I SA/Wr 630/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2009 r. postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że posiada na współwłasność z konkubiną – obciążona hipoteką - kawalerkę o powierzchni [...] m(2). Poza tym mieszkaniem nie posiada innych nieruchomości, ani tez majątku ruchomego. Nie dysponuje też żadnymi oszczędnościami, lokatami bankowymi, czy papierami wartościowymi. Obecnie zatrudniony jest na ½ etatu w [...], gdzie otrzymuje najniższe wynagrodzenie. Poza tym – jak podał – prowadzi działalność gospodarczą w rozmiarze mikro ze stratą. Miesięczny koszt utrzymania wnioskodawcy wynosi około [...]zł. Na powyższe składają się: ½ kredytu i opłat związanych z utrzymaniem mieszkania ([...]zł), wydatki na wyżywienie, odzież, środki czystości ([...]zł) oraz pozostałe wydatki, mianowicie na lekarstwa, spłatę kredytu za aparat, rachunki za telefon komórkowy, paliwo, a także na rozrywkę. Skarżący zauważył, że jego sytuacja jest trudna i nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Na utrzymanie zmuszony jest zapożyczać się u konkubiny, rodziny i znajomych. Obecnie jest zadłużony w banku na kwotę [...]zł. Ponadto jest przewlekle chory – przebyty [...] i [...] utrudnia mu normalną pracę i funkcjonowanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z konkubiną, która z tytułu zatrudnienia otrzymuje dochód w kwocie [...]zł. Poza kawalerką z którą posiada ze skarżącym na współwłasność, konkubina wnioskodawcy nie dysponuje żadnym majątkiem. Osiągane przez skarżącego wynagrodzenie w związku z zatrudnieniem w biurze rachunkowym wynosi [...] zł (netto). Skarżący wskazał nadto, że wspólnie z matką przysługuje mu prawo współwłasności samochodu osobowego rocznik [...] r. o wartości około [...] zł. Wnioskodawca przedłożył nadto - zeznanie podatkowe za 2008 r., zestawienie należnego podatku dochodowego za kwiecień 2009 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, wyciąg z rachunku bankowego karty kredytowej VISA GOLD oraz kartę informacyjną z dnia [...] r. o pobycie wnioskodawcy w [...] w dniach [...] r. Z dokumentów powyższych wynika, że wnioskodawca w 2008 r. ze stosunku pracy uzyskał dochód w wysokości [...] zł, a z prowadzonej działalności gospodarczej przychód – [...] zł i dochód – [...] zł. Do kwietnia 2009 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, a strata – [...]zł. Jak wynika natomiast z treści karty informacyjnej, wnioskodawca w marcu 2008 r. został przyjęty do szpitala na obserwację i leczenie zachowawcze z powodu objawów [...] i został wypisany do domu w stanie ogólnym dobrym z zaleceniem leczenia pod opieką lekarza POZ. Postanowieniem z dnia 25 maja 2009 r., doręczonym skarżącemu w dniu 17 czerwca 2009 r, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy stronie wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Pismem z dnia 24 czerwca 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia domagając się przyznania prawa pomocy jak we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Dokonując w świetle przedstawionych wyżej kryteriów oceny zasadności złożonego przez wnioskodawcę – M. K. wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie Sąd nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Uznał jednak, że z uwagi na ilość skarg strony oczekujących na rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ocenianych w kontekście aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy uzasadnione jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ułamkowej części wpisu od skargi. Z urzędu wiadomym bowiem Sądowi jest, iż oprócz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 630/09 na rozpoznanie oczekuje jeszcze 29 skarg strony (sygn. akt I SA/Wr 629 i 631/09, oraz od 1126/09 do 1132/09) od których skarżący zobowiązany jest uiścić wpis sądowy w wysokości 100 zł od każdej sprawy. Zgodnie z powyższym, koszty postępowania sądowego jakie wnioskodawca byłby zobowiązany ponieść przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu stanowiłyby de facto wielokrotność wpisu w kwocie 100 zł (100 zł x 10 = 1000 zł). Na konieczność tak wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 2 marca 2006 r. sygn. akt I FZ 54/06) podkreślając, iż nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych strony jest kwestia ilości prowadzonych postępowań sądowych i związany z tym obowiązek uiszczenia wpisów od skarg. W stanie faktycznym sprawy powyższe oznacza, że dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego Sąd zobowiązany jest uwzględniać obciążenie finansowe strony na które składają się koszty wpisów sądowych we wszystkich 10 sprawach. W konsekwencji, biorąc pod uwagę deklarowane przez skarżącego wynagrodzenie w kwocie 900 zł (jak wynika z akt sprawy prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty), jak również dochody osób prowadzących ze skarżącym gospodarstwo domowe (wynagrodzenie konkubiny w kwocie [...] zł) należało ocenić, czy łączna wysokość wpisów sądowych we wszystkich 10 sprawach nie będzie stanowić dla strony nadmiernego obciążenia w jej domowym budżecie o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. Analizując przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście normy art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. Sąd uznał zasadność wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przyznając skarżącemu zwolnienie od wpisu ponad kwotę 50 zł. W ocenie Sądu, kwota ta znajduje się w możliwościach finansowych strony, jej zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie. Sąd nie znalazł natomiast podstaw zarówno do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, jak i od całości wpisu wymaganego wpisu od skargi. Miał tu Sąd na uwadze, że każde zwolnienie od kosztów sądowych obciąża pozostałych obywateli, a po drugie, ważąc kondycję finansową skarżącego na tle sytuacji majątkowej społeczeństwa nie można stwierdzić, iż odmowa uwzględnienia wniosku w całości spowoduje zamknięcie stronie prawa do Sądu. Po pierwsze, wpis od skargi jest na obecnym etapie sprawy jedynym kosztem jaki skarżący zobowiązany jest uiścić w związku z wniesieniem skargi w sprawie, po drugie, obowiązek zapłaty ułamkowej części wpisu, tj. 50 zł ocenić należało za mieszczący się w granicach finansowych wnioskodawcy. Co prawda dochody wnioskodawcy wynoszą [...] zł, nie mniej, prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną której dochód wynosi [...] zł. Łącznie zatem do ich dyspozycji pozostaje kwota [...]zł. Wnioskodawca nie posiada na utrzymaniu innych osób, w tym dzieci. Okoliczność, że spłaca kredyt nie może być brana pod uwagę przy zwolnieniu od kosztów sądowych, albowiem instytucje kredytowe nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami budżetowymi i z tych tez względów nie mogą być skutecznie podnoszone jako okoliczność przemawiająca za udzieleniem zwolnienia we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie przepisu art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.