I SA/Wr 567/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do października 2004 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 1.700,00 zł (tysiąc siedemset złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Na skutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 3.403 zł D. W., reprezentowany przez doradcę podatkowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej z uwagi na bankructwo jego firmy spowodowane postępowaniem organu podatkowego, który zablokował jego rachunek bankowy oraz uzyskiwaniem dochodu jedynie z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie brutto 1.791,50 zł, z którego ok. 400 zł podlega zajęciu komorniczemu. Wskazał na zaległość w płatności składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie kilkunastu tysięcy złotych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, jest właścicielem nieruchomości gruntowej, obciążonej hipoteką z tytułu kredytu oraz zajęcie egzekucyjne z tytułu zaległości podatkowych W odpowiedzi na wezwanie doręczone w dniu 18 sierpnia 2009 r. wnioskodawca przesłał do Sądu fotokopię zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-36L i PIT-37), zaświadczenie o osiąganym przez skarżącego dochodu z tytułu umowy o pracę, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą z dnia 13 maja 2009 r., oświadczenie o bieżących wydatkach oraz zestawienie obrotów za maj i czerwiec 2009 r. Z przesłanych dokumentów wynika, że w roku 2008r. z tytułu umowy o pracę uzyskał dochód w kwocie 9.472,88 zł, natomiast w prowadzonej działalności gospodarczej zanotował przychód w kwocie 448.847,44 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 456.091,15 zł oraz stratę 7.243,71 zł. Aktualnie wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu umowy pracy wynosi średnio 1.316,93 zł (netto) i jest wypłacane po potrąceniu kwoty 738,22 zł z tytułu zajęcia komorniczego, które dotyczy zobowiązań pieniężnych wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na łączną kwotę 1.081.605,46 zł. Miesięczne wydatki na swoje utrzymanie określił skarżący na kwotę 936 zł. Wykazał jednocześnie przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w pierwszym półroczu 2009 r. w kwocie 83.577,74 zł i koszty ich uzyskania w kwocie 87.205,46 zł. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 429/08, I SA/Wr 430, I SA/Wr 488/08, I SA/Wr 489/08 oraz I SA/Wr 566/08 i I SA/Wr 567/08 wyznaczono wpis sądowy od skarg kasacyjnych wniesionych przez D. W. w łącznej kwocie 16.642 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, oraz znane z urzędu, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt posiadania źródła przychodów (praca) oraz fakt posiadania majątku (nieruchomość gruntowa wraz z budowanym domem), który – mając na uwadze doświadczenie życiowe oraz zasady logiki – ma określoną wartość i stanowi obiektywne źródło pozyskania środków pieniężnych. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi w sprawie wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 3.403 zł, koszty sądowe ponoszone przez stronę w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem oraz obecne wykazane - możliwości finansowe strony, a także fakt obciążenia nieruchomości skarżącego hipoteką oraz egzekucyjnego zajęcia jego rachunków, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi kasacyjnej, w części przekraczającej kwotę 1.700 zł (tysiąc siedemset złotych). Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 1.700 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Świadczy o tym fakt, że wbrew okolicznościom wskazanym w rozpoznawanym wniosku (komornicze zajęcie rachunków bankowych) skarżący jednak prowadzi działalność gospodarczą. Konsekwencje generowania w ramach tej działalności straty, zależnego wyłącznie od inicjatywy i decyzji skarżącego podejmowanych w ramach tzw. ryzyka gospodarczego, nie mogą obciążać budżetu państwa, na który przeniesiony byłby pełen koszt postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w sprawie podatnika. Dokonując rozstrzygnięcia w sprawie uwzględniono także okoliczność, że koszty sądowe winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Reasumując należy stwierdzić, iż - w niniejszej sprawie - odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby częściowo, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.