I SA/Wr 545/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 545/17) w ten sposób, że zwolnić skarżącą spółkę od wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych). 1. Stan faktyczny sprawy. 1.1. Skarżąca spółka, w następstwie otrzymanego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 34.437 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zablokowane w postępowaniu egzekucyjnym, brak jest też środków w kasie. Spółka posiada nadto obecnie kredyt restrukturyzowany w wysokości 507.925,44 zł W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 200.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 175.276,06 zł, a odnotowana w 2016 r. strata – kwotę 95.187,24 zł. Saldo trzech posiadanych rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło:(-) 492.286,43 zł, (-) 999.992,97 zł i 69,58 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że spółka na koniec 2015 r. odnotowała przychody netto w wysokości 35.598.804,73 zł. W 2016 r. przychody te wyniosły 25.240.123,79 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 4.931.406,87 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 4.338.428,56 zł. Na koniec 2016r. w kasie i na rachunkach spółka dysponowała kwotą 148.104,85 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 21017 r., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 104.947 zł, 8.280 zł i 500 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty: 67.981 zł, 4.937 zł i 10.411 zł. Przedłożono wydruki historii trzech rachunków bankowych z wykorzystanymi limitami kredytowymi do 1.000.000 zł i 500.000 zł. Na jednym z rachunków przeniesiono zadłużenie do kredytu. Przedłożona została też kopia zawiadomienia z dnia 21 czerwca 2017 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, której dłużnikiem jest firma "A" Sp. z o.o., kopia umowy spółki, oraz kopia oświadczenia prezesa zarządu skarżącej spółki, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zastępującego spółkę w sprawie zostanie pokryte ze środków własnych po zakończeniu postępowania. 1.2. Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. (doręczonym w dniu 11 września 2017 r.) referendarz sądowy odmówił stronie zwolnienia od kosztów sądowych. 1.3. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w dniu 18 września 2017 r.) strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zawarła polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając, że przedstawione przez nią dokumenty w sposób dostateczny wskazywały na to, że spółka nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości. Zdaniem spółki, referendarz sądowy w sposób nieuprawniony pominął fakt odnotowania przez nią straty, jak również, bezpodstawnie przyjął, że to przychód a nie dochód jest wskaźnikiem posiadania przez przedsiębiorcę środków pieniężnych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie strony, wykazana przez nią strata oznacza, że w danym okresie spółka nie osiągała dochodów. Dodatkowo podniosła strona, że referendarz sądowy nie dokonał całościowej oceny sytuacji majątkowej spółki, jak również, w sposób nieuprawniony zarzuca spółce nieprzedstawienie dokumentów, które nie były wymienione w skierowanym do strony wezwaniu. W kontekście tym skarżąca zwróciła uwagę, że te dokumenty o które została wezwana przez referendarza sądowego zostały przez spółkę przedstawione. Wskazała również, że referendarz sądowy nie wyjaśnił stronie tego, jakich dodatkowych dokumentów oczekiwał od wnioskodawcy. Podniosła także, że referendarz sądowy nie wyciągnął prawidłowych wniosków z faktu, że skarżąca posiada zaległość (na kwotę 1.500.000 zł) w związku z posiadanymi w bankach liniami kredytowymi. W odniesieniu do wskazywanej przez referendarza możliwości zaciągnięcia pożyczek u wspólników spółka podniosła, że nawet jeśliby takowe pożyczki zostałyby spółce udzielone to i tak byłyby zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Do sprzeciwu strona dołączyła bilans sporządzony na dzień 30 czerwca 2017 r. 1.4. Z urzędu należy wskazać, że skarżąca spółka jest także stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 557/17, w której wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 47.055 zł. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: 2.1. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). 2.2. Działając w ramach kompetencji orzeczniczych wynikających z treści art. 260 p.p.s.a. Sąd uznał, że w sytuacji majątkowej strony skarżącej zachodzą podstawy do zwolnienia jej od wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę 20.000 zł. W tym też zakresie Sąd dokonał stosownej zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. 2.3. Punktem odniesienia dla oceny zasadności zgłoszonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (w tym przypadku – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych), gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. 2.4. Każdorazowa ocena spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek o jakich mowa w tym przepisie wymaga odniesienia się do dwóch kwestii. 2.5. Pierwszą stanowi analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Drugą, ocena zdolności płatniczych wnioskodawcy przeprowadzona w kontekście łącznego obciążenia kosztami sądowymi, na co wielokrotnie wskazywał w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. W nawiązaniu do tej ostatniej okoliczności za trafny uznać należy podniesiony w sprzeciwie zarzut co do powinności uwzględnienia przez referendarza sądowego przy ocenie zdolności płatniczych spółki także wysokości wpisu sądowego wymaganego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 557/17 (w kwocie 47.055 zł). Uwzględnienie obciążenia związanego z wniesieniem skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 557/17 stwarza uzasadnione podstawy do tego by stwierdzić, że skarżąca spółka nie ma dostatecznych środków pieniężnych na poniesienie całości kosztów sądowych, które łącznie w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 545/17 i I SA/Wr 557/17, wynoszą, na tym etapie, kwotę 81.492 zł. Oceniając aktualne zdolności płatnicze strony należy zwrócić uwagę, że kompleksowa analiza przedłożonych przez stronę dokumentów wskazuje na znaczący spadek przychodów spółki na przestrzeni lat 2015-2017 r. Wypada wskazać, że o ile na koniec roku 2015 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły kwotę 35.598.804,73 zł, o tyle na koniec 2016 r. zostały zredukowane do kwoty 25.240.123,79 zł. Nadmienić też trzeba, że na dzień 31 maja 2017 r. przychody spółki wyniosły już tylko 640.886,02 zł. Analiza rachunku zysków i strat sporządzonego za okres od 1 stycznia do 31 maja 2017 r. wskazuje, że spółka ponosi znaczne koszty związane z wypłatą wynagrodzeń pracowniczych (zredukowane znacznie względem roku 2016). W kontekście zdolności płatniczych strony istotna jest również informacja z bilansu (sporządzonego na dzień 30 czerwca 2017 r.), że na koniec 2016 r. spółka posiadała w kasie i na rachunkach środki pieniężne w kwocie 148.104,85 zł, a na dzień 30 czerwca 2017 r. już tylko 8.254,12 zł. Wymaga też zwrócenia uwagi na wysokość zobowiązań krótkoterminowych, które wedle bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 2017 r., wyniosły w tym czasie kwotę 2.090.491,83 zł. 2.6. Przedstawione okoliczności uzasadniały przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 20.000 zł. 2.7. Sąd nie zdecydował się na przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od całości wpisu sądowego od skargi kierując się tym, że – pomimo podjętych względem niej czynności egzekucyjnych – spółka uczestniczy w obrocie gospodarczym, a w kwietniu 2017 r. obrót spółki wyniósł kwotę 104 947 zł. Spółka miała zatem potencjalne możliwości wygospodarowania choćby części środków na wymagane koszty sądowe. Tym bardziej, że z tego rodzaju obowiązkiem strona powinna była się liczyć już w chwili wniesienia skargi do tut. Sądu (tj. w kwietniu 2017 r.). Należy przy tej okazji dodać, że wyrażone w sprzeciwie stanowisko spółki, co do bezskuteczności egzekucji nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Za przyznaniem stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przez nią wnioskowanym (tj. w całości) nie mogą przemawiać, akcentowane w sprzeciwie, zaległości z tytułu uruchomionych linii kredytowych w bankach na łączną kwotę 1.500.000 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że koszty sądowe związane z ewentualnym dochodzeniem swoich spraw na drodze sądowej (co należy wliczyć w tzw. ryzyko działalności gospodarczej) przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Powyższa uwaga oznacza, że zobowiązania cywilnoprawne przedsiębiorcy nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi jakimi są koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, opubl. CBOSA). 2.8. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.