I SA/Wr 545/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 34.437 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zablokowane w postępowaniu egzekucyjnym, brak jest też środków w kasie. Spółka posiada nadto obecnie kredyt restrukturyzowany w wysokości 507.925,44 zł W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 200.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 175.276,06 zł, a strata w 2016 r. wyniosła 95.187,24 zł. Saldo trzech posiadanych rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło: (-)492.286,43 zł, (-)999.992,97 zł i 69,58 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że spółka na koniec 2015 r. odnotowała przychody netto w wysokości 2.528.399,60 zł W 2016 r. przychody te wyniosły 2.062.642,36 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 4.931.877,87 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 18.970.277,15 zł. Na koniec 2016r. w kasie i na rachunkach spółka dysponowała kwotą 148.104,85 zł. Nie zostały przedłożone dokumenty finansowe za marzec, kwiecień i maj 2017 r. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za kwiecień maj i czerwiec 21017., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 104.947 zł, 8.280 zł i 500 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty: 67.981 zł, 4.937 zł i 10.411 zł. Przedłożono wydruki historii trzech rachunków bankowych z wykorzystanymi limitami kredytowymi do 1.000.000 zł i 500.000 zł. Na jednym z rachunków przeniesiono zadłużenie do kredytu. Przedłożona została też kopia zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, której dłużnikiem jest firma A Sp. z o.o., kopia umowy spółki, oraz kopia oświadczenia prezesa zarządu skarżącej spółki, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zastępującego spółkę w sprawie zostanie pokryte ze środków własnych po zakończeniu postępowania. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że to wnioskodawca jest zobligowany do rzetelnego i wyczerpującego wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Wskazuje również na to treść art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jednocześnie podkreślić trzeba, że wykazanie oznacza więcej niż tylko uprawdopodobnienie przesłanek przyznania prawa pomocy – wnioskodawca winien w miarę możliwości udowodnić, udokumentować fakty, na które się powołuje. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem wnioskująca spółka ograniczyła się do niezbędnego minimum – lakonicznego uzasadnienia wniosku i przedłożenia tylko tych dokumentów, które w skierowanym do pełnomocnika wezwaniu zostały wyraźnie sprecyzowane. Poza tym nie wszystkie żądane dokumenty zostały nadesłane. Przede wszystkim zaważyć należy, ze jedynymi dokumentami odzwierciedlającymi aktualną sytuację finansową spółki, są deklaracje VAT-7 i wydruki rachunków bankowych. Przy czym kwoty wykazane z deklaracjach nie znajdują potwierdzenia w historii rachunków, to jest w obciążeniach i uznaniach kont. Jednocześnie strona nie przedłożyła dokumentów finansowych, które mogłyby potwierdzić oświadczenie, że w kasie spółki brak jest jakichkolwiek środków. Poza tym, jakkolwiek strona podała, że wszystkie jej rachunki bankowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, jednak nie przedłożyła potwierdzenia takiego zajęcia – jedyne to zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] r. Na wydrukach rachunków brak też potwierdzenia zajęć egzekwowanych kwot. Z powyższych względów trudno odnieść się do aktualnej sytuacji spółki. Z kolei z udostępnionych dokumentów finansowych za 2016 r. wynika, że spółka prowadziła działalność gospodarczą na znaczną skalę – przychody netto ze sprzedaży sięgały w ostatnich dwóch latach ponad 25.000.000 zł. Wprawdzie w ostatnim roku, w przeciwieństwie do roku 2015, spółka odnotowała stratę, jednak wielkość ta jest przede wszystkim związana z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie ma odzwierciedlenia w faktycznej sytuacji finansowej podmiotu prowadzącego działalność. Poza tym dane bilansu za 2016 r. nie wskazują, aby spółka była w złej kondycji. W istocie jej przychody w porównaniu z rokiem 2015 uległy zmniejszeniu o 10.000.000 zł i odnotowana została strata, jednak nadal jednak jest to działalność znacznych rozmiarów. Wartość należności krótkoterminowych jest wyższa od zobowiązań krótkoterminowych, w kasie i na rachunkach dostępne były środki w kwocie prawie 150.000 zł. W opisanym stanie rzeczy, referendarz nie miał podstaw do oceny wiarygodności oświadczenia o braku środków na opłacenie kosztów udziału w sprawie. Jedynym potwierdzeniem są wspomniane już deklaracje VAT-7 i wydruki rachunków bankowych, które wyłącznie potwierdzają zmniejszenie obrotów i brak środków na rachunkach, co jednak nie jest jeszcze równoznaczne z brakiem środków w ogóle czy brakiem możliwości ich zgromadzenia. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych – treść przepisów regulujących prawo pomocy wyraźnie kładzie akcent zarówno na sytuację finansową, jak i majątkową wnioskodawcy. Ponadto w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej brak jest obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Skarżąca spółka mogła zatem pozyskać przykładowo pożyczki oprocentowane lun nawet nieoprocentowane od jej wspólników. Na możliwość zgromadzenia środków wskazuje zresztą sam prezes zarządu spółki oświadczając, że pełnomocnik zastępujący spółkę zostanie opłacony ze środków własnych. Źródłem pozyskania funduszy na opłacenie kosztów sądowych mogą być również środki w kapitale zapasowym, którego wartość na koniec 2016 r. wynosiła 1.570.285,92 zł. Wypada w tej kwestii przytoczyć pogląd tutejszego Sądu wyrażony m.in. w sprawie I SA/Wr 915/16, w postanowieniu z dnia 7 listopada 2016 r. (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).W orzeczeniu tym WSA we Wrocławiu zwrócił uwagę, że kapitał zapasowy jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Powstaje przede wszystkim z nadwyżki ceny sprzedaży nad wartością nominalną akcji (w spółce akcyjnej) lub przez zatrzymywanie przez spółkę część zysku netto. Na podstawie art. 396 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) jego utworzenie jest obowiązkowe jedynie w spółkach akcyjnych. Zgodnie z art. 396 k.s.h. na pokrycie straty należy utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego (§ 1). Do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe – po pokryciu kosztów emisji akcji (§ 2). Do kapitału zapasowego wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat (§ 3). Statut może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków [kapitały rezerwowe] (§ 4). O użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (§ 5). Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, publ.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości – Zeszyty Metodyczne Rachunkowości; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Powyższe wskazuje zatem, że kapitał zapasowy powinny więc tworzyć realne środki finansowe. Strona może podnosić, że pozyskanie środków pieniężnych z tego źródła wymagałoby znacznego czasu. Należy jednak mieć na uwadze, iż ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie wszczętej wniesieniem skargi należy się spodziewać najpóźniej z dniem jej wniesienia. W niniejszej sprawie zaś skarga datowana jest na [...]2017 r. W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.