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości najniższej pensji krajowej, w kwocie 1.600 zł brutto oraz alimenty na syna w kwocie 400 zł miesięcznie. Strona wskazała, że ponosi miesięczne koszty opłat koniecznych tj. mieszkanie – 400 zł, gaz 400 zł, energia elektryczna 100 zł. Po dokonaniu opłat pozostaje jej kwota 500 zł na wyżywienie dwóch osób, zakup odzieży, środków czystości i higieny oraz zakup przyborów szkolnych i lekarstw. Wskazała, że zmuszona jest pożyczać pieniądze od rodziny, gdyż brakuje jej na pokrycie koniecznych wydatków. Jej sytuacja uniemożliwia spłacenie zobowiązania podatkowego a wniosek o jej umorzenie wynika z obawy, że egzekucja tych należności może pozbawić ją mieszkania i wraz z synem stanie się osobą bezdomną. Dodatkowo wyjaśniła, że zobowiązanie nie powstało w wyniku oszustwa lub powołania się na ulgę, która jej nie przysługiwała ale jest wynikiem zawiłości prawa podatkowego w latach 2007 - 2008 i nieumiejętnego skorzystania z "ulgi meldunkowej". Naczelnik Urzędu Skarbowego, po udokumentowaniu przez stronę wskazanych we wniosku okoliczności oraz złożeniu oświadczenia o stanie majątkowym – decyzją z dnia [...] (nr [...]) wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U z 2012 r., poz.749 ze zm. zwanej dalej: OP) odmówił stronie umorzenia przedmiotowej zaległości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ przyznał, że w tym konkretnym przypadku istnieje ważny interes strony, natomiast nie występuje interes publiczny. Korzystając zatem z uznania administracyjnego odmówił udzielenia żądanej ulgi. Z treści uzasadnienia wynika, że odmawiając umorzenia zaległości, organ kierował się przede wszystkim przyczyną powstania zaległości podatkowej objętej tym postępowaniem. Odwołując się od niekorzystnej decyzji, podatniczka podkreślała swoją wyjątkowo trudną sytuację rodzinno – majątkową. Odnosząc się do argumentu organu o okolicznościach powstania zaległości wyjaśniła, że mimo zameldowania w sprzedanym lokalu na pobyt stały przez ponad 12 miesięcy i przeznaczeniu całości środków uzyskanych ze sprzedaży na zakup mieszkania, nie złożyła we właściwym terminie wymaganego przepisem art. 21 ust. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - oświadczenia o korzystaniu z "ulgi meldunkowej". Wskazała na zawiłości przepisów w tym zakresie i rozbieżność orzecznictwa, która skutkowała odmową uwzględnienia przysługującej jej "ulgi meldunkowej" i w konsekwencji powstania zaległości podatkowych. Organ odwoławczy – decyzją z dnia [...] ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i podobnie jak organ I instancji nie kwestionował istnienia ważnego interesu podatniczki, jednak korzystając z uznania administracyjnego – odmówił stronie umorzenia zaległości podatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatniczka nie przedstawiła konkretnych zarzutów przeciwko decyzji odmawiającej umorzenia zaległości, jedynie – jak we wniosku, nawiązała do okoliczności powstania zaległości, związanych z odmową uwzględnienia "ulgi meldunkowej" i zawiłości przepisów w tym zakresie. Opisując całokształt swojej trudnej sytuacji osobistej i majątkowej, wnioskowała o uwzględnienie skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym - podkreślił uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 67a § 1 pk 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego brzmieniem organ podatkowy, na wniosek podatnika (z zastrzeżeniem art. 67b), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Możliwość podjęcia korzystnej dla strony decyzji warunkowana jest więc wystąpieniem w sprawie przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Ale nawet w takim przypadku organ może odmówić udzielenia wnioskowanej ulgi. Treść ww. przepisu wskazuje, że jest on oparty na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że decyzja o przyznaniu stronie wnioskowanej ulgi zależy w całości od woli organu podatkowego. Zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i w skardze do sądu, podatniczka wskazywała na okoliczności powstania zaległości podatkowej i wątpliwości związane z interpretacją przepisów dotyczących "ulgi meldunkowej". Z relacji strony wynika, że spełniła ona warunek zamieszkiwania w sprzedanym mieszkaniu przez ponad 12 miesięcy, nie złożyła jednak w terminie oświadczenia o chęci skorzystania z "ulgi meldunkowej". Nie budzi też wątpliwości, że całość środków uzyskanych ze sprzedaży w dniu [...] darowanego jej mieszkania, podatniczka przeznaczyła niezwłocznie na zakup mieszkania w O., w którym zamieszkuje wraz ze swoim poważnie chorym synem. Faktem jest jednak, że podatniczka nie kwestionowała decyzji wymiarowej wydanej w przez organ podatkowy w dniu [...] – tj. po niemal 5 latach od daty sprzedaży mieszkania, które stało się źródłem powstania zaległości podatkowej. Na tym etapie postępowania, przedmiotem weryfikacji nie może być jednak zasadność wydania decyzji wymiarowej a jedynie legalność decyzji odmawiającej umorzenia zaległości podatkowej. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że po analizie zawartych we wniosku okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i życiowej podatniczki, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy nie miały żadnych wątpliwości, że w sprawie spełniona została przesłanka ważnego interesu podatnika. Organy uznały jednak, że umorzenie zaległości nie leży w interesie publicznym, zatem korzystając z uznania administracyjnego – odmówiły umorzenia wnioskowanej ulgi. Oceniając zaskarżoną decyzję czysto formalnie, nie można jej zarzucić zasadniczych błędów. Organ rozstrzygając w granicach uznania administracyjnego, może bowiem odmówić przyznania ulgi nawet w przypadku spełnienia obu przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 OP. Z dotychczasowej praktyki stosowania przepisu art. 67a OP wynika, że organy podatkowe analizują wprawdzie przesłani określone w tym przepisie, ale nawet w przypadku ich wystąpienia, nawet w bardzo trudnych sytuacjach życiowych stron, powołując się na interes publiczny, organy co do zasady odmawiają uwzględniania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych. W rzeczywistości więc, ulga ta ma charakter pozorny. Nie negując konieczności rozważnego stosowania przepisów ograniczających wpływy środków finansowych do budżetu, należy jednak właściwie odczytać intencje ustawodawcy tworzącego ten przepis i przesłankę interesu publicznego postrzegać nie tylko przez pryzmat wpływów do budżetu ale też w kontekście równości wobec prawa oraz zaufania do Państwa i jego organów. W ocenie Sądu, w spornej tu sprawie organ naruszył podstawowe zasady w tym zakresie. W stanie faktycznym, organ posiadał wiedzę o powstaniu obowiązku w zakresie podatku z tytułu sprzedaży mieszkania już w maju 2009 r., bowiem notariusz sporządzający akt notarialny przesłał jego kopię do właściwego dla podatniczki urzędu skarbowego a niezależnie od tego podatniczka w dniu 7 stycznia 2010 r. złożyła Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w O. zeznanie (PIT-39) deklarując środki uzyskane z tej sprzedaży w dochodach osiągniętych w 2009 r. Organ posiadając taką wiedzę, powinien z urzędu, niezwłocznie wszcząć postępowanie w zakresie obowiązku podatkowego wynikającego ze wskazanej sprzedaży. Tymczasem, organ podatkowy, mimo posiadanej wiedzy – pozostawał bezczynny, nie podjął żadnych działań, czekając całe 5 lat (bez 2 dni) aby po tak długim czasie, wszcząć postępowanie podatkowe. Ponieważ decyzja wymiarowa ma charakter deklaratywny, to przez 5 lat narosły bardzo wysokie odsetki (w kwocie ponad 14.000 zł), co dodatkowo utrudniło podatniczce uregulowanie zaległego podatku. Nasuwa się zatem pytanie, jak rozumianym "interesem społecznym" kierował się organ zwlekając tak długo z wydaniem decyzji wymiarowej i czy działanie takie nie było celowym i zamierzonym "hodowaniem odsetek". Nie wnikając w powody opieszałego działania organu, które pogorszyło i tak już trudną sytuację materialną podatniczki, zdaniem Sądu, nie można akceptować takiego działania organów, które nie tylko nie wspiera podatników w trudnych dla nich sytuacjach życiowych ale dodatkowo ją pogarsza zasłaniając się przy tym "interesem publicznym". Takie działanie organów podatkowych nie tylko nie służy budowaniu zaufania do Państwa i jego organów ale przede wszystkim nie da się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa i ideą solidaryzmu społecznego, która legła u podstaw ulgi z art. 67a § 1 pkt 3 OP. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, uwzględniając stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdza, że jakkolwiek zaskarżona decyzja znajduje formalne podstawy w prawie materialnym a jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono podstawowym regułom procesowym, to skargę należało częściowo uwzględnić – w części dotyczącej odsetek od zaległości podatkowej, bowiem dokonana przez organ ocena przesłanek umorzenia, w najmniejszym nawet stopniu nie uwzględnia okoliczności w jakich doszło do ich powstania. W ocenie Sądu, nie mieści się w granicach prawa odmowa umorzenia odsetek, które na skutek trwającej 5 lat opieszałości organu podatkowego, do dnia wydania decyzji wymiarowej narosły do wysokości połowy zaległości podatkowych. W demokratycznym państwie prawa nie można zaakceptować sytuacji, gdzie w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej podatniczki, organ podatkowy, pomimo posiadania informacji o okolicznościach powstania zobowiązania podatkowego, pozostaje bezczynny przez pięć lat, po czym bezrefleksyjnie odmawia umorzenia zaległości i odsetek, odwołując się do "okoliczności powstania zaległości" i nie wystąpienia przesłanki "interesu publicznego" (z art. 67 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej). Pozostaje zatem bez odpowiedzi pytanie, jak rozumianym "interesem publicznym" kierował się organ podatkowy, nie dochodząc przez 5 lat znanych mu należności budżetu państwa, aby teraz, powołując się na ten sam "interes publiczny" odmówić podatniczce pozostającej w bardzo trudnej sytuacji życiowej, umorzenia odsetek spowodowanych bezczynnością tego organu. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a. - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) uwzględnił skargę podatniczki w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. W pozostałym zakresie skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).