I SA/Wr 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Zastępca Przewodniczącego Wydziału I - Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2010 r. do kwietnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 4/16. Skarżąca spółka (reprezentowana przez adwokata), wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 43.654 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że obecnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi – jej rachunki bankowe zostały objęte zajęciem egzekucyjnym. Wobec niej prowadzona jest egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny towaru o wartości ponad 300.000 zł w 2011 r., Spółka została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwrócono też uwagę, że strona wniosła do tutejszego Sądu kilkadziesiąt skarg (sygn. akt I SA/Wr 457-466/13, I SA/Wr 511-517/13 i I SA/Wr 2084-2110/13), w związku z czym zobligowana jest do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej kwocie 49.640 zł, a nadto w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1155-114/15 w kwocie 69.170 zł. W wyniku kontroli skarbowych, prowadzonych od kwietnia do czerwca 2014 r., wydane zostały decyzje określające spółce zobowiązania podatkowe w łącznej wysokości około 6.000.000 zł, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Spółka w 2014 r. nie odnotowała zysku, a przez ostatnie pół roku faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Postępowania egzekucyjne są umarzane ze względu na bezskuteczność egzekucji. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 400.000 zł, spółka nie ma środków trwałych, a wynik finansowy na koniec 2013 r. wyniósł 444.147,38 zł. Strona nadto podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł, zaś w 2012 r. odnotowana została strata w kwocie 72.117,31 zł. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania wynika, że na koniec grudnia 2015 r. spółka odnotowała przychody netto w wysokości 306.000 zł i zysk w wysokości 68.674 zł. Kapitał własny miał wartość 3.790.166,80 zł, należności krótkoterminowe spółki wynosiły 3.407.412,53 zł, a zobowiązania krótkoterminowe – 2.292.939,30 zł. W kasie i na rachunkach na koniec grudnia 2015 r. spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kwocie 46.896,90 zł. Na podstawie deklaracji VAT-7 za grudzień 2015 r. oraz luty i marzec 2016 r., spółka dokonała dostaw towarów na kwoty po 25.500 zł i dokonała zakupów w związku działalnością opodatkowaną na kwoty 14.847 zł, 15.539 zł i 19.881 zł. Nie przedłożono bilansu oraz rachunku zysków i strat za styczeń, luty i marzec 2016 r., wydruków historii rachunków bankowych za grudzień 2015 r. oraz styczeń i luty 2016 r., a także deklaracji VAT-7 za styczeń 2016 r. Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 4 grudnia 2015 r. Postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że dane wynikające z dokumentów finansowych, które zostały udostępnione przez stronę skarżącą wskazują, że spółka była w stanie zgromadzić środki na potrzeby uiszczenia przede wszystkim wpisu od skargi, który zwykle jest najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Spółka bowiem ma nie tylko wysokie przychody (ponad 300.000 zł w 2015 r.), ale odnotowuje zyski. W istocie wynik finansowy z 2015 r. jest wielokrotnie niższy od tego, który był odnotowany za 2013 r., jednak nadal wskazuje na rozmiar prowadzonej działalności, który umożliwia zgromadzenie środków pieniężnych celem pokrycia kosztów swojego udziału w niniejszej sprawie. Mając zaś na uwadze wartość kapitału własnego i nadwyżkę należności krótkoterminowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi, trudno mówić o złej kondycji spółki. Ponadto spółka wykazuje w bilansie na koniec 2015 r. posiadanie środków pieniężnych w kasie i na rachunkach w kwocie ponad 46.000 zł. Fakt dysponowania środkami pieniężnymi potwierdzają też dane z deklaracji VAT-7. Nie jest jednak wiadome, jakie kwoty faktycznie pozostawały do dyspozycji skarżącej spółki w roku bieżącym, z których mogłaby poczynić rezerwy – strona nie przedłożyła rachunków zysków i strat za pierwsze trzy miesiące 2016 r. ani wydruków historii rachunków bankowych. Być może rachunki bankowe są objęte zajęciem egzekucyjnym i brak na nich operacji, a saldo jest zerowe, jednak w żaden sposób nie zostało to udokumentowane. Referendarz zauważył też, że sprawy, których sygnatury strona podała w uzasadnieniu wniosku, zostały zakończone odrzuceniem skarg ze względu na nieuiszczone wpisy. Zatem strona na dzień dzisiejszy nie poniosła żadnych kosztów sądowych związanych z udziałem w tych sprawach. W ustawowym terminie skarżąca spółka wniosła sprzeciw, którym zaskarżyła ww. postanowienie referendarza sądowego, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718.; dalej: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, że przedłożone przez spółkę dokumenty – wbrew twierdzeniu referendarza sądowego – jednoznacznie wskazują na to, że spółka nie posiada żadnych środków finansowych. W ocenie pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma bezskuteczność egzekucji wobec skarżącej spółki, albowiem odzwierciedla ono rzeczywista sytuacje spółki, tj. brak jakichkolwiek środków finansowych, nie zaś – co uwzględnił referendarz - wartości bilansowe. Zaznaczył dalej, że egzekucje doprowadziły do ściągnięcia wszelkich środków, którymi spółka dysponowała i mogła przeznaczyć na prowadzenie działalności. Ponadto, prowadzone egzekucje doprowadziły do zajęcia rachunków bankowych, utraty płynności finansowej, a także rezygnacji kontrahentów spółki ze współpracy. Pełnomocnik stwierdził też, że nie można czynić zarzutów spółce, że wciąż prowadzi działalność gospodarczą, mimo prowadzenia w stosunku do niej egzekucji należności publicznoprawnych i na tej podstawie odmawiać przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik dodał, że referendarz pominął okoliczność, że na spółce ciąży obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w kilkudziesięciu sprawach. Na koniec pełnomocnik stwierdził, że odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy stanowi zamknięcie dla niej drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Jak wynika z akt sprawy skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania braku możliwości ponoszenia kosztów udziału w sprawie, potwierdzają także przepisy art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Tym samym, rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., s. 319). W ocenie Sądu, przedłożony do akt niniejszej sprawy materiał dowodowy, nie dawał podstaw – jak prawidłowo uznał referendarz sądowy - do uwzględnienia złożonego wniosku. Należy zauważyć, że skarżąca spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym i - co wynika z rachunku zysków i strat - na koniec 2015 r. przy przychodzie wynoszącym 306.000 zł netto osiągnęła zysk wynoszący 68.674,08 zł. Wprawdzie wynik finansowy w porównaniu do roku 2013 (wynik ten został podany w formularzu wniosku) uległ zmniejszeniu, to zauważyć należy, że skarżąca spółka posiada kapitał własny o wartości 1.497.227,50 zł, a także nadwyżkę należności krótkoterminowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi. Ponadto, na koniec 2015 r. posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 46.000 zł. Fakt dysponowania środkami pieniężnymi potwierdzają też dane z przedłożonych deklaracji VAT-7. Nie jest natomiast znana sytuacja finansowa spółki w bieżącym roku, gdyż - pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. - nie przedłożyła ona rachunków zysków i strat za: styczeń, luty i marzec 2016 r. oraz wydruków historii z posiadanych rachunków bankowych za wskazane miesiące. Nie sposób zatem ustalić, jakimi faktycznie środkami dysponuje, czy faktycznie obecnie jej sytuacja finansowa jest tak trudna, że uniemożliwia jej opłacenie kosztów w sprawie niniejszej. To zaś świadczy o tym, że skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji finansowo-majątkowej w sposób rzetelny, co pozwoliłoby na ocenę rzeczywistej możliwości partycypowania przez nią w należnych w sprawie kosztach sądowych. Sąd bowiem poddałby analizie nie tylko wartości bilansowe spółki, ale także obroty na rachunkach bankowych. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika, podniesiona w sprzeciwie kwestia egzekucji należności publicznoprawnych nie ma kluczowego znaczenia, gdyż fakt prowadzenia tych postępowań nie został przez spółkę udokumentowany. Ponadto, twierdzenia pełnomocnika w tej w kwestii są niekonsekwentne, gdyż raz twierdzi, że postępowania egzekucyjne zostały umorzone z powodu bezskuteczności, a dalej stwierdza, że egzekucje są prowadzone. Nie można też zgodzić się z zarzutem pełnomocnika, że referendarz sądowy nie dokonał oceny w zakresie kosztów sądowych w innych sprawach spółki. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu wyjaśnił bowiem, że w sprawach, na które skarżąca powołała się we wniosku, skargi zostały odrzucone z powodu nieuiszczenia wpisów sądowych, co świadczy o tym, że nie poniosła ona żadnych kosztów w tychże sprawach. Podsumowując stwierdzić należy, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania sądowego, powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez nią środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Tymczasem skarżąca, pomimo twierdzenia, że nie ma możliwości ponoszenia kosztów sądowych, nie wykazała, że znajduje się w takim położeniu majątkowym. Wskazania w tym miejscu wymaga, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto, strona, która nie zobrazowała swojej sytuacji finansowo-majątkowej w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, nie może skutecznie powoływać się na odebranie jej prawa do sądu. Wobec powyższego uznać należało, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że okoliczności sprawy nie wskazują na wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.