I SA/Wr 656/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący R.S. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 3.726 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniał, że jego wynagrodzenie za pracę oraz należności z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej są zajęte przez urząd skarbowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz komornika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z żoną i dwojgiem nieletnich dzieci w mieszkaniu o powierzchni 63 m² utrzymuje z wynagrodzenia o pracę w kwocie 5.000 zł, zajętego przez komornika sądowego, jest właścicielem nieruchomości położonej w J. G. przy ul. W. [...], która, "zajęta przez komornika sądowego", przeznaczona jest na prowadzenie działalności gospodarczej, oraz że z żoną zawarł umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu wspólności ustawowej. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad fakty podane w treści wniosku, że w roku skarżący tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 613.327,81 zł (przy przychodzie w kwocie 4.186.917,88 zł) oraz z tytułu umowy o pracę w kwocie 14.666,25 zł, natomiast w lutym, marcu i kwietniu 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 278.611 zł, 385.998 zł i 210.779 zł oraz nabył towary i usług za kwotę odpowiednio 83.054 zł, 107.289 zł i 58.105 zł, natomiast egzekucja sądowa i administracyjna prowadzona jest wobec niego od lutego 2012 r. Aktualnie wnioskodawca przybywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera zasiłek chorobowy. Wedle wyliczenia wnioskującej strony zajęcia komornicze względem jego "osoby i firmy" dotyczą kwoty 1.757.146,43 zł. W treści pisma procesowego z dnia 20 czerwca 2013 r. oświadczył skarżący, że na skutek zajęć komorniczych "została zablokowana" jego płynność finansowa oraz możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Przesłane wyciągi z rachunków bankowych skarżącego za marzec, kwiecień i maj 2013 r. nie odzwierciedlają operacji bankowych w skali odpowiadającej wartościom obrotu realizowanego przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W sprawach ze skargi R. S., aktualnie zawisłych przed Sądem, prowadzonych pod sygn. akt I SA/Wr 656/13, I SA/Wr 657/13, I SA/Wr 1034/13, I SA/Wr 1048/13 i I SA/Wr 1049/13 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego środka zaskarżenia w łącznej kwocie 11.835 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej ziściła się przesłanka do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2012 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za luty, marzec i kwiecień 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konse-kwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej przez skarżącego decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła, mimo prowadzonego względem skarżącego już 2012 r. postepowania egzekucyjnego źródło znacznego dochodu. Po trzecie, R.S. uzyskał w roku 2012, między innymi z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z kwot przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania kwoty, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Po czwarte, fakt przysługiwania wnioskodawcy prawa własności nieruchomości wykorzystywanej do prowadzenia działalności gospodarczej, ale będącej przedmiotem zabezpieczenia jego zobowiązań cywilno-i publicznoprawnych, nie powoduje, że ten składnik majątku nie stanowi o sytuacji materialnej samej wnioskującej strony, gdyż jej wartość i przeznaczenie (możliwość wykorzystania dla celów działalności gospodarczej) mają wpływ na możliwości wygospodarowania w ramach gospodarstwa domowego skarżącego środków pieniężnych z przeznaczeniem na ponoszenie wydatków członków tego gospodarstwa domowego. Wniosek ten dotyczy również kosztów sądowych w sprawach wszczętych przez członków tego gospodarstwa domowego, w tym skarżącego. Po piąte, nie może odnieść zamierzonego skutku argumentacja w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącym i jego żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu). Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie jego zdolności ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe stwierdzenia mają tym większe znaczenie w sprawie, że żona skarżącego utrzymuje ich wspólne gospodarstwo domowe. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżący korzysta i może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jego żonę. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy.