I SA/Wr 659/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące kwiecień, maj, oraz miesiące od sierpnia do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wskazał na liczne zajęcia komornicze, konieczność utrzymania aktywnego gospodarstwa rolnego, wysokie koszty utrzymania rodziny i wydatki związane z leczeniem dziecka chorego na alergię (zagrożenie astmą). Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwoma synami (ur. w 1999 i 2008 r.) i z matką. Posiada dom o powierzchni 200 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 98 ha. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi (oszczędnościami, papierami wartościowymi, ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro). Rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.200 zł i z emerytury matki skarżącego - objętej zajęciem komorniczym - która po potrąceniach wynosi 380 zł. Do wniosku strona załączyła kserokopie dokumentów potwierdzających wszczęcie sądowych postępowań egzekucyjnych, z których wynika, że zajęte zostały wierzytelności wnioskodawcy od Agencji Rynku Rolnego i z Urzędu Skarbowego. Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że emerytura matki wnioskodawcy wynosi po potrąceniach 602,75 zł netto. W 2011 r. skarżący i jego żona uzyskali przychód z działalności obiektów sportowych i działalności związanej z poprawą kondycji w wysokości odpowiednio 1.121,94 zł i 760 zł. W 2012 r. (do maja) skarżący uzyskał z prowadzonego indywidulanego gospodarstwa rolnego przychód w wysokości 34.252,90 zł, dokonując w marcu sprzedaży zboża za cenę w wymienionej kwocie. Koszty działalności rolniczej w wysokości 26.667,82 zł tworzyły przede wszystkim w marcu raty leasingowe w kwotach około 1.700 zł i 9.000 zł, czy zakup sprzętu elektronicznego na kwotę ponad 3.300 zł. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, jego rodzina miesięcznie wydatkuje około 1.500 zł, w tym m.in. na żywność 800 zł, energię elektryczną 200 zł, na środki higieny - 100 zł. Wnioskodawca dodał, że uzyskuje również przychód z prowadzenia Akademii Taekwondo w wysokości 700 zł i z prac dorywczych, sezonowych około 400-500 zł. Nie posiada rachunków bankowych, które nie byłyby zajęte przez komornika. Nie posiada też - podobnie jak jego żona i matka - kart kredytowych ani lokat bankowych. Skarżący wyjaśnił, że sprzedaż towarów i usług wykazana na wydruku z księgi podatkowej miała charakter sporadyczny i w całości stanowiła spłatę zadłużenia wobec wierzycieli. Z kopii dokumentów wykazujących wszczęte sądowe postępowania egzekucyjne wynika, że zajęta została nieruchomość rolna o pow. 8,5 ha i nieruchomość gruntowa o pow. 0,2 ha. Pozostałe dokumenty potwierdzają wezwania do zapłaty i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie jego prośby i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w złożonych dotychczas dokumentach w sposób rzetelny przedstawił ponoszone wydatki oraz uzyskiwane przychody. Wskazał, że szczegółowe wyliczenia przychodów i wydatków związanych z prowadzeniem przez niego działalności, wynikały z dokumentów pochodzących od jego księgowej oraz, że ich wielkość jest trudna do określenia. Dodał, że w trudnej sytuacji finansowej znalazł się przez nieuczciwego sprzedawcę oleju napędowego, który spowodował upadek jego gospodarstwa, a w konsekwencji liczne zajęcia komornicze (rachunki bankowe i nieruchomości). Skarżący wskazał, że wykazane przez niego przychody z gospodarstwa rolnego pochodzą ze sprzedaży mleka, czasem mięsa, natomiast na ponoszone koszty składają się: pasza dla zwierząt, prąd, chemia gospodarcza do mycia urządzeń, zakup sprzętu elektronicznego. Odnosząc się do przychodów związanych z prowadzeniem Akademii Taekwondo, wnioskodawca wyjaśnił, że w/w działalność prowadzi od grudnia 2011 r. do chwili obecnej jego żona. Podkreślił, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży zboża wydał na spłatę prywatnego długu zaciągniętego na zakup środków produkcji oraz raty leasingowe. Wskazał, że w chwili obecnej żywność dla całej jego rodziny w 90% wytwarzana jest w gospodarstwie skarżącego, co umożliwia mu poczynienie oszczędności. Ponadto - w ramach oszczędności - wnioskodawca nie wysyła młodszego syna do przedszkola, użytkuje wodę z własnej studni, a ścieki odprowadza samodzielnie. Do sprzeciwu wnioskodawca załączył oświadczenie złożone przez Pana J. N., zgodnie z którym skarżący w marcu 2012 r. zwrócił mu pożyczoną wcześniej gotówkę w kwocie 33.500 zł przeznaczoną na spłatę zobowiązań wnioskodawcy oraz zakup nawozów i środków ochrony roślin. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012, poz. 270 - dalej w skrócie: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl natomiast art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu należy stwierdzić, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. Dlatego za niedopuszczalne winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, oceniając przedłożony przez skarżącego materiał dowodowy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku, jego zdaniem bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że niniejsza sprawa związana jest z prowadzoną przez skarżącego w 2008 r. działalnością gospodarczą, której przedmiotem była hodowla i sprzedaż zwierząt gospodarskich oraz sprzedaż mleka i zboża. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy - mającego umożliwić skarżącemu obronę jego interesu prawnego związanego z tą działalnością - istotne dla oceny zasadności tego żądania, jest prowadzenie przez stronę działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że w okresie od stycznia do maja 2012 r. uzyskał on z prowadzonego indywidulanego gospodarstwa rolnego przychód w wysokości 34.252,90 zł, dokonując w marcu sprzedaży zboża za cenę w wymienionej kwocie. Z argumentacji skarżącego zawartej w sprzeciwie oraz z załączonego do sprzeciwu oświadczenia Pana J. N. wynika jednak, że w tym samym miesiącu (marcu 2012 r.) skarżący wydatkował prawie całą w/w kwotę (dokładnie 33.500 zł) na spłatę pożyczki udzielonej mu na "spłatę zobowiązań oraz zakup nawozów". Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wnioskodawca - zwracając udzieloną mu przez osobę prywatną (Pana J. N.) pożyczkę - nie liczył się z koniecznością poczynienia niezbędnych oszczędności, celem opłacenia wpisu sądowego od skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego niecałe dwa miesiące później (pod koniec kwietnia 2012 r.). W ocenie Sądu, brak zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może w konsekwencji prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy uzyskała z prowadzonego gospodarstwa rolnego przychód w wysokości 34.252,90 zł i prawie w całości wydatkowała go w tym samym miesiącu na zaciągniętą uprzednio pożyczkę, tzn. że była w stanie wypracować kwotę konieczną do uiszczenia wymaganych od niej kosztów sądowych, a zatem wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku zdolności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić w tym miejscu należy również, że zarówno wyżej wymieniona pożyczka od osoby prywatnej, jak również zadłużenie egzekwowane w postępowaniach egzekucyjnych (wierzytelności zajęte z Agencji Rynku Rolnego i z Urzędu Skarbowego oraz nieruchomość gruntowa i 8,5 ha nieruchomości rolnej - z posiadanych przez wnioskodawcę 98 ha) mają charakter prywatnoprawny. Niejednokrotnie zaś w orzecznictwie sądowym podkreślano, że wykluczone jest dawanie pierwszeństwa tego typu zobowiązaniom przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt I OZ 72/12, LEX nr 1121302). Pamiętać bowiem należy, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje natomiast powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Ponadto za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy przemawia fakt uzyskiwania przez niego i jego małżonkę dodatkowych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. z prowadzenia Akademii Taekwondo i z prac dorywczych, o czym strona nie wspomniała początkowo we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie referendarza wnioskodawca wyjaśnił również, że emerytura jego matki wynosi po potrąceniach 602,75 zł netto (nie zaś 380 zł, jak uprzednio wskazał we wniosku). Z oświadczeń skarżącego wynika też, że uzyskał on wraz z małżonką w 2011 r. przychód z działalności obiektów sportowych i działalności związanej z poprawą kondycji w wysokości odpowiednio 1.121,94 zł i 760 zł, przy czym strona do chwili obecnej nie wyjaśniła, czy w dalszym ciągu kontynuuje w/w działalność. Powyższe nieścisłości oraz brak dokumentów wykazujących rzeczywisty miesięczny dochód skarżącego, uniemożliwiają Sądowi dokonanie wyczerpującej i niebudzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.