I SA/Wr 401/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r., I SA/Wr 401/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 401/18) w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz przyznać pełnomocnika z urzędu (adwokata). Skarżący zawarł w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie wskazanego we wniosku adwokata pełnomocnikiem z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, mieszka z żoną i trzema córkami w mieszkaniu należącym do jego teściów. Jedyną osobą uzyskującą dochody w rodzinie wnioskodawcy jest jego żona, która uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł netto. Wnioskodawca natomiast pracuje dorywczo. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Dwie z trzech córek uczęszczają do szkół –III klasy LO i w IV klasy szkoły podstawowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami (ur. w 1998, 1999 i 2005 r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Członkowie jego rodziny również nie dysponują majątkiem. Uzyskiwane dochody z tytułu umowy o pracę oraz z prac dorywczych wynoszą miesięcznie 2.600-2.800 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: opłaty za czynsz 400 zł, energię elektryczną około 200 zł, gaz w okresie grzewczym 400 zł, poza tym okresem 150 zł, telefon, telewizja i internet 180 zł. Wymieniono też zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej 5.100 zł, koszty wyżywienia i odzieży 1.000-1.200 zł, wydatki na szkołę 100-200 zł, pozostałe 100 zł oraz zadłużenie wobec ZUS 4.500 zł. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające wymienione zobowiązania, opłaty za prąd i gaz oraz rozdzielność majątkową ustanowioną między małżonkami. Przedłożono też kopię postanowienia z 14 lutego 2018r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec wnioskodawcy. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2018r. (doręczonym skarżącemu w dniu 4 czerwca 2018r.) referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kopii zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za lata 2016 i 2017, zaświadczenia pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia żony skarżącego, dokumentu potwierdzającego źródło i aktualną wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, określonego kwotowo zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie przez skarżącego i jego rodzinę z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za okres od lutego do maja 2018r., oświadczenia o posiadanych środków transportu orz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nie odpowiedział. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego możliwości płatniczych, przy czym złożone oświadczenia budziły wątpliwości. Zwrócono jednocześnie uwagę, że obowiązujący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na rozpatrywane zagadnienie, jako że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podniesiono także, iż strona była zastępowana w postępowaniach podatkowych na etapie odwoławczym od kwietnia 2017r. przez adwokata M. M., jednak pomimo wezwania nie wyjaśniła źródeł finansowania usług tego pełnomocnika. Pismem z dnia 24 czerwca 2018r., nadanym w dniu 17 lipca 2018r., wnioskodawca wyjaśnił, że w latach 2016-2017 ani on, ani jego żona nie składali zeznań podatkowych z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu. Wskazał również, że nie posiada dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość miesięcznych dochodów, nie jest zarejestrowany w PUP, nie posiada rachunku bankowego, lokat bankowych ani kart kredytowych, samochodów, czy też innych środków transportu. Skarżący wyjaśnił, że utrzymanie rodziny finansowane jest z wynagrodzenia jego żony, a także pożyczek zaciąganych w razie potrzeby u teściów. Jako stałe wydatki wymienił: prąd – 180-200 zł, gaz – 150 zł, zaś w okresie grzewczym trwającym 6 miesięcy – 450 zł, telefony na kartę – 120 zł, czynsz, w tym fundusz remontowy, wodę, odpady komunalne – 450 zł, środki higieny – 200 zł, żywność – 700 zł, wydatki na szkołę – 100 zł, odzież, buty – 150-200 zł, telewizję i internet – 183 zł. Do pisma załączono kopie umów o pracę M. M. z firmą A spisanych w języku czeskim, z których wynika, że zatrudniona jest jako pracownik produkcji i otrzymuje wynagrodzenie 14 074 koron czeskich (około 2.350 zł). Do pisma załączono również wydruki rachunków za energię elektryczną, gaz oraz UPC. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w terminie) skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając, że jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęto m.in. to, że strona korzystała na etapie postępowania podatkowego z usług profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem poniesione przez stronę koszty usługi pełnomocnika obejmowały opłaty od pełnomocnictw, koszty korespondencji i niewielkie kwoty rzędu 100 zł od niektórych pism. Większość czynności na etapie postępowań podatkowych wykonywana była nieodpłatnie przez aplikantów kancelarii w ramach ich przygotowania zawodowego. W ocenie skarżącego, na obecnym etapie powinna być wzięta pod uwagę jedynie sytuacja życiowa i majątkowa wnioskodawcy, znajdująca odzwierciedlenie w złożonym oświadczeniu. Zdaniem strony o powadze tej sytuacji świadczy fakt wielokrotnego umarzania egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Działając w ramach tych uprawnień, przy uwzględnieniu dokumentów jakie skarżący złożył po wydaniu zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że zaistniały podstawy do zmiany kwestionowanego rozstrzygnięcia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wymaga wyjaśnienia, że jedną z podstaw odmowy udzielenia prawa pomocy przez referendarza sądowego było nieudzielenie odpowiedzi na wezwanie skierowane do strony w trybie art. 255 p.p.s.a. Po wydaniu postanowienia skarżący uzupełnił jednak materiał dowodowy w oznaczonym zakresie, wyjaśniając m. in., że w latach 2016-2017 ani on, ani małżonka nie składali zeznań podatkowych z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu oraz wskazując, że nie posiada lokat bankowych i kart kredytowych. Dodał również, że w ramach bieżących potrzeb małżonkowie korzystają z pożyczek od teściów. Składając kopię umowy o pracę skarżący udokumentował fakt zatrudnienia jego małżonki i wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia. Szczegółowo wskazał również wysokość kosztów utrzymania pięcioosobowej rodziny. Te dodatkowe informacje, odniesione do pozostałych okoliczności wynikających z akt sprawy, przy uwzględnieniu łącznego obciążenia wpisami sądowymi w dziesięciu sprawach (w łącznej kwocie 10.259 zł) dawały – w ocenie Sądu – podstawy do uznania, że skarżący spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wałbrzychu z dnia 14 lutego 2018r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, skarżący ostatnią deklarację podatkową PIT-37 złożył za 2015r., nie posiada on rachunku bankowego, nie jest właścicielem nieruchomości oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Podjęte w tym postępowaniu próby wyegzekwowania kwoty objętej tytułem wykonawczym na sumę 4.447 zł okazały się bezskuteczne. Informacje zawarte w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego korespondują z oświadczeniem skarżącego zawartym w piśmie z dnia 24 czerwca 2018r. Uzupełniająco wskazać należy, że – wedle oświadczenia strony – pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia małżonki skarżącego w kwocie około 2.350 zł oraz z prac dorywczych wnioskodawcy (dochód rzędu 600-800 zł miesięcznie). Kształtujące się na tym poziomie dochody, przy uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania, przekraczają – w ocenie Sądu – możliwość pokrycia wpisów sądowych we wszystkich dziesięciu sprawach, w których stroną jest skarżący. Powołane wyżej okoliczności uzasadniały, zdaniem Sądu, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, który na obecnym etapie sprawie stanowi jedyny obowiązek finansowy jaki ciąży na skarżącym w związku z wniesioną skargą. Przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu uzasadnia, obok przedstawionej sytuacji materialnej wnioskodawcy, także charakter sprawy, w której pomocna, zdaniem Sądu, będzie wiedza fachowego pełnomocnika. Jednocześnie, w nawiązaniu do wniosku strony o wyznaczenie wskazanego imiennie adwokata Sąd wyjaśnia, że zgodnie z treścią art. 244 § 3 p.p.s.a., jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na postawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.