I SA/Wr 586/03

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od IX do XII 1998 r., zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia kwocie 100 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojej egzystencji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, takich jak oszczędności, papiery wartościowe, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Osiąga dochody z tytułu emerytury w kwocie około 2.345,06 zł brutto, z czego – jak wynika z przedłożonego odcinka z emerytury za październik 2009 r. – wypłacane jest 532,97 zł. Dodał, że miesięcznie ponosi koszty w wysokości 270 zł na opłaty związane z bieżącymi wydatkami na leki, środki higieny itp. Na wezwanie, do wniosku załączone zostały wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego na [...] J. B. za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2009 r., gdzie saldo na koniec września wynosiło 28,96 zł, akt notarialny umowy z 1997 r. o pełnej małżeńskiej rozdzielności majątkowej oraz zaświadczenie z 2005 r. o dokonaniu wpisu nazwiska wnioskodawcy do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W związku z wątpliwościami co do stanu rodzinnego, finansowego i majątkowego wnioskodawcy, skierowane zostało dodatkowe wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego za 2008 r., decyzji ZUS z marca 2009 r. o wysokości emerytury, informacji z podaniem osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym pod tym samym adresem zamieszkania oraz wysokości ich dochodów, szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, informacji o posiadanych środkach transportu oraz czy wnioskodawca korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego. W odpowiedzi skarżący zwrócił się z zapytaniem o podstawę prawną żądania przedłożenia informacji o dochodach osób niezwiązanych ze sprawą i które nie występuje w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy i nie są w żadnej mierze zobowiązane do udzielania mu pomocy. Oświadczył, że nie korzysta z Pomocy Społecznej i nie posiada decyzji ZUS z marca 2009 r., którą Sąd uprawniony jest żądać od organu rentowego. Dodał, że pozostałe dokumenty przedłożył już wielokrotnie w niniejszej i w innych sprawach, np. o sygn. 1256/03. Obecnie przebywa w sanatorium i nie jest w stanie dochować jakichkolwiek terminów. Na potwierdzenie pobytu przedłożył zaświadczenie, z którego wynika, ze przebywa w sanatorium od 18 listopada do 8 grudnia 2009 r. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed lub w toku postępowania. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, prawo to może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika, że postępowanie dotyczące prawa pomocy prowadzone jest tylko i wyłącznie na wniosek strony skarżącej i to na niej ciąży obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i jednoznaczny okoliczności uzasadniających swoje żądanie. Rola Sądu/ Referendarza sądowego w tym postępowaniu ogranicza się jedynie do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Jak wynika z brzmienia powołanego art. 255 p.p.s.a., rozpoznając przedmiotowy wniosek, należy mieć na względzie trzy aspekty: jej sytuację finansową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Te kryteria bowiem mają wpływ na możliwości płatnicze, które powinny być wnikliwie zbadane w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy. Konieczność taka jest podyktowana charakterem kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych), będącymi formą daniny publicznej i konsekwencjami, jakie się z tym wiążą. Pamiętać bowiem należy, że jedną z konstytucyjnych zasad, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, jest powszechny obowiązek ponoszenia danin publicznych – zgodnie tym przepisem, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W oparciu o powyższe konieczne było ustalenie, jakie wnioskodawca uzyskuje dochody, jakim dysponuje majątkiem, ale również z kim wspólnie zamieszkuje. Wspólne mieszkanie bowiem wiąże się między innymi z podziałem kosztów jego utrzymania. W niniejszej sprawie był już rozpoznany wniosek o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 1 września 2008 r., gdzie skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która uzyskuje od niego alimenty w wysokości 1.000 zł, a nadto otrzymuje emeryturę. W związku z tym, że oświadczenia wniosku już rozpoznanego ponad rok temu i rozpoznawanego obecnie są rozbieżne konieczne było usunięcie wątpliwości co do sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Podobnie, jak w poprzednim wniosku, skarżący powołał się na rozdzielność majątkową, jednakże należy w tym względzie powtórzyć argumentację zawartą w wymienionym wyżej postanowieniu, że okoliczność rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie może stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie do kosztów sądowych, gdyż niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego, małżonkowie zobligowani są udzielać sobie pomocy i wzajemnie się wspierać, na co wskazuje regulacja art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym rozdzielność majątkowa rzutuje w sytuacjach egzekwowania różnego rodzaju należności z majątku dłużnika, nie może jednak mieć wpływu na ocenę jego możliwości płatniczych w sytuacji, gdy chodzi o ponoszenie kwot stanowiących daninę publiczną. Co do informacji udzielonych przez skarżącego i wynikających z przedłożonych dokumentów, to powtórzyć należy, że nie zostało wyjaśnione, czy zamieszkuje sam, czy z innymi osobami (z żoną). Jako mało wiarygodną należało ocenić informację o ponoszonych wydatkach, to jest, że wynoszą one miesięcznie 270 zł. Przy czym wymienił tylko wydatki na lekarstwa i środki higieny. Nie jest zatem wiadome – pomimo dwukrotnego wezwania – jakie wnioskodawca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności, a więc właściwe podstawowe i niezbędne wydatki. W rezultacie powyższego nie jest możliwa ocena możliwości opłacenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie sprowadzają się do wpisu w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie z dnia 2 kwietnia 2007 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odmowie przewrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając wobec tego na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.