I SA/Wr 452/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant Marcin Kuliś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I, II i III raty podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za 2012 r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] listopada 2012 r. odmawiającą J. i A. K. umorzenia zaległości podatkowych z tytułu I, II i III raty podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za 2012 r. Pismem z dnia [...] września 2012 r. skarżący wystąpili z wnioskiem o umorzenie opisanych zaległości podatkowych, prośbę swą motywując niskimi dochodami (renta pobierana przez skarżącego i pomoc z opieki społecznej), które nie wystarczają na opłaty. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. organ I instancji wniosek stron rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu powołał się na oświadczenie majątkowe skarżących, z którego wynikało, że źródłem ich dochodów są alimenty płacone skarżącej przez J. K., jego renta. Łączny dochód miesięczny strony określiły na kwotę 17.575,95 zł, z czego na osobę (7 członków rodziny) przypada 326 zł. Wsparcie z opieki społecznej stanowi kwota 3.143,75 zł. Wydatki ponoszone są na czynsz, w tym na mieszkanie teściowej w G. i media (gaz, prąd, woda, opał), alimenty na rzecz skarżącej, ubezpieczenie dzieci, internat córki i dojazd do szkoły. Wykazały także strony zadłużenie na rzecz A oraz tytułu kredytu i ubezpieczenia samochodu. Skarżący oświadczyli też, że posiadają nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym i gospodarczymi (te wymagają remontu), samochód osobowy [...] rok produkcji 1996 oraz [...] z 1992 r. W toku postępowania ustalono także Skarżący w 2007 r. nabyli grunt o pow. [...] ha, część zbyli w dniu [...] stycznia 2011 r. skarżący dzierżawi obecnie od gminy grunt o pow. [...] ha. Strony korzystają też z pomocy społecznej. Rozpoznając zebrany materiał dowodowy i złożone oświadczenia stron organ podatkowy stwierdził, że skarżący nie wykazali przesłanek wynikających z art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 dalej powoływana jako O.p.) tj. ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. W toku prowadzonego postępowania nie wskazali bowiem na żadną nadzwyczajną okoliczność uzasadniającą przyznanie ulgi. Organ podatkowy podkreślił, że znaczna cześć dochodu stron pochodzi z pomocy państwa, zaś ich sytuacja majątkowa jest konsekwencją biernego zachowania i postawy roszczeniowej. Strony nie podejmują żadnych kroków aby ją zmienić. Zwrócił też uwagę organ podatkowy na świadome podejmowanie decyzji życiowych tj. zaciąganie kredytu, który trzeba spłacać. Od czasu nabycia nieruchomości skarżący wielokrotnie zwracali się o ulgi w spłacie podatków, które były im udzielane. Rozpoznając odwołanie, w którym strony podkreślały swoją trudną sytuację życiową, obowiązek pomocy ze strony Państwa, niemożność znalezienia pracy i wysokie koszty jej wykonywania, organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Burmistrza Z.. W uzasadnieniu wskazał na kompetencje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie orzekania w sprawach ulg podatkowych, opisane w art. 233 § 2 O.p., wykluczające możliwość ingerencji w uznanie administracyjne. Wyjaśniając przesłanki umorzenia zaległości podatkowych organ II instancji, posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych, wywodził, że przyznanie ulgi nie może prowadzić do powszechnie stosowanego środka zwolnienia od opodatkowania, stanowi bowiem instytucję nadzwyczajną, której zastosowanie uzasadniają takie właśnie okoliczności. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami zebrano materiał dowodowy, zapewniając stronom czynny udział w postępowaniu. Prawidłowo też oceniono, że sytuacja stron jest trudna ale nie wynika z okoliczności nadzwyczajnych. O jej istnieniu nie przesądza subiektywne przekonanie stron, zasadą jest płacenie podatków a wyjątkiem ulga w ich zapłacie, co odbywa się kosztem Skarbu Państwa. Podnoszone przez stronę okoliczności - brak środków na zapłatę podatku – nie mieszczą się w przesłance ważnego interesu podatnika, tym bardziej, że strony korzystały już z ulg podatkowych za lata 2008 – 2012. Trudna sytuacja majątkowa nie przesądza automatycznie o przyznaniu ulgi, zwłaszcza, że objęte wnioskiem zobowiązanie ma charakter majątkowy a więc zależny od posiadania majątku a nie jego dochodowość. Ponadto sytuacja stron nie ma charakteru incydentalnego a brak środków na zapłatę podatku sam w sobie nie może stanowić przesłanki umorzenia zaległości podatkowych. Przedstawione fakty dowodzą, że w sprawie nie wystąpiła także przesłanka interesu publicznego. W skardze strony wskazywały, że skarżąca od 5 lat próbuje bezskutecznie znaleźć pracę. Do niedawna mieszkała z nimi teściowa, która miała 1.100 zł renty ale po potrąceniach zaległości kredytowych pozostała kwota 520 zł. Po opłaceniu czynszu pozostawała kwota 200 zł na pokrycie kosztów leczenia. Teściowa zmarła [...] lipca 2012 r. po ciężkiej chorobie [...] wymagającej kosztownego leczenia, które pochłaniało jej rentę i zasiłek pielęgnacyjny. Żona nie podejmuje pracy gdyż miejscowość, w której mieszka nie ma połączeń komunikacyjnych z większymi ośrodkami miejskimi, jeśli Burmistrz domaga się podatków powinien zapewnić połączenia komunikacyjne. Skarżący pracuje dorywczo w W. - zbiera złom, wysyła żonie alimenty po 30 – 40 zł. Obliczając dochód stron organ podatkowy bezprawnie doliczył do nich tę sumę, choć jest także wydatkiem skarżącego. Stronom pomagają dzieci syn, który podarował im telewizor, prosząc o zakupienie go na raty, które będzie spłacał. Obecnie dzienna kwota dochodu przypadająca na osobę wynosi 11 zł, co nie starcza na życie. Podatek to suma ok 1600 zł, co miesięcznie daje kwotę 200 zł. Taka sytuacja spowodowała, że strona leczy się [...]. Wskazywała też, że częste wyjazdy zarobkowe zarobkowania doprowadziły do rozpadu małżeństwa. Skarżący usiłowali też się przeprowadzić ale bezskutecznie, nie posiadają żadnego majątku i są zdecydowani walczyć o swoje prawa. Końcowo wskazywali, że szwagier, który pozostaje z nimi w gospodarstwie domowym (na ich utrzymaniu) jest bardzo chory i oczekuje w kolejce do [...]. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa tak procesowego jak i materialnego. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. Nr 270 powoływana dalej jako p.p.s.a) tylko stwierdzenie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy daje podstawę do uchylenia objętej skargą decyzji. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy w toku rozpoznawania wniosku skarżących o udzielenie ulgi podatkowej w trybie art. 67a O.p. organy podatkowe zachowały wszystkie reguły postępowania podatkowego oraz czy poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy, stosując prawidłowo zinterpretowany przepis prawa. W szczególności czy dokonały poprawnej wykładni użytych w przepisie art. 67a O.p. zwrotów "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Lektura zaskarżonej decyzji, orzeczenia organu I instancji oraz akt sprawy wskazuje, że organy podatkowe ustaliły istotne dla sprawy fakty, w zakresie wynikającym z istoty prowadzonego postępowania, dokonały jego prawidłowej oceny w świetle poprawnie wyłożonej treści zastosowanych w sprawie przepisów. Nie doszło również do naruszenia reguł postępowania podatkowego, w tym czynnego udziału w nim stron. Zasadnie bowiem wywodzą zarówno organ I instancji jaki i organ odwoławczy w treści podjętych względem stron decyzji, że przyznanie ulgi w zapłacie podatku stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i płacenia podatków. Zasada ta stanowi konstytucyjny obowiązek każdego obywatela. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. – dalej powoływana jako Konstytucja) stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Ustawodawca podatkowy przewidział wyjątki od tej zasady, jednym z nich jest regulacja będąca podstawą rozstrzygania i sporu w niniejszej sprawie tj. art. 67a O.p. Przewiduje on, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Relacja ww. przepisu do konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania wyrażonej w przytoczonym art. 84 Konstytucji wskazuje, że ma ona charakter wyjątku od zasady, co oznacza konieczność jego ścisłej wykładni i stosowania jako normy o charakterze szczególnym, w sytuacjach naznaczonych taką właśnie cechą. W szczególności nie można czynić z niego podstawy do zwolnienia od opodatkowania bez istnienia istotnych, szczególnych wypadków i w sposób permanentny. Teza ta znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych. Konsekwencją wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia jest ograniczenie jej stosowania do sytuacji niezależnych od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowanych działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu. W szczególności znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika, spowodowane klęską lub innym wypadkiem losowym może stanowić przesłankę umorzenia. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Gd 2210/01 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego dalej powoływana jako CBOSA). Nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2001 r. sygn. akt SA/Sz 884/00; LEX nr 53990). Wykładnia przepisu art. 67a § 1 O.p. winna być zatem dokonywana z uwzględnieniem opisanych uwag, co w szczególności dotyczy użytych w tym przepisie sformułowań "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Rację mają organy podatkowe obu instancji, że oba pojęcia mają charakter niedookreślonych. Jak podnosi się w licznym już orzecznictwie i piśmiennictwie o istnieniu ważnego interesu podatnika nie może decydować jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji. Przy czym nie bez znaczenia dla oceny ww. przesłanek ma sposób powstania zaległości podatkowych jak i przyczyn niemożności ich spłaty. Wyjątkowy charakter przepisu uprawniającego do ulgi w spłacie zobowiązań – jako odstępstwa od zasady powszechności opodatkowania – wymaga aby powody dla których organy podatkowe rezygnują z należności budżetowych miały uzasadnienie w sytuacjach ponadnormatywnych, związanych ze zdarzeniami na które nie miał wpływu podatnik (a więc obiektywnymi), wpływającymi na jego zdolności płatnicze, powodujące uszczerbek w mieniu lub zdrowiu. Ma to tak istotne znaczenie gdyż ciężar nieopłaconych, a należnych budżetowi państwa czy samorządu podatków rozkładany jest na pozostałych obywateli płacących podatki w świetle zasady powszechności opodatkowania. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy nie sposób zakwestionować stanowiska organów podatkowych, że okoliczności powstałej zaległości podatkowej nie mieszczą się w kręgu okoliczności nadzwyczajnych. Z akt sprawy wynika, że jakkolwiek sytuacja skarżących jest trudna, to jednak nie wynika z żadnych wyjątkowych czy nagłych okoliczności uniemożliwiających spłatę zaległych zobowiązań na rzecz budżetu gminy. W treści złożonego wniosku o udzielenie ulgi oraz odwołania strony powołały się na trudną sytuację materialną jednakże jak słusznie dostrzega organ podatkowy nie spowodowaną żadnymi wyjątkowymi okolicznościami i co w sprawie najistotniejsze niezmienną od lat. W poprzednich latach podatkowych skarżący korzystali już wielokrotnie z pomocy organu gminy w postaci decyzji umarzających zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. I tak w 2008 r. umorzona została zaległość za 2007 r. oraz za I, III, częściowo za II i IV ratę podatku za 2008 r. (łącznie kwotę 1.437 zł.) i odsetki za zwłokę. W roku 2010 umorzono skarżącym zaległość za 2008 r., I i II ratę łącznego zobowiązania za 2009 r, zaległość za 2009 r., oraz I i II ratę zobowiązania za rok 2010 Łącznie 2.421 zł). Następnie I i II ratę za 2011 r. i odsetki za zwłokę w 2012 r. umorzono zaległości za 2010 i 2011 r. oraz odsetki za zwłokę. Słusznie zatem wskazuje organ podatkowy, że sytuacja skarżących jest trudna ale nie zmienia się co najmniej od 2008 r. Przy czym strony, co istotne, nie podejmują żadnych kroków mających na celu zmianę tego stanu rzeczy, wykazując się jedynie postawą roszczeniową i domagając się kolejnych ulg. Przypomnieć trzeba, że objęte wnioskiem zobowiązanie ma charter podatku majątkowego, płaconego od osiadanych nieruchomości. Skarżący nie wykazali, aby przez poprzednie lata, w których udzielana im była ulga w płatnościach podatkowych podjęli kroki zmierzające do zmiany tego stanu rzeczy, tak aby podołać ciążącym na nich obowiązkach. W tej sytuacji, jak słusznie twierdzą organy podatkowe obu instancji, trudno dopatrywać się okoliczności ważnego interesu podatnika, a strony z instytucji umorzenia chcą uczynić stały środek prowadzący do zwolnienia z długu podatkowego, co stoi w sprzeczności z powołanymi na wstępie zasadami i wykładnią przepisu art. 67a § 1 O.p. Wytłumaczeniem zwłoki w zapłacie zobowiązań podatkowych nie może być fakt posiadania zadłużenia z innych tytułów, bowiem strony będąc właścicielami nieruchomości muszą się liczyć obowiązkiem odprowadzenia należnych od nich podatków. Zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, do których zaliczają się objęte skargą należności mają charakter szczególny i winny być regulowane przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Podkreślania wymaga, że organ podatkowy nie neguje, iż strony znajdują się w trudnym położeniu, prawidłowo jednak wywodzi, że okoliczność ta sama w sobie nie może stanowić przesłanki ważnego interesu podatnika. Przy takim jej rozumieniu ulga musiała by być stosowana w odniesieniu do każdego, kto wykaże się trudną sytuacją materialną, co godzi opisany na wstępie charakter ww. przepisu. Na uwagę zasługuje także postawa stron, słusznie określana przez organy podatkowe roszczeniową, domagająca się zwolnienia z opłaty, która przekazywana jest na cele gminne w tym między innymi utrzymanie dróg, pomoc społeczną, z której wszakże strony korzystają oraz m.in. dofinasowanie połączeń komunikacyjnych. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że w toku prowadzonego postępowania strony nie wykazały aby podejmowały jakiekolwiek działania w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej czy życiowej domagając się pomocy od instytucji państwowych i samorządowych nie wskazując jednocześnie na żadne nadzwyczajne okoliczności, które spowodowały ich trudności w płaceniu zobowiązań podatkowych. Koniecznym jest odnotowanie, że w sprawach dotyczących ulg w spłacie zobowiązań postępowanie toczy się na wniosek strony i to ona winna wykazać opisane w przepisach prawa okoliczności uzasadniające przyznanie jej ulgi. W rozpoznawanej spawie strony nie wskazały aby sytuacja, w której się znalazły a uniemożliwiana zapłatę podatku, była wynikiem zdarzeń od nich niezależnych o charakterze nieprzewidywalnym i nagłym. Dotychczas powiedziane dowodzi, że organy podatkowe poprawnie zinterpretowały przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Właściwe też uznały, że ustalony w sprawie stan faktyczny, w szczególności wskazywany przez strony w treści składanych pism, nie daje podstaw do przyjęcia, że przesłanki te zaistniały na gruncie rozpoznawanej sprawy. Marginalnie jedynie odnotować trzeba, że w złożonym oświadczeniu strony podając łączny dochód miesięczny na rodzinę podały sumę 17.575,95 zł. Jednakże w dalszej części wypowiedzi wskazały, że na jednego z 7 członków rodziny przypada kwota 326 zł, co świadczy o omyłce ze strony skarżących i poprawnie zostało ocenione przez organ podatkowy, który nie negował ich trudnej sytuacji majątkowej. Również podnoszone w skardze wywody nie mogą wpłynąć na kierunek rozstrzygnięcia, zasadniczo bowiem nadal odwołują się oni do trudnej sytuacji skarżących, czego organ podatkowy przecież nie negował. Zaś nowe fakty, w postaci choroby jednego z domowników czy strony, zgłaszane na tym etapie postępowania ocenić trzeba jak spóźnione, głównie z uwagi na wnioskowy charakter prowadzonego postępowania. Okoliczności te mogłyby być ewentualnie podstawą kolejnego wniosku o udzielenie ulgi. Podnoszone przez strony nieprawidłowe wyliczenie ich łącznego dochodu (tj. uwzględnienie w tej kwocie alimentów płaconych przez skarżącego na rzecz skarżącej) jest bez znaczenia głównie z uwagi na wskazywany już fakt przyznania przez organy podatkowe, że sytuacja majątkowa stron jest trudna. Ponadto organ podatkowy kwotę tę wymienia zarówno po stronie dochodów skarżącej ale też wydatków skarżącego, co przy ocenie łącznych dochodów rodziny pozostaje bez znaczenia. Uznając, że będące przedmiotem zaskarżenia orzeczenie nie narusza przepisów prawa tak procesowego jak i materialnego, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.