I SA/Wr 429/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2003 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1200,00 zł (tysiąc dwieście złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.507 zł strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej z uwagi na bankructwo jej firmy spowodowane postępowaniem organu podatkowego oraz uzyskiwanie dochodu jedynie z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie brutto 1.126 zł. Wskazała na zajęcie jego rachunku bankowego, dług wobec ZUS-s w kwocie kilkunastu tysięcy złotych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, jest właścicielem nieruchomości gruntowej, obciążonej hipoteką z tytułu kredytu oraz zajęcia egzekucyjnego. W załączeniu przesłał zestawienie obrotów jego działalności gospodarczej za kwiecień, maj i czerwiec 2008 r., fotokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (PIT-36L) oraz odpis zaświadczenia z miejsca pracy o wynagrodzeniu, z których wynika, że przy przychodzie w kwocie 443.519,59 zł w roku 2007 poniósł stratę w kwocie 9.288.24 zł, w pierwszym półroczu 2008 r. przychód z jego działalności gospodarczej wyniósł 291.935,50 zł. Argumentował, że prowadzi normalną działalność obracając dużymi sumami, cały jego obrót wynika z przekazanych innej firmie umów leasingowych, za zgodą i na warunkach, jakie postawiła firma leasingowa, natomiast koszty tej działalności wynikają z obowiązku składkowego na rzecz ZUS-u oraz usług wykonywanych na jego rzecz przez biuro księgowe. Podał, że wydatki miesięczne w kwocie 772 zł ponosi z otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Oświadczył jednocześnie, że na razie nie korzysta z Pomocy Społecznej ani innych form wsparcia państwowego. W dniu 19 września 2008 r. wnioskodawca, w odpowiedzi na wezwanie, przesłał do Sądu fotokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2006 (PIT-36), decyzję o przydziale jego rodzicom lokalu mieszkalnego przy ul. O. 193/5, fotokopię aktu notarialnego z dnia 12 stycznia 2004 r. (Rep. A nr [...]) umowy sprzedaży nieruchomości gruntowej D. W. oraz oświadczenie, że nie posiada on środków transportu. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący w 2006 r. uzyskał dochód w kwocie 46.226,49 zł (przy przychodzie w kwocie 1.371.542,19 zł), natomiast cena zakupionej przez niego nieruchomości gruntowej wyniosła 375.000 zł. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 429/08, I SA/Wr 430, I SA/Wr 488/08, I SA/Wr 489/08 oraz I SA/Wr 566/08 i I SA/Wr 567/08 wyznaczono wpis sądowy od skarg wniesionych przez D. W. w łącznej kwocie 29.681 zł. Strona uiściła wpis sądowy w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 488/08 i I SA/Wr 489/08 w łącznej kwocie 2.400 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, oraz znane z urzędu, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt posiadania źródła przychodów (praca) oraz uzyskiwania pomocy od rodziny (nie ponosi ciężaru opłat czynszowych dotyczących zajmowanego przez niego lokalu) oraz fakt posiadania majątku (nieruchomość gruntowa wraz z budowanym domem), który – mając na uwadze doświadczenie życiowe oraz zasady logiki - zwiększył swoją wartość w porównaniu z ceną zapłaconą przy jego nabyciu. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi w sprawie wpis od skargi wynoszący 4.507 zł, koszty sądowe ponoszone przez stronę w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem oraz obecne wykazane - możliwości finansowe strony, a także fakt obciążenia nieruchomości skarżącego hipoteką oraz egzekucyjnego zajęcia jego rachunków, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 1.200 zł (tysiąc dwieście złotych). Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 1.200 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Świadczy o tym wpłata dokonana w łącznej kwocie 2.400 zł tytułem wpisu sądowego od skargi w dwóch sprawach ze skargi D. W. zarejestrowanych pod sygnaturami I SA/Wr 488/08 i I SA/Wr 489/08. Dokonując rozstrzygnięcia w sprawie uwzględniono także okoliczność, że koszty sądowe winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Reasumując należy stwierdzić, iż - w niniejszej sprawie - odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.