I SA/Wr 61/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom Asesor WSA Dagmara Dominik Protokolant: Barbara Głowaczewska Po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2007 r. przy udziale na rozprawie sprawy ze skargi Dyrektora Izby Celnej w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych Uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Nr [...] z dnia [...] Postanowieniem z dnia [...] Nr [...Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 17 i art. 64c § 7 w zw. z art. 64e § 1 ustawy z dnia [...] o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym wobec firmy A, wskazując, że prowadzona, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Celny w P., egzekucja w postaci zajęcia wynagrodzenia była skuteczna, w związku z czym część kosztów egzekucyjnych (stanowiących 4% egzekwowanej należności i opłata manipulacyjna) zostało wyegzekwowane. Do obciążenia wierzyciela pozostała kwota [...], ponieważ w dniu [...] okazało się, że egzekucja prowadzona w stosunku do dłużnika, z przyczyn wymienionych w art. 59 § 2 ustawy, jest bezskuteczna, dłużniczka korzystała z urlopu wychowawczego, w związku z czym jej zakład pracy wstrzymał zajęcie wynagrodzenia za pracę. W następstwie tego odesłano wierzycielowi tytuły wykonawcze wystawione na A, obciążając, na podstawie art. 64c § 4 ustawy, wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W zażaleniu od tego postanowienia Dyrektor Izby Celnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie, na podstawie art. 64e ustawy, kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]. Odwołała się strona do przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, dodając, iż koszty egzekucyjne powstałe w wyniku egzekucji należności pieniężnych mogą być nadto umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt. 1 tego przepisu, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem ich uiszczenia byłoby gospodarczo nieuzasadnione (§ 3). Podkreśliła strona, że Izba Celna działa w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, a wszczynając postępowanie egzekucyjne wykazała należytą staranność w egzekwowaniu należności przysługujących Skarbowi Państwa. Należności celne zwiększają dochody Państwa, co powoduje, że na uwagę zasługuje przesłanka umorzenia kosztów - ważny interes publiczny. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 17, art. 18 i art. 64e § 1, § 2, § 3 i § 5 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podzielając stanowisko organu I instancji. Wskazał organ odwoławczy na fakultatywny charakter przepisu art. 64e ustawy, który powoduje, że mimo zaistnienia przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych organ nie jest zobligowany do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W skardze od postanowienia organu II instancji strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji, podkreślając, że bezspornym jest fakt, iż postanowienie w sprawie umorzenia kosztów jest sprawą uznaniową, co nie oznacza, że organ administracji zwolniony jest od przestrzegania zasad postępowania, a w tym zasad należytej oceny materiału dowodowego. Podnosząc, że Izba Celna egzekwuje podatki i zrównane z nimi należności celne działając na rzecz budżetu Państwa, z którego otrzymuje limitowane środki niewystarczające nawet na zabezpieczenie finansowania statutowych zadań, zarzuciła strona, że okoliczności te znane są organowi odwoławczemu i nie wymagają żadnego dowodu. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i argumentację z jej uzasadnienia, dodając, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy i zastosował odpowiednie przepisy. Na rozprawie w dniu 22 lutego 2005 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o zawieszenie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ze względu na fakt, iż w dniu 7 grudnia 2003 r. w sprawie I SA/Wr 109/03 w przedmiocie skargi na postanowienie określające wysokość kosztów egzekucyjnych Sąd wydał wyrok uchylający zaskarżone postanowienie, który do tej pory nie uprawomocnił się. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r. (sygn. II FSK 487/05) NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA z dnia 7 grudnia 2004 r. (sygn. ISA/Wr 109/03). Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 64 i art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) obciążył wierzyciela Izbę Celną w P. kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] przeciwko A w kwocie [...]. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Pismem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował, że w dniu [...] zostało wydane kolejne postanowienie Nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających Dyrektora Izby Celnej, które jest ostateczne, bowiem nie zostało zaskarżone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych orzeczeń z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje czy postanowienia podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Przepisem o decydującym znaczeniu dla rozpoznawanej sprawy jest przepis art. 64e § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w którym ustawodawca przyznając organom egzekucyjnym prawo umorzenia w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne stawia warunek, że koszty powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w sytuacji, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (§ 2 pkt 1 przepisu art. 64e ustawy) - jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Ustawodawca pozostawiając uznaniu organów administracyjnych, przy rozstrzyganiu spraw na tle przepisu art. 64e ustawy egzekucyjnej, podobnie jak przy rozstrzyganiu na podstawie art. 67 Ordynacji podatkowej, ocenę zaistnienia bądź nie, szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie tego przepisu, nie zwolnił ich od poprzedzenia wydanych decyzji wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego w sprawie materiału dowodowego i okoliczności występujących w sprawie, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia. Dopiero w takich warunkach wydana decyzja uznaniowa mieści się w granicach uznania administracyjnego, pozostając poza zasięgiem zarzutu dowolności. Nie budzi wątpliwości, iż spełniona została przesłanka z art. 64e § 2 pkt 1 ustawy - egzekucja okazała się bezskuteczna, a co za tym idzie, z mocy art. 64c § 4 ustawy koszty postępowania egzekucyjnego pokrywa wierzyciel. Pozostaje więc do rozstrzygnięcia kwestia odpowiedzi na pytanie, czy odmawiając wierzycielowi - organowi celnemu umorzenia kosztów egzekucyjnych związanych z bezskuteczną egzekucją należności pieniężnych należycie ocenił organ egzekucyjny wymienioną w przepisie art. 64e § 3 ustawy przesłankę uzasadniającą ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela - "jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione". W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest wskazania co ustawodawca rozumiał ustanawiając tę przesłankę umorzenia, wymagając dla uwolnienia wierzyciela od obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych, aby obciążenie obowiązkiem uiszczenia tych kosztów było gospodarczo nieuzasadnione. Kierując się wykładnią językową gospodarczy oznacza - odnoszący się do gospodarki - organizacji przemysłu, rolnictwa, handlu; ekonomiczny (Słownik języka polskiego, pod red. Prof. M. Szymczaka, PWN Warszawa 1998, t. I str. 640); gospodarczy to taki, który ma związek z gospodarką jakiegoś kraju, regionu lub świata oraz działaniami w niej podejmowanymi (Słownik języka polskiego, Biblioteka Gazety Wyborczej, PWN Warszawa 2007, t.2, str. 43). Należałoby zatem ocenić, czy należycie rozważył organ odwoławczy, iż po stronie wierzyciela nie występuje, wymagana przepisem art. 64e § 3 ustawy egzekucyjnej, przesłanka umorzenia - brak "gospodarczego uzasadnienia" obciążenia go kosztami egzekucyjnymi. Jak podnosi organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, organy celne jak każdy wierzyciel, który wnioskuje o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego swoich należności, powinien liczyć się z potrzebą poniesienia koniecznych opłat i kosztów postępowania i na ten cel posiadać wydzieloną w budżecie rezerwę finansową. Podkreślił organ, iż prawodawca zdając sobie sprawę z tego, że część wierzycieli stanowią jednostki budżetowe, nie wprowadził rozwiązań, które wprowadzałyby podmiotowe zwolnienie tych podmiotów z ponoszenia przedmiotowych opłat. Ponadto odwołał się organ do rozporządzenia Min. Fin. z dnia 2.01.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki środkami specjalnymi na wydatki związane z prowadzeniem egzekucji administracyjnej (Dz. U. Nr 4, poz. 33), w myśl przepisów którego uzyskane w toku postępowania egzekucyjnego koszty i opłaty egzekucyjne przeznaczono na finansowanie aparatu egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, przytoczona argumentacja nie analizuje wystąpienia wskazanej w art. 64e § 3 ustawy egzekucyjnej przesłanki. Pamiętać należy, że wierzycielem w sprawie jest Izba Celna, która jest państwową jednostką organizacyjną prowadzącą gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z dnia 5.01.1991 r. Prawo budżetowe (Dz. U. z 1993 r., Nr 72, poz. 344 ze zm.). Koszty egzekucyjne są dochodami budżetu państwa, przeznaczonymi z mocy art. 8a ustawy z dnia 21.06.1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.) m. in. na wydatki związane z poborem podatków i prowadzeniem egzekucji administracyjnej. Zasady gospodarki finansowej tymi środkami reguluje powołane rozporządzenie z dnia 2.01.2001 r. Należało zatem rozważyć, czy obciążenie wierzyciela, który jest jednostką budżetu państwa, kosztami egzekucyjnymi, w świetle materialnoprawnej konstrukcji zakładającej jednolitość Skarbu Państwa jako osoby prawnej, jest gospodarczo, z punktu widzenia ekonomii Państwa a także gospodarczej sytuacji wierzyciela, uzasadnione, w świetle podnoszonych przez wierzyciela okoliczności, że Izba Celna, jako jednostka budżetowa, nie posiada żadnych własnych dochodów, które, w sytuacji tego wymagającej, mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Nie stanowi oceny zawartej w art. 64e § 3 ustawy przesłanki przywołanie przepisów i ogólnych zasad odnoszących się do obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych i przeznaczenia tych kosztów. Zdaniem Sądu, organy egzekucyjne nie dokonały należytej oceny omawianej przesłanki, czym naruszono przepis art. 64e § 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z czym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak wyżej.