I SA/Wr 486/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń. luty, marzec, kwiecień, maj, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.147 zł, J. S., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym w związku z ciągłym pogarszaniem się jego sytuacji materialnej na skutek przymusowego wykonania jego zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jego majątku oraz rachunków bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwojgiem nieletnich dzieci, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha. W rubryce dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał swój dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz stratę działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę (w kwocie 24.447,33 zł na dzień 31 marca 2010 r.). W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 1.800 zł. W roku 2008 J. S. oraz jego żona uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 10.483.474,28 zł i 2.696.604,94 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 10.225.971.54 zł i 2.582.307,58 zł. Natomiast w roku 2009 J. S. oraz jego żona uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 2.439.776,87 zł i 3.780.745,18 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 2.612.852,10 zł i 3.787.742,71 zł. W lutym, marcu i kwietniu 2010 r. skarżący wykazał stratę w kwocie odpowiednio 297,94 zł, 297,94 zł i 638,35 zł. Dodatkowo stanowiące własność żony wnioskodawcy ciągnik siodłowy o wartości 40.000 zł, samochód ciężarowy o wartości 5.000 zł oraz naczepa ciężarowa (wywrotka) o wartości ok. 40.000 zł zostały zajęte przez organ egzekucyjny i pozostawione pod dozorem właścicielki w związku z przymusową egzekucją zobowiązania podatkowego w kwocie 1.483.758 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku towarów i usług (VAT-7) za luty, marzec i kwiecień 2010 r. wynika, że w tym okresie spółka jawna A [...] S. i S. z siedzibą w C., której wspólnikiem jest skarżący, dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi zwolnione od podatku o wartości 2.024zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że okazjonalnie otrzymuje pomoc materialną od swoich rodziców, natomiast środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez niego dochodów z działalności gospodarczej (pismo procesowe z dnia 1 czerwca 2010 r.). Z urzędu wskazać należy, że w aktualnie zawisłych przed Sądem spraw ze skargi J. S. (sygn. akt I SA/Wr 485/10 i 486/10) został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 18.294 zł, natomiast w sprawach o sygn. akt od I SA/Wr 234/09 do I SA/Wr 245/09 oraz I SA/Wr 1038/09 skarżący uiścił opłaty sądowe w łącznej kwocie 11.568 zł. We wszystkich tych sprawach wnioskodawca reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo iż dochód ten w zestawieniu z jej zobowiązaniami jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości zarobkowych, również pracy dodatkowej, przeciwnie – uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę. Realizuje również skarżący inne swoje zobowiązania, takie jak opłacanie usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego oraz kosztów sądowych (opłaty sądowe w łącznej kwocie 11.568 zł zapłacone w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 234/09 do I SA/Wr 245/09 oraz I SA/Wr 1038/09). Znamienne w tym zakresie jest jego oświadczenie zawarte w piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2010 r. dotyczące pochodzenia środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawca stwierdził, że konieczne na ten cel środki pieniężne pochodzą z wcześniej uzyskanych dochodów z działalności gospodarczej. Oznacza to, że jest on w posiadaniu kwot pieniężnych, nie wykazanych w oświadczeniu o stanie majątkowym, dzięki którym finansuje udział doradcy podatkowego w postępowaniach sądowoadministracyjnych wszczętych swoimi skargami. W rezultacie referendarz sądowy przyjął, że skarżący obecnie dysponuje, wbrew jego wcześniejszym twierdzeniom, zasobami majątkowymi, zgromadzonymi w latach poprzednich, pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych i to we wszystkich wskazanych wyżej sprawach. Jednocześnie wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.