I SA/Wr 629/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 10.000 (słownie: dziesięć tysięcy) złotych. Strona skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł, wniosła o zwolnienie jej z tego obowiązku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od kilku lat toczy spór z organami podatkowymi, które domagają się zapłaty podatku od towarów i usług za lata od 2009 do 2014. Prowadzone postępowania podatkowe doprowadziły do blokady wszystkich posiadanych rachunków bankowych, zajęć komorniczych, utraty kontrahentów i braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, która była jedynym źródłem utrzymania. Poza księgową zostali zwolnieni wszyscy pracownicy. Wszelkie środki wpływające na rachunki są przejmowane przez organ egzekucyjny. Cały majątek jest zajęty na poczet zobowiązań. Strona zaznaczyła, że poniosła znaczne wydatki na obronę prawną i opłaty sądowe – nie jest w stanie już więcej płacić. Nie mogła też przewidzieć i zabezpieczyć się finansowo na wypadek decyzji organów podatkowych. Kwota, którą jest w stanie zapłacić to 1.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...], który utracił rentę i nie posiada dochodów. Skarżąca ma dom jednorodzinny o powierzchni 200 m2 i wartości 800.000 zł, objęty hipoteką i licznymi zajęciami komorniczymi. Posiada też objęte zajęciami środki transportu: samochód osobowy marki [...], [...] naczepy cysterny i [...] ciągniki siodłowe V,. Źródłem dochodów skarżącej jest tylko działalność gospodarcza z odnotowaną stratą. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wymienione zostały: kredyt na dom 5.300 zł i rachunki za media około 2.000 zł. Zgodnie z przedłożonymi na wezwanie deklaracjami VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2018 r., strona dokonała dostaw towarów i usług w tych miesiącach na kwoty odpowiednio 34.817 zł, 19.997 zł i 37.000 zł oraz nabyła towary i usługi związane z działalnością opodatkowaną o wartości 21.160 zł, 12.093 zł i 15.507 zł. Oświadczyła, że jej miesięczne wydatki obejmują kredyt na dom 5.300 zł, żywność, środki higieny 600 zł i media 2.000 zł. Wskazała, iż dotychczasowym źródłem finansowania tych wydatków były środki finansowe pochodzące z obrotu w działalności gospodarczej. Jednak z powodu zajęć egzekucyjnych skarżąca zmuszona jest zakończyć działalność gospodarczą w październiku br. Skarżąca zwróciła uwagę, że o jej złej kondycji finansowej świadczy wniosek ogłoszenie upadłości. Ma ustanowioną z [...] rozdzielność majątkową, [...] obecnie nie uzyskuje dochodów, nie ma renty inwalidzkiej i odwołuje się od decyzji ZUS w tym przedmiocie. Strona powtórzyła, że wszystkie rachunki bankowe zostały objęte zajęciami egzekucyjnymi i w związku z tym nie ma ich historii. Nie posiada innych środków transportu niż te, które są wykorzystywane w działalności gospodarczej. Nieruchomość pod adresem zamieszkania jest własnością skarżącej, zabezpieczoną hipoteką na rzecz banku. Obciążona jest też zajęciami komorniczymi. Strona przedłożyła nadto zawiadomienie o rozpoznaniu sprawy z wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu 3 października 2018 r. oraz postanowienie z dnia 24 sierpnia 2018 r. o zabezpieczeniu jej majątku przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego w związku z ww. wnioskiem. Nie przedłożono zeznań podatkowych za lata 2016 i 2017, wydruku z księgi podatkowej za okres od czerwca do sierpnia 2018 r. oraz oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego stronę w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe w pierwszej kolejności powołać należy przepisy będące podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej reguły i może być stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach, gdyż w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami – zgodnie z powołaną wyżej zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. – strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). W ocenie referendarza sądowego, powyższe zostało w części wykazane, jednak nie w stopniu dającym podstawę do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w całości. Referendarz wziął pod uwagę fakt zajęcia rachunków bankowych oraz zabezpieczenia majątku strony w związku z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, co wiąże się z niemożnością pozyskania środków z tego majątku. Jednak brak jest informacji, kiedy nastąpiło zajęcie rachunków (z poprzednich spraw, przykładowo o sygn. I SA/Wr 944/17, wiadome jest tylko, że strona powoływała się na ten fakt już w 2017 r.). Z kolei powyższe zabezpieczenie polega na ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego, co miało miejsce z końcem sierpnia 2018 r. Okoliczność ta zatem nie ma wpływu na możliwość pozyskania środków pieniężnych przez stronę na potrzeby opłacenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie przynajmniej w części. Zaznaczyć bowiem należy, że konieczności poniesienia tego wydatku winna była się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która datowana jest na 17 maja 2018 r. Jako, że jedynymi dokumentami odzwierciedlającymi sytuację finansową skarżącej w okresie po wniesieniu skargi są deklaracje VAT-7, dane, które z nich wynikają, stały się podstawą oceny możliwości płatniczych i partycypowania skarżącej w poniesieniu wydatku na wpis od skargi w niniejszej sprawie. Nie jest bowiem wiadome, jakie przychody strona uzyskała od początku bieżącego roku i nie został potwierdzony ujemny wynik finansowy, na który strona powołała się oświadczając o wysokości miesięcznych dochodów. Z powyższych deklaracji wynika, iż w bieżącym roku strona prowadziła działalność gospodarczą, a obroty z niej w maju, czerwcu i lipcu 2018 r. wynosiły około 30.000 zł. Na tej podstawie referendarz przyjął, iż skarżąca mogła poczynić rezerwy na opłacenie wpisu w niniejszej sprawie w części, do wysokości 10.000 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.