I SA/Wr 54/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r., I SA/Wr 54/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r., I SA/Wr 54/17. Skarżący, zastępowany przez doradcę podatkowego, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że od grudnia 2013 r. jest bezrobotny, na utrzymaniu żony. Od dnia 19 września 2014 r. pomiędzy małżonkami została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Finansowo pomagają rodzice żony. Wnioskodawca nie posiada oszczędności i majątku, który mógłby spieniężyć. Ma problemy ze stawem kolanowym, potrzebna jest rehabilitacja, na którą trzeba długo czekać. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, która w 1/2 jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego obciążonego hipoteką umowną. Żona jest obciążona kredytem w kwocie 3.000 zł i linią kredytową w wysokości 1.500 zł. Wnioskodawca ma natomiast blokadę na koncie na kwotę około 50.000 zł oraz wystawione tytuły wykonawcze przez Urząd Skarbowy na kwotę około 200.000 zł. Dochody w rodzinie uzyskuje tylko żona z tytułu umowy o pracę i z działalności gospodarczej w wysokości 2.750 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: rata kredytu zaciągniętego na prowadzenie działalności gospodarczej 1.130 zł, dzierżawa za parking około 3.260 zł, czynsz 450 zł, media około 500 zł. Wymienione zostało też ubezpieczenie zdrowotne 300 zł. Do wniosku załączone zostały dokumenty dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy – kopia karty informacyjnej z pogotowia ratunkowego z dnia 7 lipca 2016 r. (nieczytelna) i wyniku badania radiologicznego stawu skokowego. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na skutek wezwania wynika, że skarżący w 2015 r. uzyskał z innych źródeł przychód w kwocie 652,60 zł, a jego żona ze stosunku pracy i z działalności gospodarczej 81.089,80 zł. Przychód z działalności gospodarczej żony (parking strzeżony) w 2016 r. wyniósł 41.145 zł, a w styczniu 2017 r. – 3.180 zł przy wydatkach o wartości 3.366,39 zł, które ponoszone są przede wszystkim tytułem wymienionej w bieżących wydatkach dzierżawy. Żona skarżącego jest nadto zatrudniona na pełny etat w "A" Sp. z o.o., a jej średnie wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 2.782,77 zł. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wynika, że wynoszą one łącznie około 7.770 zł, w tym m.in. spłata rat kredytowych to ponad 1.200 zł, spłata pełnomocnika zastępującego w postępowaniu podatkowym (faktura na kwotę 3.690 zł – miesięcznie po 200 zł) oraz adwokata (200 zł miesięcznie), a także wymieniona wyżej dzierżawa parkingu. Źródłem pokrycia tych wydatków (z wyjątkiem czesnego za studia i rat kredytowych, w spłacie których pomagają rodzice) jest wynagrodzenie żony skarżącego, jej działalność gospodarcza i pomoc rodziców. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Obecnie jest na trzecim roku studiów inżynierskich celem podniesienia kwalifikacji zawodowych. Nie jest w stanie wygenerować wydruków z rachunków bankowych z uwagi na brak na nich jakichkolwiek operacji. Żona skarżącego natomiast oświadczyła, że jest współwłaścicielem mieszkania wraz z córką po połowie. Wpłaty gotówkowe na rachunku bankowym, którego historia została przedłożona, pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej oraz od rodziców. Małżonkowie otrzymują stypendia socjalne, które przeznaczone są na opłaty na studia. Córka, która studiuje, otrzymuje pieniądze, jeżeli małżonkowie je mają, w pozostałym zakresie opłaty związane ze studiami i pobytem we W. pokrywają teściowie skarżącego. Żona posiada samochód osobowy marki [...], rocznik 2004 r. o wartości około 13.400-16.900 zł. Na rachunku bankowym należącym do żony skarżącego odnotowane są operacje związane z działalnością gospodarczą, własnym utrzymaniem oraz wpłaty z tytułu wynagrodzenia za pracę, od rodziców, W. i E. K. i wpłaty gotówkowe. Łączna kwota wpływów z wynagrodzenia, pomocy rodziców i stypendium wynosiła w listopadzie 2016 r. 7.806 zł, w grudniu 2016 r. 9.468,43 zł i w styczniu 2017 r. 4.116,45 zł. Wnioskodawca przedłożył również wydruki rachunku powiązanego ze spłacanym kredytem. Postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza z okoliczności sprawy i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący wraz z małżonką mieli możliwość poczynienia oszczędności, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych w toczącej się sprawie. Dysponują oni bowiem środkami pieniężnymi pochodzącymi z wynagrodzenia za pracę i działalności gospodarczej żony, jak również pomocy finansowej otrzymywanej od teściów wnioskodawcy. W sprzeciwie (omyłkowo zatytułowanym zażalenie) skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r. i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał ponownie, że jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu żony co skutkuje tym, iż nie ma możliwości uiszczenia kwoty 4.049 zł tytułem wpisu sądowego od wniesionej skargi. Do sprzeciwu dołączono oświadczenie J. W. (żony skarżącego) oraz W. K. (ojca żony skarżącego), w świetle których przelewy otrzymywane od ojca nie stanowiły formy pomocy, lecz były to kwoty pochodzące z wpłat gotówkowych z prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej. Wyjaśniono, że wpis sądowy w kwocie 1511 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 295/16 został opłacony gdyż otrzymano środki pieniężne z ubezpieczenia pracowniczego za śmierć T. W. (matki skarżącego). Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 4.049 zł. Skarżący jest również stroną w sprawie I SA/Wr 295/16, w której wniósł skargę kasacyjną, a wpis od tego środka zaskarżenia opiewać będzie na kwotę 1.506 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem materiał aktowy rozpoznawanej sprawy pozwala na ocenę, iż skarżący miał możliwość zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w zainicjowanym postępowaniu sądowym przed tutejszym Sądem. Niewątpliwe okoliczność podnoszona przez skarżącego, że jest on osobą pozostającą bez pracy ma wpływ na sytuację finansową skarżącego. Jednak w sprawie nie można pomijać takich okoliczności jak to, że wnioskodawca pozostaje w związku z małżeńskim z J. W., która prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. W odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć zaś należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć jednak należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem żona skarżącego osiąga dochody, to okoliczność ta wpływa na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącemu. W związku z powyższym przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy Sąd wziął pod uwagę wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę skarżącego, kwoty stypendium, jak i uzyskiwaną przez małżonków pomoc finansową od rodziców J. W.. Wskazać w tym miejscu należy, że wpływy z tych źródeł wynosiły w miesiącach listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń 2017 r. odpowiednio 7.806 zł, 9.468, 43 zł oraz 4. 116, 45 zł. Wysokość kwot jakie zasilały rachunek bankowy żony skarżącego pozwalała w ocenie Sądu poczynić małżonkom oszczędności, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Miesięczne wydatki małżonków wynoszą bowiem około 4.400 zł, przy czym znaczną część zobowiązań strony skarżącej stanowią raty kredytu (kwota 1130 zł). Wskazać w tym miejscu trzeba, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś Konstytucja RP - w art. 84 - statuuje zasadę powszechnego ponoszenia takich danin. Stąd też zobowiązania o charakterze publicznym należy zawsze traktować priorytetowo wobec zobowiązań prywatnoprawnych. Nie ma podstaw do przyjęcia, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z analizowanego powyżej art. 199 p.p.s.a. Warto również zauważyć, że mimo wskazywania przez skarżącego problemów finansowych strona od grudnia 2013 r. pozostaje bez pracy. Sytuacja, w której osoba w sile wieku, zdolna do pracy, pozostająca na utrzymaniu żony i korzystająca z pomocy rodziny nie podejmuje zatrudnienia jest co najmniej niezrozumiała. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, iż z akt sprawy można wnioskować, że skarżący (wraz z małżonką) ponosi koszty udziału w sprawie pełnomocnika procesowego (doradcy podatkowego) oraz dodatkowo korzysta z obsługi prawnej świadczonej przez adwokata (obydwie pozycje wymienione w zestawieniu wydatków ponoszonych miesięcznie, k. 69 akt sądowych). Powyższe ugruntowuje stanowisko Sądu, iż wnioskodawca ma możliwość poczynienia oszczędności, które pozwolą mu na pokrycie kosztów w zainicjowanym sporze sądowym. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.