I SA/Wr 613/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Marta Semiczek Sędziowie: Sędzia WSA - Katarzyna Radom Sędzia WSA – Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Protokolant: Starszy specjalista– Edyta Luniak po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi: M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej I. uchyla w całości zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz M. R. kwotę 597,00 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi M.R.-J. (dalej: Strona, Skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: organ drugiej instancji, organ odwoławczy) z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji) z [...] lutego 2019 r., nr [...] w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęć wierzytelności pieniężnych na podstawie zawiadomień: z [...] grudnia 2018 r., nr [...] oraz z [...] grudnia 2018 r., nr [...] . Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji w trakcie prowadzonego wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących Skarżącej wobec przedsiębiorstwa A Sp. z o.o. W terminie 14 dni od powiadomienia Strony o dokonanych zajęciach jej wierzytelności, Skarżąca na podstawie art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) wniosła skargę na wskazane czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi na czynności egzekucyjne podniosła, że organ powinien ograniczyć egzekucję środków otrzymywanych od tej firmy, w sposób przewidziany dla wynagrodzenia ze stosunku pracy. Ograniczenie egzekucji stosuje się bowiem także w stosunku do dłużników wykonujących stałą periodyczną pracę i osiągających przychód od jednego podmiotu. Wskazała, że od sierpnia 2010 r. świadczy usługi wyłącznie na rzecz jednego podmiotu (firmy A Sp. z o.o.) i wystawia za to miesięczne faktury, co faktycznie stanowi jedyne źródło jej dochodu. Argumentowała Skarżąca, że zajęcie w pełnej wysokości (kwot brutto) otrzymywanego wynagrodzenia, pozbawiają ją środków do życia, uniemożliwia opłacenie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, zapłaty składek na ubezpieczenia oraz zobowiązań podatkowych. W konsekwencji braku ubezpieczenia nie może korzystać z bezpłatnej opieki zdrowotnej. Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. organ pierwszej instancji uznał skargę na czynności egzekucyjne za bezzasadną stwierdzając, że dokonane przez niego zajęcia nie są sprzeczne z przepisami. Wskazanym na wstępie postanowieniem z 9 kwietnia 2019 r. organ drugiej instancji utrzymał rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. W uzasadnieniu przytoczył przepisy u.p.e.a. regulujące postępowanie egzekucyjne (art. 1a pkt 12a u.p.e.a., art. 7 § 1 u.p.e.a., art. 54 u.p.e.a., art. 89 § 1 u.p.e.a.) i ocenił, że w sprawie nie naruszono procedury. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, iż w sprawie należało pozostawić jej środki zapewniające minimum egzystencji analogicznie jak w przypadku wynagrodzeń otrzymywanych na podstawie umów o pracę, wskazał organ drugiej instancji, że zgodnie z art. 9 § 1 u.p.e.a. wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania (§ 2). W opinii organu drugiej instancji, z przepisu tego wynika, że takie wynagrodzenie, jakie otrzymuje Skarżąca (tj. pochodzące z prowadzonej działalności gospodarczej) nie korzysta z ochrony, o jakiej mowa w art. 9 u.p.e.a. - nie stosuje się tej ochrony do kwot otrzymywanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - Skarżąca wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie: 1) art. 871 § 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 917 ze zm.; dalej: K.p.) w zw. z art. 9 § 1 i § 2 u.p.e.a. polegające na ich niezastosowaniu i dokonaniu zajęcia egzekucyjnego w pełnym wymiarze świadczenia powtarzającego się, którego celem jest zapewnienie utrzymania, podczas gdy do takiego świadczenia stosuje się odpowiednio ograniczenia określone w K.p., a więc również zwolnienie od potrąceń minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy; 2) art. 7 u.p.e.a., art. 75 § 1 u.p.e.a., art. 77 § 1 u.p.e.a., art. 80 u.p.e.a. oraz 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm; dalej K.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 9 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego oraz niedokładne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, prowadzące do dowolnego i automatycznego przyjęcia, iż prowadzenie egzekucji z dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie podlega ograniczeniom charakterystycznym dla wynagrodzenia za pracę, podczas gdy Skarżąca w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej pozostaje w stałej umowie o współpracy z jednym tylko kontrahentem (dłużnikiem zajętej wierzytelności) na zasadach wyłączności, na rzecz którego wystawia co miesiąc fakturę VAT, nie świadczy żadnych usług na rzecz innych podmiotów i nie wystawia żadnych innych faktur VAT; otrzymywane od dłużnika zajętej wierzytelności świadczenia stanowią jedyne źródło dochodu, a celem otrzymywanych świadczeń jest zapewnienie utrzymania, co oznacza, że świadczenie to jest świadczeniem powtarzającym, o którym mowa w art. 9 § 2 u.p.e.a. i prowadzenie z niego egzekucji podlega ograniczeniom, wynikającym z zasady poszanowania minimum egzystencji. Zdaniem Skarżącej, zajęte przez organ wierzytelności stanowią "świadczenia powtarzające się stanowiące środki utrzymania" w rozumieniu art. 9 § 2 u.p.e.a. i w związku z tym podlegają ochronie na zasadach określonych w K.p. Na poparcie tego stanowiska powołała Skarżąca poglądy doktryny oraz wyroki sądów administracyjnych. W odpowiedzi organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. Sąd dopuścił zawnioskowany przez Skarżącą dowód w postaci umowy z [...] października 2018 r. o usługi Citektoniczne, zawartej z dłużnikiem zajętej wierzytelności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W sprawie, przedmiotem sporu jest wykładnia art. 9 u.p.e.a. przewidującego ograniczenie egzekucji z wynagrodzenia w toku egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 9 u.p.e.a. wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy (§ 1). Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (§ 11). Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i członków ich rodzin z tytułu pracy w spółdzielni oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania (§ 2). Przepisu § 1 nie stosuje się do wierzytelności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych z tytułu udziału w dochodach spółdzielni przypadających im od wniesionych do spółdzielni wkładów (§3). Dochody wymienione w § 1 i 2 oblicza się wraz ze wszystkimi dodatkami i wartością świadczeń w naturze, lecz po potrąceniu podatków należnych od tych dochodów (§ 4). Sporne między stronami jest - czy wynagrodzenie otrzymywane przez Skarżącą można zaliczyć do wskazanych w art. 9 § 2 u.p.e.a. "świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania", i czy w konsekwencji podlega ono ochronie na zasadach określonych w prawie pracy. W ocenie Sądu, w sporze należy przyznać rację Skarżącej. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu negatywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia zwraca uwagę, że zajęte przychody pochodzą z działalności gospodarczej. Analizując przepis art. 9 § 2 u.p.e.a. wskazana okoliczność pozostaje jednak bez znaczenia. W ocenie Sądu, dla przyznania zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ochrony przewidzianej przez ten przepis, znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy świadczenie, niezależnie od źródła pochodzenia, w istocie jest podobne do wynagrodzeniu ze stosunku pracy regulowanego w Kodeksie pracy – jest otrzymywane cyklicznie i w celu zapewnienia środków utrzymania. W zakresie wynagrodzenia otrzymywanego na podstawie umowy o pracę art. 9 § 1 u.p.e.a. wprost odsyła do przepisów Kodeksu pracy. W zakresie świadczeń powtarzających się - art. 9 § 2 u.p.e.a. nakazuje odpowiednie stosowanie tej zasady. Przy czym podobne świadczenia określono jako "świadczenia powtarzające się, których celem jest zapewnienie utrzymania". Każde spełniające te warunki świadczenie, otrzymywane za wykonywane czynności i nie będące świadczeniem dodatkowym, lecz głównym, mającym na celu zapewnienie utrzymania zobowiązanego i jego rodziny, będzie zasadniczo korzystało z ochrony przed całkowitym zajęciem, przewidzianej w przepisach prawa pracy, niezależnie od rodzaju umowy łączącej świadczeniodawcę ze świadczeniobiorcą oraz formalnego zakwalifikowania świadczenia do określonego źródła przychodu. Analogiczne stanowisko w podobnej sprawie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 706/15 (publ. w CBOSA). Trafnie w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że art. 9 § 2 u.p.e.a. dotyczy wszystkich świadczeń powtarzających się. Istotne jest zatem powtarzanie się świadczeń, niezależnie od tego czy podstawą ich wypłacenia jest jedna umowa czy wiele umów tego samego rodzaju okresowo zawieranych. Świadczenia powtarzające - polegają na wypłacaniu uprawnionemu w regularnych odstępach czasu przez okres trwania stosunku prawnego pewnej ilości pieniędzy. Art. 9 § 2 u.p.e.a. wymaga także, aby celem powtarzających się świadczeń było zapewnienie zobowiązanemu utrzymania. W tym kontekście należy zauważyć, że art. 8, art. 9 i art. 10 u.p.e.a. wyrażają zasadę poszanowania minimum egzystencji. Oznacza ona, że zobowiązany nie może na skutek egzekucji zostać pozbawiony środków do życia. W ustawie wskazano kwoty pieniężne oraz wyliczono przedmioty niepodlegające egzekucji, gwarantując w ten sposób możliwość utrzymania się przez zobowiązanego, bez konieczności korzystania ze środków pomocy społecznej. Omawiana zasada ma zatem zagwarantować zobowiązanemu warunki wystarczające do humanitarnej egzystencji oraz uchronić państwo przed koniecznością łożenia na jego utrzymanie. W sprawie, z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych i sądowych wynika, że Skarżąca otrzymuje (co najmniej od zawarcia z dłużnikiem zajętej wierzytelności umowy z 18 października 2018 r. o usługi Citektoniczne) "świadczenie powtarzające się, którego celem jest zapewnienie utrzymania". Nie jest w sprawie pomiędzy stronami sporne, że Skarżąca wykonuje pracę tylko na rzecz jednego podmiotu; wykonuje ją stale; tylko od tego podmiotu (lub od niego w wysokości pozwalającej na utrzymanie) otrzymuje w zamian za pracę środki finansowe; otrzymuje te środki w sposób powtarzający się; przeznacza je na utrzymanie swoje oraz rodziny; w tym właśnie celu wykonuje pracę. W tych okolicznościach Sąd stwierdza, że warunki świadczenia usług przez Skarżącą oraz otrzymywane przez nią w zamian świadczenie, odpowiadają pracy i wynagrodzeniu za pracę wykonywaną na podstawie umowy regulowanej przez Kodeks pracy. Zatem, w ustalonym (i niespornym pomiędzy stronami) stanie faktycznym, odpowiednie zastosowanie art. 9 § 1 u.p.e.a., a w konsekwencji przyznanie Skarżącej ochrony wynikającej z przepisów K.p. dotyczących ograniczenia potrąceń z wynagrodzenia, jest w sprawie uzasadnione i obligatoryjne. Przy czym należy podkreślić, że choć analogia do umowy o pracę (co do jej celu, sposobu wykonywania podjętych obowiązków i wynagrodzenia) jest, szczególnie w niniejszej sprawie pomocna, to jednak co do zasady fundamentalną kwestią jest cel wykonywanych czynności (uzyskanie środków utrzymania), z którym wiąże się konieczność uznania świadczenia jako istotnego w budżecie zobowiązanego oraz cykliczność świadczenia, z którą wiąże się stały lub stale odnawiany kontrakt, przeważnie z jednym podmiotem. W sprawie, ewentualne wątpliwości co do charakteru świadczenia wyklucza treść umowy łączącej Skarżącą z dłużnikiem zajętych wierzytelności, którą Sąd dopuścił w charakterze dowodu uzupełniającego na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tą umową Zleceniobiorca (jak określono Skarżącą) będzie wykonywał w szczególności następujące poszczególne świadczenia: przed umowna opieka nad dużymi i specjalnymi najemcami, np. techniczne i konstruktywne wsparcie przy sporządzaniu umów najmu z dużymi i specjalnymi najemcami, identyfikacja specyficzna dla inwestycji, dokumentacja i ocena wymagań dużych i specjalnych najemców; techniczne / konstruktywne wsparcie w odniesieniu do dużych i specjalnych najemców, np. wymiana doświadczeń B/C/D i wsparcie managerów ds. wynajmu w kwestiach technicznych; współdziałanie w tworzeniu benchmarków, np. sporządzanie katalogu świadczeń specyficznych dla danego najemcy w celu weryfikacji prac budowlanych, uzgodnienie z D w celu opisu prac budowlanych zrównanych pod względem statusu, wsparcie przy sporządzaniu wykazów cen jednostkowych, uzgadnianie macierzy wyceny w celu ustalenia ceny średniej; zadania specjalne, np. wyjaśnianie podmiotom prowadzącym lokale handlowe nowego opisu budowlanego dla najemców i jego negocjowanie, dostosowanie nowego opisu budowlanego dla najemców i nowego projektu technicznego urządzeń do wymagań dużych i specjalnych najemców, wymiana doświadczeń między B, C i D w odniesieniu do nowego opisu budowlanego dla najemców, dopasowanie opisu budowlanego dla najemców jako zbioru przepisów, ustalanie technicznych profili wymagań na podstawie managementu budowlanego dla strefy gastronomicznej (Foodcourt) i strefy sprzedaży świeżych produktów (Frischemarkt), wsparcie eskalacyjne dla D niezależne od inwestycji tworzenie i utrzymywanie narzędzi pracy. W umowie postanowiono także, że za usługi Citektoniczne i inżynierskie powierzone Zleceniobiorcy będzie on otrzymywał wynagrodzenie zależne od czasu pracy, w stawce dziennej, maksymalnie jednak 6-12 dni/miesiąc. Wynagrodzenie przysługuje wyłącznie za dni faktycznego wykonywania pracy / świadczenia usług. Wynagrodzenie nie przysługuje za dni choroby, urlopu, dni wolne od pracy oraz dni innej nieobecności. Dowód czasu świadczenia usług należy przedłożyć na piśmie. Stawka dzienna obejmuje wynagrodzenie za średni czas świadczenia usług wynoszący 10 godzin dziennie. Najprawdopodobniej liczba godzin świadczenia usług będzie większa. Powyższe dzienne wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje jednak także te dodatkowe godziny, przy czym nie uwzględnia się czasu dojazdu i powrotu. Świadczenie powyższych usług należy każdorazowo z góry uzgadniać ze Zleceniodawcą. Jeżeli konieczne byłoby dodatkowe świadczenie usług przez Zleceniobiorcę przekraczające kwotę maksymalną, Zleceniobiorca jest zobowiązany w odpowiednim czasie powiadomić o tym Zleceniodawcę i uzgodnić z nim, czy i w jakim zakresie konieczne będzie dodatkowe świadczenie usług. W braku takiego uzgodnienia Zleceniodawca nie wypłaci wynagrodzenia za dodatkowe świadczenie usług. Umowa określa zatem zakres obowiązków, wysokość wynagrodzenia i wymiar czasu pracy Skarżącej w sposób podobny do umów regulowanych przez przepisy prawa pracy. Zatem, wynagrodzenie otrzymywane przez Skarżącą, analogicznie do wynagrodzenia otrzymywanego przez pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę należy uznać za "świadczenia powtarzające się, których celem jest zapewnienie utrzymania" i przyznać im ochronę przed całkowitym zajęciem. W sprawie, organ dokonał skarżonych czynności egzekucyjnych w grudniu 2018 r., a więc po zawarciu przez Skarżącą umowy zapewniającej jej środki utrzymania (październik 2018 r.). Skoro organ ze skargi na czynności egzekucyjne dowiedział się, że zajęte wierzytelności mogą stanowić jedyne źródło utrzymania Skarżącej, powinien już wówczas ustalić rodzaj tego świadczenia (podobieństwo do świadczenia wynikającego z umowy o pracę) i w przypadku pozytywnej weryfikacji zastosować ochronę wynikającą z przepisów prawa pracy. Oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na fakcie, że formalnie przychód Skarżącej zaliczany jest do przychodów pochodzących z pozarolniczej działalności gospodarczej było niewystarczające i stanowiło o naruszeniu art. 9 ust. 2 u.p.e.a. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchylił postanowienia organów obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Organy rozpatrując ponownie skargę Skarżącej na czynności egzekucyjne, będą obowiązane uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.