I SA/Wr 632/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Asesor WSA Dagmara Dominik Protokolant Aleksandra Madej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2005 r. sprawy ze skargi H. W. i G. W. - Zakładu A spółka cywilna w O. na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 1998 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...], nr [...] - obie w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe, II. oddala skargę dalej idącą, III. orzeka, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu w zakresie w jakim zostały uchylone, IV. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz H. W. i G. W. solidarnie kwotę 10 (dziesięć) zł - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...], nr [...] Urząd Skarbowy w O. określił spółce cywilnej Zakład A w O. w osobach H. W. i G. W. kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie w kwocie [...]. W toku prowadzonego postępowania Urząd Skarbowy stwierdził, że w rozliczeniu za wrzesień 1998 r. spółka nie ujęła podatku należnego [...] z tytułu wykonanej usługi budowlanej, udokumentowanej fakturą VAT nr [...] z dnia [...]. Podatek należny z tego tytułu podatnik wykazał w październiku, to jest w miesiącu wykonania usług zgodnie z protokołem odbioru i wystawieniem faktury, podczas gdy zapłata za roboty nastąpiła przelewem w dniu [...]. Organ I instancji przyjął zatem, że obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług powstał z chwilą otrzymania zapłaty, stosownie do § 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 156, poz. 1024 ze zm.), wydając w związku z tym wskazaną na wstępie decyzję podatkową. Nie godząc się z rozstrzygnięciem spółka złożyła odwołanie, kwestionując określenie momentu powstania obowiązku podatkowego według przepisów rozporządzenia wykonawczego oraz uznanie za datę wykonania usługi datę wystawienia faktury. Dodatkowo strona zarzuciła, iż decyzja datowana na dzień [...] doręczona została dopiero w dniu [...], a także, iż Urząd Skarbowy przetrzymywał dokumentu spółki przez okres 2. miesięcy od wszczęcia postępowania podatkowego, uniemożliwiając jej w ten sposób ustalenie terminów wykonania robót. Zarzuciła także spółka, iż zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie zostały doręczone każdemu ze wspólników odrębnie. Izba Skarbowa we W. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, iż przepisy wykonawcze określające moment powstania obowiązku podatkowego przy robotach budowlanych stanowią regulację szczególną w stosunku do zasad określonych w ustawie, a podatnik nie ma możliwości wyboru pomiędzy obiema regulacjami. Odpowiadając na pozostałe zarzuty Izba wskazała, iż stosunkowo odległe wobec daty wydania decyzji - jej Sygn. I SA/Wr 632/05 doręczenie związane było z kilkakrotnym awizowaniem przesyłki. Doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adres siedziby spółki uzasadnione było tym, że w zakresie podatku od towarów i usług podatnikiem jest spółka jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy. Nadto Izba zwróciła uwagę, że w toku postępowania podatnik miał wgląd do dokumentacji źródłowej, mógł składać wyjaśnienia bądź odpowiednie dokumenty, jednakże z okazji takiej nie skorzystał. Organ II instancji przypomniał też, iż w dniu [...] Urząd Skarbowy w O. wzywał wspólników do okazania dokumentów potwierdzających powstanie obowiązku podatkowego z tytułu sprzedaży usług budowlanych, w tym protokołów odbioru technicznego, lecz danych tych spółka nie przedstawiła. Decyzja organu odwoławczego stała się przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze spółka ponowiła zasadnicze zarzuty odwołania, jako też podniosła zarzut niekonstytucyjnosci § 6 ust. 1 pkt 2 lit d) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, a także przedstawiła nowy dowód - protokół odbioru robót objętych umową nr [...] z dnia [...], którym to protokołem nie dysponowały organy podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej we W. (sygn. akt I SA/Wr 2069/01). Jakkolwiek orzekający wówczas Sąd nie podzielił zarzutów skargi naruszenia przepisów dotyczących obowiązku podatkowego, jak również niekonstytucyjnosci § 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego, to uznał, że przedstawienie przez stronę nowego dowodu, stanowiąc przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, powodować musi uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r. (sygn. akt FSK 2048/04) uchylił w całości wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Stwierdził Sąd II instancji naruszenie przepisów postępowania, Sygn. I SA/Wr 632/05 w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) powołanej już ustawy procesowej, uznając, że przesłanką uchylenia decyzji organu może być tylko taka przyczyna wznowienia postępowania administracyjnego, która jest rezultatem naruszenia prawa procesowego. Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga była uzasadniona w części. Przede wszystkim należy stwierdzić, ze niesłuszny był zarzut naruszenia § 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Stosownie do tego przepisu, obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30 dnia od dnia wykonania usług budowlanych lub budowlano-montażowych. Według natomiast ust. 3 § 6 rozporządzenia, otrzymanie części zapłaty powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części. Przepisy § 6 wskazanego rozporządzenia, wydane zostały na podstawie upoważnienia ustawowego, określonego w art. 6 ust. 10 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i stanowią unormowanie szczególne względem ogólnych zasad, określonych w art. 6 ust. 1-9 ustawy i mają pierwszeństwo zastosowania. Z przepisu § 6 ust. 1 pkt. 2 lit. d) rozporządzenia wynika, że obowiązek podatkowy w przypadku wykonania usług budowlanych lub budowlano-montażowych powstaje w pierwszym rzędzie z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty za wykonaną usługę. Dopiero gdy usługa została wykonana, a zapłata nie nastąpiła, obowiązek podatkowy powstaje z upływem 30 dni od dnia wykonania usługi. W przedmiotowej sprawie, skoro zapłata nastąpiła w dniu [...], zaś protokół zdawczo-odbiorczy wskazywał na zakończenie prac i ich odbiór w dniu [...], to organy były umocowane uznać, obowiązek podatkowy powstał z chwilą otrzymania zapłaty, zaś podatek winien być rozliczony w listopadzie. Nie można było zaakceptować wywodów skargi, które wskazywały na możliwość wyboru przez podatnika momentu powstania obowiązku podatkowego, ujmując ją (możliwość) w kategoriach przywileju późniejszego zadeklarowania podatku należnego. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że na gruncie prawa podatkowego nie można konstruować zasady autonomii woli podatnika, jako reguły charakteryzującej metodę regulacji Sygn. I SA/Wr 632/05 prawnopodatkowej. Przepisy prawa podatkowego mają charakter dyrektywny, nawet tam gdzie wyznaczają pole dla dokonania stosownych wyborów. Ograniczając się tylko do przepisów ustawy o podatku od towarów i usług można tytułem przykładu wskazać art. 19 ust. 3, pozostawiający podatnikowi wybór pomiędzy dwoma (ale tylko dwoma) miesiącami, w których może dokonać odliczenia podatku naliczonego, czy też art. 14 ust. 6, pozwalający wybrać zwolnienie od podatku. Podatnik może zatem kształtować swoją sytuację podatkową, ale w przypadkach i zakresie wyznaczonym przez przepisy prawa podatkowego. Tymczasem w zakresie określenia momentu powstania obowiązku podatkowego, w tym także - co jest interesujące z punktu widzenia przedmiotu niniejszej sprawy - w odniesieniu do robót budowlanych, przepisy nie pozostawiają swobody co do przyjęcia jako wiążącej regulacji ustawowej (wystawienie faktury) bądź wykonawczej (dokonanie zapłaty, upływ 30 dni od wykonania usługi). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił też tych zarzutów skargi, które zmierzały do wykazania, ze przywołany powyżej przepis § 6 ust.1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego jest niezgodny z Konstytucją RP. Rozporządzenie Ministra Finansów, co wyżej już zaznaczono, zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej, sformułowanej w art. 6 ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, która upoważniła Ministra Finansów do określenia w drodze rozporządzenia innych niż przewidziane w ustawie momentów powstania obowiązku podatkowego. Miało zatem rozporządzenie w tym zakresie oparcie w ustawie, zaś Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził dotychczas niekonstytucyjności omawianego przepisu. Organy skarbowe miały zatem obowiązek zastosować regulację wykonawczą i nie sposób uznać, że w zakresie tym naruszyły obowiązujące prawo. Jednakże wątpliwości Sądu w niniejszej sprawie budziło ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego, na podstawie art. 27 ust. 6 ustawy podatkowej w aspekcie art. 2 Konstytucji, stanowiącego, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zgodnie z art. 27 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, w razie stwierdzenia, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej, urząd skarbowy lub organ kontroli skarbowej określa kwotę zwrotu w prawidłowej wysokości oraz ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty zawyżenia. Dotyczy to również różnicy Sygn. I SA/Wr 632/05 podatku, o której mowa w art. 21 ust. 1. Trzeba przeto przypomnieć, że podatek należny z tytułu wykonania usługi budowlanej podatnik wykazał wcześniej, to jest w rozliczeniu za sierpień 1998 r., podczas gdy według organów skarbowych powinien to uczynić w przedmiotowym okresie rozliczeniowym. W wyroku z dnia 17 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że przepisów art. 27 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym w zakresie ustalania dodatkowego zobowiązania, przy ich wykładni w zgodzie z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - nie stosuje się w przypadku, gdy zaniżenie zobowiązania podatkowego lub zawyżenie kwoty różnicy podatku lub kwoty zwrotu podatku naliczonego wiąże się z nieujęciem podatku należnego w rozliczeniu za dany okres z tytułu dostawy lub świadczenia usługi, od której podatek należny został już ujęty w poprzednim okresie rozliczeniowym. Nie da się bowiem pogodzić z zasadą sprawiedliwości wyrażoną w art. 2 Konstytucji stanowiącym, ze Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, karanie podatnika dodatkowym zobowiązaniem podatkowym za to, że przedwcześnie zrealizował on swojej zobowiązanie wobec budżetu (sygn. akt I SA/Wr 1199/02, publ. M. Podatk. nr 7/2005, s.40). Podzielając w pełni wyrażony tu pogląd należy równocześnie dodać, że w niniejszej sprawie zawyżenie nadwyżki podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy miało swój początek we wcześniejszych okresach rozliczeniowych. Przypomnieć bowiem należy, że decyzja podatkowa przyporządkowała podatek należny do rozliczenia za listopad zamiast za październik, podczas gdy za październik organy podatkowe określiły nadwyżkę do rozliczenia w następnym miesiącu w wysokości [...] (decyzja Urzędu Skarbowego w O. nr [...] i utrzymująca ją w mocy decyzja Izby Skarbowej we W. nr [...]). W efekcie stwierdzony brak podatku należnego w listopadzie, "zrównoważony" został adekwatną kwotą nadwyżki z poprzedniego miesiąca. Stwierdzone przez organ zawyżenie [...] wynikało z zakwestionowania takiej nadwyżki do przeniesienia w rozliczeniu za lipiec 1998 r. Jakkolwiek podatek od towarów i usług rozlicza się w cyklach miesięcznych (art. 10 ust. 1 ustawy), to podstawy do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego nie można się doszukiwać za każdym razem w tych samych uchybieniach w zakresie rozliczenia podatku. Biorąc zatem pod uwagę przedstawione powyżej wnioski stwierdzić należało, że Sygn. I SA/Wr 632/05 ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego nastąpiło niezgodnie z zaprezentowaną powyżej wykładnią art. 27 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług, co skutkowało uchylenie w tym zakresie decyzji obu instancji podatkowych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pozostałym zakresie skarga nie była uzasadniona i podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 przywołanej ustawy procesowej. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania decyzji w uchylonym zakresie znalazło swą podstawę w treści art. 152 tej ustawy. Nadto na podstawie jej art. 200 Sąd postanowił o kosztach postępowania.