I SA/Wr 395/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. postanawia: I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu w kwocie przekraczającej 500 (pięćset) zł; II. w pozostałej części wniosek oddalić. W sprawie, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniał, że ma na utrzymaniu troje dzieci w wieku szkolonym. Wskazał, iż nie posiada żadnego majątku. Podniósł, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową od 1998 r. Dodał, że jest zatrudniony w ramach stosunku pracy lecz jego wynagrodzenie zostało zajęte przez komornika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał m. in., iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi oraz posiada: nieruchomość niezabudowaną w Ż. o powierzchni 2400 m2 (obecnie zajętą na rzecz Urzędu Skarbowego w N. R.), udziały w dwóch spółkach z o. o.: "A" i "B" (zajęte przez komornika). Skarżący oznajmił, że z dwóch umów o pracę uzyskuje łączny dochód w wysokości [...] zł brutto. Dodał, iż na dzień składania wniosku posiada zobowiązania w kwocie ponad [...] zł. Na wezwanie Sądu skarżący oświadczył, że pomimo świadczenia pracy, nie otrzymywał od swoich pracodawców wynagrodzenia w związku z ich trudną sytuacją finansową, będącą konsekwencją toczących się postępowań podatkowych i administracyjnych. Powyższa okoliczność – jak wskazał skarżący – stała się przyczyną wypowiedzenia przez niego umów o pracę. Na potwierdzenie tej okoliczności wnioskodawca przedłożył datowane na dzień[...] – rozwiązanie umowy o prace oraz świadectwo pracy wystawione przez "C" Sp. z o.o. oraz "B" Sp. z o.o. W odniesieniu do dochodów małżonki – A.D. skarżący wskazał, że miesięczne wynagrodzenie żony wynosi [...] zł brutto, z czego, co miesiąc, kwota [...] zł ściągana jest przez komornika. w skali miesiąca, czyli [...] zł netto. Z tej kwoty [...] zł przekazywane jest na rzecz komornika. Oświadczył, że nie posiada z żoną żadnych oszczędności zdeponowanych na rachunkach bankowych, czy też w formie gotówki. Nie dysponują też żadnymi akcjami, obligacjami ani papierami wartościowymi, czy też innymi przedmiotami wartościowymi. Skarżący w chwili obecnej poszukuje pracy, nie ma prawa do zasiłku jako bezrobotny i nie korzysta z żadnej innej formy wsparcia państwowego. Zgodnie z oświadczeniem, utrzymuje się dzięki życzliwości najbliższej rodziny. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od w/w postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że składając wniosek o prawo pomocy wykazał, iż jego obecna sytuacja nie pozwala mu na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wyjaśnił, iż od dwóch lat nie pobiera wynagrodzenia za pracę, ze względu na trudną sytuację spółek, w których był zatrudniony. Wskazując na powyższe skarżący podniósł, iż odmowa przyznania prawa pomocy w sprawie pozbawi go możliwości dochodzenia swoich praw przed Sądem. Zarządzeniem z dnia [...] Sąd wezwał skarżącego do oświadczenia, czy nawiązał stosunek pracy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nadal pozostaje bez pracy. Jak wskazał, z uwagi na konieczność aktywnego uczestnictwa w licznych postępowaniach podatkowych, administracyjnych oraz sądowych, jak również w związku ze złym stanem zdrowia, skarżący nie jest w stanie zagwarantować potencjalnym pracodawcą pełnej dyspozycyjności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W następstwie ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż wniosek ten zasługuje na uwzględnienie, jednakże w zakresie węższym od tego, o jaki wnioskowała strona. Sąd uznał bowiem, iż okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę, a dotyczące sytuacji majątkowej strony, uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł. Przy ocenie, iż wymagany w sprawie wpis sądowy od skargi w wysokości 2000 zł przekraczać będzie możliwości finansowe strony w stopniu zagrażającym możliwości zapewnienia jej środków niezbędnego utrzymania Sąd ważył z jednej strony fakt, że skarżący jest aktualnie osobą bezrobotną, z drugiej zaś okoliczność, że obecnie na utrzymaniu żony skarżącego jako jedynego żywiciela rodziny pozostaje, oprócz wnioskodawcy, trójka dzieci w wieku szkolnym. Jak wynika z dołączonego przez wnioskodawcę zaświadczenia o zatrudnieniu A. D. (żona) z dnia [...], żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na stanowisku Prezesa Zarządu spółki "D" Sp. z o.o. i ma przyznane z tego tytułu wynagrodzenie miesięczne w kwocie [...] zł. Jej roczny dochód za 2007 r. wyniósł kwotę [...] zł (PIT-11). Odmawiając stronie przyznania prawa do zwolnienia od całości wymaganego wpisu od skargi, jak również do przyznania jej prawa pomocy w zakresie wszelkich kosztów sądowych, Sąd miał na uwadze ugruntowane stanowisko orzecznicze sądów, w myśl którego, udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to ubiegający się o taką pomoc wykaże, że na skutek okoliczności życiowych został on pozbawiony środków do życia, a tym samym, nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych na dochodzenie swoich praw przed sądem. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał takich okoliczności, w szczególności zaś nie uprawdopodobnił, że jest osobą znajdującą się w stanie ubóstwa. Jakkolwiek skarżący udokumentował rozwiązanie z dniem [...] umowy o pracę z "D" z o.o. oraz Zakładem Produkcji Cukierniczej "B" Sp. z o.o., gdzie zajmował odpowiednio – stanowisko dyrektora generalnego oraz dyrektora ds. handlowych, nie mniej, Sąd nie dostrzegł na tej podstawie przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. U podstaw tej oceny legła wątpliwość Sądu, czy przedstawione przez stronę informacje w odniesieniu do sytuacji majątkowej były wyczerpujące. Twierdzenia skarżącego, że od [...] nie otrzymywał on żadnego wynagrodzenia, piastując kierownicze stanowiska dyrektora ds. handlowych oraz dyrektora generalnego pozostają – w ocenie Sądu - wątpliwe z uwagi na fakt, że skarżący posiada na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku szkolnym, a zatem, jako przecząca zasadom doświadczenia życiowego wydaje się być sytuacja, w której to wnioskodawca przez przeszło 2 lata pozostawał w stosunku pracy nie otrzymując za to żadnego wynagrodzenia. W tych okolicznościach może wzbudzać wątpliwość, dlaczego rozwiązanie umowy o pracę z "D" Sp. z o.o. oraz z "B" Sp. z o.o. nastąpiło dopiero w dniu [...]. Nasuwa się również pytanie, dlaczego skarżący nie podjął wcześniej starań celem zmiany stanowiska pracy, jak również, skąd pozyskiwał środki pieniężne na utrzymanie przez ostatnie 2 lata zatrudnienia, skoro, jak twierdzi, nie otrzymywał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Powyższe w powiązaniu z doświadczeniem życiowym nasuwa przypuszczenie, że skarżący posiada jeszcze inne źródła utrzymania, których nie ujawnił. Powyższe względy, a także fakt zatrudnienia żony skarżącego w strukturach Zarządu spółki "E" Sp. z o.o. przesądziły o nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia części wpisu w sprawie (tj. w kwocie 500 zł), od którego strona nie uzyskała zwolnienia. Nawiązując do podniesionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy argumentu strony o pozostawaniu w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej należy podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Odnosząc się do kwestii zajęcia komorniczego części wynagrodzenia A. D. należy podnieść, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Kierując się powyższym Sąd nie znalazł przesłanek dla których pieniężne zobowiązania prywatno-prawne strony, a także zobowiązania publiczno-prawne należałoby traktować w sposób uprzywilejowany względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. W przekonaniu Sądu, przyznanie skarżącemu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie nie naruszy prawa strony do Sądu, które zostało stronie na tym etapie zagwarantowane, w stopniu wynikającym z wykazanej przez wnioskodawcę sytuacji materialnej. Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. w zw. z art. 260 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.