I SA/Wr 464/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.K. i J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 9 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 20 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek skarżący podnieśli, że dysponują skromnym dochodem w wysokości 3.980 zł brutto i jest to jedyny dochód ich 4-osobowej rodziny. Powyższe środki przeznaczane są w całości na bieżące wydatki, przede wszystkim na czynsz, energię i żywność. Wnioskodawcy nie mają żadnych oszczędności i nie byli w stanie przygotować się na opłatę w wysokości 2.376 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że małżonkowie mają dwoje dzieci w wieku szkolnym. Nie dysponują jakimkolwiek majątkiem, w tym nieruchomościami, zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje dochodów z żadnych źródeł – alimentów, zasiłków, z ubezpieczenia społecznego. Koszty utrzymania lokalu wynoszą około 1.000 zł, reszta dochodów przeznaczona jest na żywność, odzież, środki czystości, rehabilitację chorego syna. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: u.p.p.s.a.), wynika, że w 2012 r. wnioskodawca uzyskał z działalności gospodarczej przychód w wysokości 1.913.266,3 zł i dochód 10.999,56 zł. Do lipca 2013 r. przychód ten wyniósł 790.819,04 zł, a dochód 7.161,98 zł. Na karcie kredytowej z limitem 20.000 zł stan zadłużenia na dzień 15 sierpnia 2013 r. wynosił 15.539,41 zł. Na rachunku bankowym odnotowane są przede wszystkim operacje wypłaty z bankomatu kwot 1.000-3.000 zł, a także wpłaty: 20.000 zł w dniu 27 czerwca 2013 r. i 6.000 zł w dacie 17 czerwca 2013 r. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 4.220 zł, z czego kwota 1.960 zł to rata kredytu samochodowego. Jako źródło finansowania wydatków wnioskodawcy wskazali prowadzoną działalność gospodarczą. Postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący podnieśli, że niezasadna jest ocena zdolności ponoszenia kosztów w oparciu o przychód przedsiębiorcy, a nie jego dochód. Niczym nieuzasadnione jest przyjęcie, że przedsiębiorca mający duży przychód zwykle jest w lepszej sytuacji ekonomicznej, niż by to wynikało z jego rozliczeń podatkowych. Zdaniem skarżących, nieprawidłowe jest również przyjęcie, że powinni zawczasu zebrać środki na opłacenie skargi, wiedząc że analogiczny wniosek o udzielenie prawa pomocy został już przez Naczelny Sąd Administracyjny załatwiony negatywnie. Wskazano, że sytuacja skarżących jest obiektywnie bardzo trudna i to dla takich osób ustawodawca przewidział stosowanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 u.p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 u.p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 246 § 1 u.p.p.s.a. ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem. Powołane wyżej przepisy muszą być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Bezspornym jest, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, CBOSA). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Także niemożność podjęcia przez skarżącego stałego zatrudnienia nie oznacza niemożności podejmowania prac dorywczych i okresowych. W orzecznictwie NSA podnosi się również, że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12, LEX nr 1121302). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Odnosząc się do podniesionych we wniosku argumentów, w tym do wskazanego przez skarżących niskiego dochodu, należy zauważyć, że sytuacja ta powstała wskutek uzyskania wysokich kosztów w stosunku do przychodów pochodzących z pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie stanowi to automatycznie o braku środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Ponadto skarżący nie mogą w sposób priorytetowy traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będą mieli środków na opłacenie kosztów postępowania. Wprawdzie z udzielonych przez skarżących informacji wynika, że ponoszone przez wnioskodawcę koszty prowadzonej działalności gospodarczej są niemal równe z kwotą uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2011 r. I FZ 344/11, LEX nr 1069428). W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru skarżących jest, czy przeznaczą ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. Zasadne jest również wzięcie pod uwagę okresu trwania niniejszego postępowania. Postępowanie w sprawie toczy się bowiem ponad rok, a ostateczna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu, będąca przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego, została wydana w dniu 9 lutego 2012 r. Co za tym idzie, skarżący znali ocenę Sądów obu instancji co od zasadności ich wniosku o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym mogli poczynić stosowne oszczędności na poczet ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi kasacyjnej. Zatem skarżący mieli zarówno czas i warunki (mając na uwadze wyżej podane wartości przychodów) poczynienia stosownych oszczędności. Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że sytuacja finansowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.