I SA/Wr 535/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 18 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za maj 2009 r. postanawia: odmówić przyznania pomocy. Pismem z dnia 28 maja 2010 r. (data stempla pocztowego) skarżąca T. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku podała, że nie ma środków pieniężnych na uiszczenie opłaty bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zarządzeniem z dnia 2 czerwca 2010 r., doręczonym stronie 7 czerwca 2010 r., referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia w/w wniosku na urzędowym formularzu pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 14 czerwca 2010 r. (data stempla pocztowego) skarżąca, powołując się na przebywanie na zwolnieniu lekarskim wniosła o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku do dnia 2 lipca 2010 r. W załączeniu przedłożyła kartę leczenia szpitalnego oraz druk zwolnienia lekarskiego. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 1010 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że strona, pomimo wezwania, nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Odnosząc się do prośby strony o przedłużenie tego terminu do dnia 7 lipca 2010 r. referendarz sądowy wskazał, że na zwolnieniu lekarskim skarżąca przebywała do dnia 2 czerwca 2010 r., tymczasem, wezwanie do usunięcia stwierdzonego braku formalnego wniosku doręczono jej w dniu 7 czerwca 2010 r., a zatem w czasie, kiedy nie przebywała już na zwolnieniu lekarskim. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca sanowała brak formalny wniosku poprzez wniesienie go na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi bez odczuwalnego uszczerbku w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych siebie, męża oraz 12-letniego syna. Opisując swoją sytuację majątkową skarżąca podała, że zajmuje połowę domu w M., który jest własnością jest córki. Obecnie nie ma żadnych oszczędności ani majątku, albowiem 25-letni dorobek został wysprzedany w związku z potrzebnymi środkami pieniężnymi na koszty leczenia chorej córki A. Z tego powodu, skarżąca przejściowo korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W 2005 r., będąc bezrobotną, skorzystała z kredytu udzielonego przez PUP w S. na zawiązanie działalności gospodarczej, która nadal prowadzi, choć ze stratą. Zgodnie z wnioskiem, skarżącej został przyznany status osoby niepełnosprawnej i jest niezdolna do pracy. Z tego tytułu w latach 1998-2004 r. pobierała świadczenie rentowe, które zostało jej odebrane 2004 r. Obecnie skarżąca złożyła kolejny wniosek o rentę. Na dochody trzyosobowej rodziny składają się – renta jej męża w wysokości 800 zł (z czego 200 zł obciążone jest zacięciem komorniczym) oraz zasiłek pielęgnacyjny syna w kwocie 152 zł, otrzymywany do 30 kwietnia 2010 r. Jak wskazała strona, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą posiada liczne zadłużenia wobec ZUS-u i urzędu skarbowego. Z powodu zaległości płatniczych, wydano przeciwko niej nakaz zapłaty na kwotę 54.000 zł wraz z tytułem wykonawczym. Jednocześnie wnioskodawczyni podała, że sama posiada wierzytelności wobec swoich klientów na łączną kwotę 65.000 zł, których nie może dojść jeszcze od maja 2009 r. W odniesieniu do ponoszonych miesięcznie kosztów utrzymania strona podała, że ponosi następujące koszty: wydatki na wodę w kwocie 150 zł, wydatki na prąd w kwocie 190 zł, lekarstwa dla siebie, męża i syna w łącznej kwocie 500 zł, koszty prywatnych wizyt ortopedycznych w kwocie 150 zł. Do wniosku strona dołączyła karty leczenia szpitalnego wraz z dokumentacją lekarską, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. i [...] r., decyzję z dnia [...] r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny, akt zgonu córki A., zaświadczenie o udzielonej pomocy de minimis, faktury za lekarstwa, energię oraz pismo Zakładu Usług Komunalnych z dnia [...] r. dotyczące rozłożenia na raty zaległości za płatność odbioru odpadów komunalnych. Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2010 r. Sąd wezwał stronę do przedłożenia w terminie 7 dni - zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2008 i 2009 r., kopii z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem (stratą) za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2010 r.; szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez rodzinę skarżącej wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania; kopii historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącą i jej męża, w tym związanych z prowadzona działalnością gospodarczą za ostatnie trzy miesiące; informacji o posiadanych środkach transportu, w tym związanych z prowadzoną firmą, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. W zarządzeniu tym Sąd zobowiązał również stronę do sprecyzowania zakresu zgłoszonego wniosku, tj. czy skarżąca domaga się tylko zwolnienia od kosztów sądowych, czy także przyznania pomocy w zakresie usług profesjonalnego pełnomocnika działającego z urzędu. Wezwanie to Sąd powtórzył w kolejnym zarządzeniu (z dnia 20 sierpnia 2010 r.) zobowiązując skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wymaganych dokumentów i oświadczeń w nieprzekraczalnym terminie do dnia 6 września 2010 r. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca oświadczyła, że odpowiedzi na wezwanie Sądu udzieliła w piśmie z dnia 18 sierpnia 2010 r. w którym wskazała, że nie może uczynić zadość żądaniu Sądu z powodu przebywania na zwolnieniu lekarskim do dnia 3 września 2010 r. W załączeniu do tego pisma skarżąca przedłożyła plik dokumentacji lekarskiej, którą złożyła już wcześniej do akt sprawy. Dodała nadto, że jako osoba niezdolna do pracy nie wykona "czynności, które wymagają nakładów pracy", a dodatkowo, jak wskazała, także kosztów. Wskazując na powyższe strona zwróciła się do skorzystanie z dokumentów przedłożonych przez nią do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1145/09, gdzie przyznano jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Informacyjnie dodała również, że w dniach od 3 do 24 października 2010 r. przebywać będzie w sanatorium Na podstawie informacji powziętych z urzędu Sąd ustalił, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1145/09 w dniu 7 września 2009 r. skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych albowiem strona nie przedłożyła wszystkich wymaganych dowodów dokumentujących jej sytuację majątkową, w tym w szczególności wyciągów z rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył. co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu, tym razem przez Sąd. W kontekście tym zaznaczyć należy, że strona – na etapie wniesienia sprzeciwu – uzupełniła brak formalny wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, co umożliwiło ocenę wniosku wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 i u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Już na wstępie tych rozważań wymaga jednak podkreślenia, że ocena stanu majątkowego wnioskodawcy nie była możliwa wobec niewykonywania przez skarżącą kolejnych zarządzeń Sądu, zobowiązujących ją do przedstawienia dowodów, niezbędnych do rzetelnej oceny jej możliwości finansowych. Kierunek rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie zwolnienia strony w całości lub w części od kosztów sądowych zależał natomiast od tego, co strona była w stanie wykazać. Nie może budzić wątpliwości, że to strona powinna podejmować czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa w tym względzie obciąża bowiem wnioskodawcę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09; LEX nr 552205). Odnosząc się okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że argumentacja wniosku koncentrowała się wokół problemów zdrowotnych wnioskodawczyni i jej męża. Twierdzenia o złym stanie zdrowia wnioskodawczyni poparła liczną dokumentacją lekarską, z której wynika, że przyznano jej lekki stopień niepełnosprawności (do 31.03.2013 r.). Pomimo wezwań Sądu – w trybie art. 155 u.p.s.a. o przedłożenie – zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2008 i 2009 r., kopii księgi podatkowej z wykazanym przychodem (stratą) za ostatnie trzy miesiące, zestawienia miesięcznych wydatków wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, kopii historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych skarżąca żądanych dokumentów nie okazała. W odpowiedzi na wezwania Sądu wskazywała jedynie na stan zdrowia, który – w jej ocenie – uniemożliwiał zadośćuczynieniu kolejnym wezwaniom Sądu. W piśmie z dnia 2 września 2010 r. strona powołała się natomiast na fakt przyznania jej prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1145/09, oraz sugerowała, żeby Sąd dokonał jej oceny sytuacji materialnej w oparciu o dowody tam przedstawione. Przystępując do oceny tak uzasadnionego wniosku należy podnieść w pierwszej kolejności, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium oceny jego zasadności jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie wnioskowanego prawa, jeżeli tylko strona wykaże spełnienie przesłanek do takiego zwolnienia. Przesłanki te ustawodawca sprecyzował w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. wymagając, by sytuacja majątkowa strony była na tyle trudna, że niemożliwym byłoby poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie całkowite),bądź też ich poniesienie związane byłoby z uszczerbkiem utrzymania koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny (zwolnienie całkowite). W świetle przedstawionej regulacji ustawowej, warunkiem przyznania prawa pomocy jest zatem trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy, a nie zdrowotna. Ta druga oczywiście wpływa na zdolność do pracy, a konsekwencji na wysokość otrzymywanego dochodu, niemniej, nie można zapominać, że na sytuacje majątkową strony nie wpływa wyłącznie pozostawanie w stosunku pracy, czy też fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Przyznając prawo pomocy Sąd zobowiązany jest bowiem dokonać wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, uwzględniając nie tylko takie źródło dochodu jak stosunek pracy, czy działalność gospodarcza, ale także wszelkie inne tytuły dochodu, jak np. dochody z najmu, czy przysporzenia pod tytułem darnym. Z tych względów okoliczność, że skarżącej oraz jej mężowi przyznane zostało świadczenie rentowe, sama w sobie nie przesądza uprawnienia strony do wnioskowanego zwolnienia. Podstawą prawną poddania tak wszechstronnej ocenie stanu majątkowego wnioskodawcy stanowi art. 255 u.p.s.a. Przepis ten umożliwia przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poprzez wezwanie strony do złożenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego poprzez wezwanie strony do złożenia dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając w tym trybie Sąd wezwał stronę do przedłożenia dokumentów wyszczególnionych wyżej, co jednak nie zostało przez wnioskodawcę spełnione. Wobec stwierdzonych w tym zakresie zaniechań ze strony wnioskodawczyni, niemożliwym było dokonanie oceny rzeczywistych jej możliwości płatniczych, w tym zweryfikowanie twierdzeń skarżącej co do deklarowanej przez nią straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczność ta miała znaczenie nie tylko z punktu widzenia zasady rozkładu ciężaru dowodu jaka obowiązuje w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, ale również z punktu widzenia wskazywanych przez stronę wydatków, które nie znajdują pokrycia w deklarowanych przez nią źródłach dochodu. Zgodnie bowiem z tym co oświadczyła strona, jej trzyosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z renty męża w kwocie ok. 503 zł (po potrąceniu kwoty 200 zł) oraz zasiłku pielęgnacyjnego syna w kwocie 152 zł. Przy tak określonej wysokości środków pieniężnych, skarżąca na samą wodę, gaz , lekarstwa i koszty leczenia wydaje ok. 1000 zł, a oprócz tych wydatków strona zapewne ponosi także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości oraz innych niezbędnych dla potrzeb codziennej egzystencji, których nie tylko że nie uwzględniała, ale nie wskazała źródła z którego te wydatki miałyby być pokrywane. Wydatki które wskazała w całości bowiem wyczerpują dochody z renty męża i zasiłku pielęgnacyjnego syna, a nawet je przekraczają. Usprawiedliwieniem dla bierności strony w tym względzie nie może być –zdaniem Sądu - jej stan zdrowia. Jak oświadczyła sama skarżąca, do 3 października br przebywała na turnusie rehabilitacyjnym, a do 24 października br przebywać będzie w sanatorium. Powyższe dowodzi, że skarżąca wykazuje pewną aktywność ruchową, co potwierdzają także dane na zaświadczeniach lekarskich, na których zaznaczono, że "pacjent może chodzić". Na tej podstawie Sąd nie stwierdził przeszkód by skarżąca zebrała żądane dowody i przesłała je na adres Sądu. Sąd miał przy tym na względzie, iż także mąż skarżącej mógł pomóc jej w zbieraniu niezbędnej dokumentacji i przesłaniu na adres Sądu. Dla podjętego rozstrzygnięcia nie mogła mieć znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w postępowaniu o sygn. akt I SA/Wr 1145/09. Okoliczność ta nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Celem wyjaśnienia stronie dlaczego Sąd nie mógł skorzystać z przedłożonych przez nią dokumentów majątkowych do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1145/09 należy podkreślić, że przedmiotem badania Sądu jest sytuacja majątkowa strony oceniana na dzień rozpoznawania wniosku. Z tych względów dowody dokumentujące sytuację majątkową skarżącej złożone do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1145/09 nie mogą przesądzać o aktualnej sytuacji majątkowej strony. Należy przypomnieć, że powoływane przez stronę orzeczenie o zwolnieniu ją od kosztów sądowych wydane zostało w dniu 7 września 2009 r., a więc przeszło rok temu. Od tego czego czasu sytuacja majątkowa strony mogła ulec zmianie. Czy nastąpiło polepszenie tej sytuacji, czy też jej pogorszenie, Sąd nie może domniemywać. Jednocześnie, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości wnioskodawcy nie są znane. (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05). To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności – w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy – zasadności zgłoszonego wniosku na dzień jego złożenia. Na marginesie tych uwag należy podnieść, iż w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1145/09 stronie nie przyznano zwolnienia od kosztów sądowych, czyli wpisu oraz innych wydatków związanych z zawisłością sprawy przed sądem, a jedynie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 7 września 2009 r. nie przyznał stronie zwolnienia w tej części, albowiem także i w tamtym postępowaniu strona uchyliła się od wyczerpującego udokumentowania swojej trudnej sytuacji materialnej. Brak współpracy ze strony skarżącej skutkuje uznaniem, że nie wykazała ona nie tylko zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 pkt. 1 u.p.s.a. (zwolnienie całkowite), tj. koniecznych dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ale również nie wykazała wystąpienia okoliczności przemawiających za choć częściowym zwolnieniem jej od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, tj. spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 u.p.s.a (zwolnienie częściowe), czy też za ustanowieniem pełnomocnika. W kwestii przyznania prawa pomocy Sąd orzeka każdorazowo na podstawie akt sprawy, tj. tego co zostało przez stronę wykazane na dzień złożenia wniosku o wskazaną pomoc. W niniejszej sprawie, nie wykazała natomiast, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie jakim jest zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Działając w trybie art. 6 u.p.s.a. Sąd informacyjnie wyjaśnia, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie nie pozbawia strony możliwości złożenia ponownego wniosku, w którym strona, jeśli należycie udokumentuje swój status majątkowy, będzie mogła liczyć na przyznanie jej wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych. Na tym etapie, wobec braku wystarczającego materiału dowodowego, Sąd zobowiązany był odmówić pozytywnego rozpoznania wniosku. Wobec niepełnej informacji o wysokości otrzymywanych wspólnie z mężem dochodów Sąd nie odniósł się do kwestii prowadzonych sporów sądowych i wdrożonej egzekucji, albowiem dolegliwość obciążeń musi być odniesiona do możliwości finansowych, które strona nie wykazała. Wskazywane przez skarżącą – wysokość rent skarżącej i jej męża nie są wystarczającym dowodem do orzekania w przedmiocie zwolnienia wobec nie przedstawienia przez stronę innych niezbędnych dokumentów, w tym w szczególności zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2008 i 2009 r. oraz kopii z księgi podatkowej za ostatnie trzy miesiące. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.