I SA/Wr 557/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 47.055 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zablokowane w postępowaniu egzekucyjnym, brak jest też środków w kasie. Spółka posiada nadto obecnie kredyt restrukturyzowany w wysokości 507.925,44 zł Strona zwróciła uwagę, że łożyła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 545/17, w której wpis został wyznaczony na kwotę 34.437 zł. Z urzędu wskazać trzeba, że w powołanej sprawie, postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 200.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 175.276,06 zł, a strata w 2016 r. wyniosła 95.187,24 zł. Saldo trzech posiadanych rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło: (-)494.787,47 zł, (-)999.774,54 zł i (-)9.323,58 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że spółka na koniec 2015 r. odnotowała przychody netto w wysokości 35.598.804,73 zł W 2016 r. przychody te wyniosły 25.240.123,79 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 4.931.877,87 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 4.338.428,56 zł. Do końca lipca 2017 r. spółka osiągnęła przychody netto o wartości 651.217 zł i dysponowała w kasie i na rachunkach kwotą 9.240,21 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2017., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 8.280 zł, 500 zł i 9.832 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty: 4.937 zł, 10.411 zł i 7.865 zł. Przedłożono wydruki historii trzech rachunków bankowych z wykorzystanymi limitami kredytowymi do 1.000.000 zł i 500.000 zł. Na jednym z rachunków przeniesiono zadłużenie do kredytu. Przedłożona została też kopia zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, której dłużnikiem jest firma A Sp. z o.o., kopia umowy spółki, oraz oświadczenie prezesa zarządu skarżącej spółki, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zastępującego spółkę w sprawie zostanie pokryte ze środków własnych po zakończeniu postępowania. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności powołać należy przepis będące podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku , to jest art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z ich brzmieniem, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę, że na podstawie powyższych przepisów, w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych – treść przepisów regulujących prawo pomocy wyraźnie kładzie akcent zarówno na sytuację finansową, jak i majątkową wnioskodawcy (art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a.). Ponadto w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej brak jest obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Mając na uwadze powyższe uwagi i powołaną regulację prawną, w ocenie referendarza wnioskująca spółka nie spełnia przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych, nawet w sytuacji, gdy wpis od skargi wynosi ponad 47.000 zł, a nadto strona zobligowana jest w innej sprawie ponieść wydatek na wpis w wysokości ponad 34.000 zł. Przede wszystkim o kondycji spółki świadczy fakt braku zobowiązań długoterminowych i odnotowanie nadwyżki należności krótkoterminowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi o ponad 1.000.000 zł. Również pozostałe dane bilansów oraz rachunków zysków i strat za poprzedni i bieżący rok nie wskazują, aby spółka była w takiej sytuacji, która nie pozwalała ponieść przedmiotowych kosztów. W istocie jej przychody znacznie spadły w porównaniu z poprzednimi latami, a deklaracje za maj, czerwiec i lipiec 2017 r. wskazują na zanik prowadzenia działalności gospodarczej. Niemniej jednak do końca lipca przychody spółki wyniosły ponad 600.000 zł, co oznacza, że w pierwszych czterech miesiącach 2017 r. działalność była prowadzona na dużą skalę. Zauważyć w tym miejscu wypada, że skarga w niniejszej sprawie wniesiona była przez pełnomocnika strony [...] kwietnia 2017 r., zatem spółka już wcześniej winna podejmować działania celem zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Mogła pozyskać przykładowo pożyczki oprocentowane lub nawet nieoprocentowane od jej wspólników. Na możliwość zgromadzenia środków wskazuje zresztą sam prezes zarządu spółki oświadczając, że pełnomocnik zastępujący spółkę zostanie opłacony ze środków własnych. Źródłem pozyskania funduszy na opłacenie kosztów sądowych mogą być także środki w kapitale zapasowym, którego wartość na koniec 2016 r. wynosiła 1.570.285,92 zł, a z końcem lipca 2017 r. 1.275.098,68 zł. Wypada w tej kwestii przytoczyć pogląd tutejszego Sądu wyrażony m.in. w sprawie I SA/Wr 915/16, w postanowieniu z dnia 7 listopada 2016 r. (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzeczeniu tym WSA we Wrocławiu zwrócił uwagę, że kapitał zapasowy jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Powstaje przede wszystkim z nadwyżki ceny sprzedaży nad wartością nominalną akcji (w spółce akcyjnej) lub przez zatrzymywanie przez spółkę część zysku netto. Na podstawie art. 396 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) jego utworzenie jest obowiązkowe jedynie w spółkach akcyjnych. Zgodnie z art. 396 k.s.h. na pokrycie straty należy utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego (§ 1). Do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe – po pokryciu kosztów emisji akcji (§ 2). Do kapitału zapasowego wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat (§ 3). Statut może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków [kapitały rezerwowe] (§ 4). O użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (§ 5). Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, publ.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości – Zeszyty Metodyczne Rachunkowości; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Powyższe wskazuje zatem, że kapitał zapasowy powinny więc tworzyć realne środki finansowe. Strona może podnosić, że pozyskanie środków pieniężnych z tego źródła wymagałoby znacznego czasu. Należy jednak powtórzyć, iż ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie wszczętej wniesieniem skargi w dacie [...] 2017 r. spółka winna była się spodziewać znacznie wcześniej, aniżeli na dzień wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.