I SA/Wr 477/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2015 postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 356 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest obecnie na emeryturze, obciążona dużym kredytem na remont budynków i praktycznie od kilku lat nie ma dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona. Skarżąca podała, ze posiada budynki mieszkalne we wsi [...] (adres wskazany jako miejsce zamieszkania skarżącej), o łącznej powierzchni 834 m2, w trakcie kapitalnego remontu oraz nieruchomości rolne. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Odnośnie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, strona zaznaczyła, że ma ustanowioną rozdzielność majątkową, a mąż pozostaje na rencie. Emerytura skarżącej wynosi natomiast 1.118,13 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki strona wymieniła kredyt w Agencji Rozwoju Regionalnego w wysokości 100.000 zł na remont budynków. Wyjaśniła, że aby otrzymać kredyt, musiała zarejestrować działalność gospodarczą – planuje docelowo prowadzić pokoje gościnne. Do wniosku załączona została kopia decyzji ZUS potwierdzająca oświadczoną wysokość emerytury. Ponadto, w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), strona oświadczyła że w gospodarstwie domowym pozostaje sama, z mężem ma ustanowioną rozdzielność majątkową, ale mieszka w jej domu. Strona jest na emeryturze od lutego 2016 r. Ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, z której ma niewielkie dochody, 200-400 zł miesięcznie, z powodu ciągłego przebywania u córki w Warszawie i pomaganiu jej przy niepełnosprawnym dziecku. Koszty utrzymania pochłaniają większość świadczenia emerytalnego. Dodatkowo strona spłaca kredyt. Pieniądze uzyskuje częściowo z wyprzedaży zbędnych ubrań, sprzętu domowego i częściowo wspiera ją córka. Skarżąca posiada samochód osobowy Renault Scenic, rocznik 2002, o wartości około 2.000-3.000 zł. Nieruchomość rolna (łąki) nie przynosi żadnych dochodów. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca ustanowiła rozdzielność majątkową 9 stycznia 2015 r. Za 2015 r. uzyskała przychody z działalności gospodarczej w kwocie 1.617,89 zł ponosząc przy tym koszty podatkowe w wysokości 120.376,18 zł. Jej mąż z tytułu renty w 2015 r. uzyskał przychód w wysokości 11.448,60 zł – zgodnie z przedłożoną kopią PIT-40A. Przedłożone zostały też wydruki historii rachunku bankowego za kwiecień, maj i czerwiec 2016 r., na których odnotowane są wpłaty i przelewy własne na kwoty około 2.000 zł, spłaty karty kredytowej oraz wpłaty osób trzecich za suplementy diety. Strona dodała adnotację, że "dotyczy mieszkania jej córki w L.– strona jest pełnomocnikiem i opłaca w jej imieniu rachunki". Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że skarżąca jest w tutejszym Sądzie obecnie stroną w trzech sprawach o sygn. akt I SA/Wr 475-477/16, toczących się równocześnie, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 1.065 zł. W ocenie referendarza sądowego, dane, które udostępniła skarżąca, dają podstawę uwzględnienia przedmiotowego wniosku jedynie w części. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższej regulacji, to wnioskodawca ma obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Przy czym realizacja tego obowiązku nie polega na wskazywaniu danych co do swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wybiórczy, polegający na udostępnieniu tylko tych, które nakazywałyby przyjąć, że strona nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów swego udziału w sprawie. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące – co należy podkreślić – dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oznacza to, że strona zobligowana jest przedstawić jak najobszerniej wszystkie ww. aspekty (stan majątkowy, finansowy i rodzinny), aby możliwe było odtworzenie jej rzeczywistych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych. Tymczasem informacje, które strona skarżąca przedstawiła, są wybiórcze i niespójne. Przede wszystkim strona wskazuje, że jedynym źródłem dochodów, jaki posiada, jest emerytura. Wspomniała jedynie o konieczności zarejestrowania działalności gospodarczej celem uzyskania kredytu z Agencji Rozwoju Regionalnego na remont budynków. Jak wynika z ogólnodostępnych danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą 19 stycznia 2015 r. (wcześniej, to jest 9 stycznia 2015 r., z mężem ustanowiła rozdzielność majątkową), pod firmą A. W tym samym roku zaciągnęła kredyt na remont budynków. Głównym miejscem wykonywania działalności jest lokal w L. przy ul. [...]. Jednocześnie strona wskazuje na wydruku rachunku bankowego z operacją opisaną "M. D. [...] L., [...]" oraz wpływem w kwocie 1.100 zł opisanym jako "czynsz za kwiecień", że jest pełnomocnikiem córki i opłaca w jej imieniu rachunki za mieszkanie. Z urzędu – z akt sprawy I SA/Wr 464/16 – wynika, że M. D. jest córką skarżącej. Powyższe ustalenia pozostają zatem w sprzeczności z oświadczeniem, że faktyczna działalność strony jest tylko w planach i ma polegać na wynajmie pokoi. Po pierwsze jako jedyne miejsce prowadzenia działalności jest podane mieszkanie, które – zgodnie z oświadczeniem – należy do córki, a strona jako jej pełnomocnik opłaca tylko rachunki. Po drugie, jako zakres prowadzenia działalności przez skarżącą wymienione są: pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane (PKD 85.59.B), pozaszkolne formy edukacji sportowej oraz zajęć sportowych i rekreacyjnych (PKD 85.51.Z), działalność paramedyczna (PKD 86.90.D), działalność związana z wystawianiem przedstawień artystycznych (PKD 90.01.Z) oraz artystyczna i literacka działalność twórcza (PKD 90.03.Z). Dalej, jak wynika z pozostałych danych historii rachunku bankowego, strona posiada również kartę kredytową oraz inny rachunek bankowy, na który dokonuje co miesiąc przelewów własnych na kwoty około 2.000 zł. Zaznaczyć zaś trzeba, że była wezwana do przedłożenia wydruków historii wszystkich rachunków, lokat oraz kart kredytowych posiadanych przez nią i męża. Zwrócić również należy uwagę, że strona została zobligowana do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków. W odpowiedzi jedynie wskazała, że koszty utrzymania pochłaniają większość jej emerytury, wspiera się wyprzedażą rzeczy używanych, środkami uzyskanymi z działalności gospodarczej. Z wydruków rachunku, które zostały przedłożone wynika natomiast wpływ emerytury i ewentualne opłaty związane z działalnością gospodarczą, mieszkaniem córki, przelewami własnymi, spłatą karty kredytowej i z abonamentem za męża Z. S. Brak jest natomiast jakichkolwiek opłat związanych z nieruchomością zajmowaną przez skarżącą i męża (za prąd, wodę, wywóz śmieci). Brak też jednocześnie operacji wypłat gotówkowych. Z kolei z tak ogólnych oświadczeń strony trudno wywieść, jakie kwoty uzyskuje z wymienionych przez nią dodatkowych źródeł pozyskiwania środków pieniężnych. Nie jest też wiadome, jakie skarżąca ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, w jakiej wysokości są raty zaciągniętego kredytu. Podkreślić też trzeba, że na urzędowym formularzu wniosku, w rubryce dotyczącej dochodów, strona oświadczyła, że jedynym źródłem ich uzyskiwania jest emerytura. Dopiero w wyniku wezwania wskazała, że posiada środki też z działalności gospodarczej, z wyprzedaży rzeczy, z pomocy córki. Końcowo zaznaczenia wymaga, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia jest, że strona pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Wymienione wyżej niejasności co do oświadczeń i innych danych udostępnionych przez skarżącą nie pozwalają na dokonanie oceny jej rzeczywistych zdolności płatniczych i możliwości pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dodać w tym miejscu wypada, iż najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zwykle wpis od skargi. Jednocześnie jednak, zdaniem referendarza, pomimo wskazanych wyżej wątpliwości, przedstawione dane dają podstawę do przyjęcia, że strona nie dysponuje środkami na tyle znacznymi, aby móc opłacić profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania obojga małżonków. Zwłaszcza, że ubiega się o jego ustanowienie w trzech równocześnie toczących się sprawach. Wskazuje na to fakt rozpoczęcia działalności gospodarczej na początku 2015 r. – jakkolwiek nie jest znana wartość aktualnych przychodów, zwykle jednak ich wzrost w następnym roku nie jest na tyle duży, aby można było przyjąć, że skarżąca mogła poczynić znaczne oszczędności. W tym stanie rzeczy przyjęto, że przedmiotowy wniosek jest zasadny w części i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.