I SA/Wr 391/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, zastępowana przez adwokata, na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi i posiada zobowiązania, których wciąż nie jest w stanie spłacić. Organ kontroli skarbowej określił spółce zobowiązania na łączną kwotę ponad 14.000.000 zł. Spółka nie osiąga zysków i faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, odnotowuje stratę bilansową, co odzwierciedla jej złą sytuację finansową. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 200.000 zł i że spółka nie posiada środków trwałych. Nie wypełnione zostały rubryki dotyczące wysokości zysku lub straty według bilansu za ostatni rok obrotowy oraz posiadanych rachunków bankowych i ich sald na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. spółka odnotowała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 6.044.260,33 zł oraz zysk w wysokości 741.150,15 zł, natomiast do końca czerwca 2017 r. przychody te wyniosły 1.544.479,32 zł (przy czym od kwietnia 2017 r. nie wzrosły) i poniesiona została strata na poziomie 692.865,23 zł. Według bilansu za 2016 r. kapitał własny spółki wynosił (-)19.993.033,08 zł, zobowiązania krótkoterminowe 19.793.555,13 zł, a należności krótkoterminowe – 19.263.727,97 zł. W kasie i na rachunkach oraz w kapitale zapasowym wykazana została wartość zerowa. Zgodnie z danymi deklaracji VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług tylko w kwietniu, a ich wartość wyniosła 170.721 zł i jednocześnie dokonała zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwotę 102.107 zł. Przedłożone zostały nadto dodatkowe informacje dotyczące przyjęcia bilansu za rok 2016 oraz oświadczenie prezesa zarządu, że wynagrodzenie dla pełnomocnika zastępującego spółkę w niniejszej sprawie zostało opłacone zaliczkowo na początku postępowań wszczętych wobec spółki oraz na poczet ewentualnych przyszłych postępowań. Całość wynagrodzenia zostanie rozliczona po zakończeniu postępowań, gdyż obecnie spółka nie posiada środków na finansowanie pełnomocnika. Nie przedłożono zgodnie z wezwaniem wydruków historii rachunków bankowych. Mając na uwadze przedstawione przez skarżącą spółkę dane, w ocenie referendarza sądowego przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w całości lub w części) w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że to wnioskodawca jest zobligowany do rzetelnego i wyczerpującego wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Wskazuje również na to treść art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że wykazanie oznacza więcej niż tylko uprawdopodobnienie przesłanek przyznania prawa pomocy – wnioskodawca winien w miarę możliwości udowodnić, udokumentować fakty, na które się powołuje. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem wnioskująca spółka ograniczyła się do niezbędnego minimum – lakonicznego uzasadnienia wniosku i przedłożenia tylko tych dokumentów, które w skierowanym do pełnomocnika wezwaniu zostały wyraźnie sprecyzowane i to nie wszystkich. Natomiast dane wynikające z udostępnionych dokumentów budzą wątpliwości. Niezrozumiały jest brak środków w kasie i na rachunkach na koniec 2016 r. w sytuacji, gdy spółka uzyskała przychody w wysokości ponad 6.000.000 zł i zysk na kwotę ponad 600.000 zł. Nadto, jak wynika z przedłożonych dokumentów, zysk został przeznaczony na bieżącą działalność spółki. Nie został natomiast wykazany obecny stan finansowy spółki, gdyż nie przedłożono bilansu za kwiecień, maj i czerwiec 2017 r., który strona była w stanie udostępnić w wersji porównawczej ani wydruki rachunków bankowych za okres od kwietnia do lipca 2017 r. Ani strona, ani pełnomocnik nie złożyli też w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Z udostępnionych dokumentów wynika natomiast, że spółka odnotowała kilkumilionowe przychody w 2016 r., a tylko do kwietnia 2017 r. przychody te wyniosły ponad 1.500.000 zł. W istocie spółka poniosła w tym roku stratę w kwocie ponad 600.000 zł, jednakże ujemny wynik finansowy jest konsekwencją w głównej mierze wartości nabytych towarów i materiałów przeznaczonych do sprzedaży (2.203.227,34 zł). Zdaniem referendarza powyższe dane wskazują, że spółka musiała dysponować możliwością pozyskania towarów o wartości ponad 2.000.000 zł. Stąd też wywieść należy, iż mogła mieć możliwość pozyskania środków w kwocie 100.000 zł na opłacenie wpisu od skargi, który stanowi zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższy koszt sądowy. Fakt zaprzestania działalności, co wynika z deklaracji VAT-7 oraz rachunku zysków i strat za kwiecień, maj i czerwiec 2017 r., nie jest równoznaczny z brakiem środków czy też brakiem możliwości ich pozyskania. Poza tym, jeszcze w kwietniu 2017 r. spółka wykazywała aktywność gospodarczą deklarując wartość dostaw towarów i usług na kwotę ponad 170.000 zł. Z kolei skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 22 marca 2017 r., a to z tym dniem najpóźniej strona powinna spodziewać się ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie i czynić starania zmierzające do ich opłacenia, jeżeli nie w całości, to przynamniej w części. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (por. m.in. postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przedstawione wyżej uwagi wskazują zatem, iż przedmiotowy wniosek nie został rzetelnie i wiarygodnie uzasadniony. Strona nie podjęła nawet próby wyjaśnienia danych wynikających z dokumentacji finansowej ani tym bardziej wykazania, że podjęła wszelkie możliwe działania zmierzające do zgromadzenia środków pieniężnych. Referendarz sądowy ma na uwadze to, że kwota wpisu od skargi jest znaczna, jednakże wskazane wyżej wątpliwości nie dają podstaw do dokonania oceny rzeczywistych możliwości spółki w pokryciu choćby w części kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pamiętać bowiem należy, że koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. W przedstawionych wyżej okolicznościach jednak taka ocena nie była możliwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.