I SA/Wr 659/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za miesiące IV, V i VIII-XII 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując na liczne zajęcia komornicze, konieczność utrzymania aktywnego gospodarstwa rolnego, wysokie koszty utrzymania rodziny i wydatki związane z leczeniem dziecka chorego na alergię (zagrożenie astmą). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwoma synami (ur. w [...] i [...] r.) i z matką. Posiada dom (200 m2) i nieruchomość rolną (98 ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, to jest oszczędnościami, czy papierami wartościowymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego – 1.200 zł i z emerytury matki skarżącego objętej zajęciem komorniczym, która po potrąceniach wynosi 380 zł. Do wniosku załączone zostały kopie dokumentów potwierdzające wszczęcie sądowych postępowań egzekucyjnych. Wynika z nich, że zajęte zostały wierzytelności wnioskodawcy od Agencji Rynku Rolnego i z Urzędu Skarbowego. Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że emerytura matki wnioskodawcy wynosi netto 602,75 zł (po potrąceniach), w 2011 r. skarżący i jego żona uzyskali przychód z działalności obiektów sportowych i działalności związanej z poprawą kondycji w wysokości odpowiednio 1.121,94 zł i 760 zł. W 2012 r. do maja skarżący uzyskał z prowadzonego indywidulanego gospodarstwa rolnego przychód 34.252,90 zł, dokonując w marcu sprzedaży zboża za cenę w wymienionej kwocie. Koszty działalności rolniczej w wysokości 26.667,82 zł tworzyły przede wszystkim w marcu raty leasingowe kwotach około 1.700 zł i 9.000 zł, czy zakup sprzętu elektronicznego na kwotę ponad. 3.300 zł. Rodzina skarżącego miesięcznie wydatkuje – zgodnie z oświadczeniem – około 1.500 zł, w tym m.in. na żywność 800 zł, energię elektryczną 200 zł, na środki higieny – 100 zł. Wnioskodawca dodał, iż uzyskuje również przychód z prowadzenia [...] w wysokości 700 zł i z prac dorywczych, sezonowych – około 400-500 zł. Nie posiada rachunków bankowych, które nie byłyby zajęte przez komornika. Nie posiada też kart kredytowych ani lokat bankowych. Podobnie jego żona i matka. Wyjaśnił, że sprzedaż towarów i usług wykazana na wydruku z księgi podatkowej miała charakter sporadyczny i w całości stanowiła spłatę zadłużenia wobec wierzycieli. Z kopii dokumentów wykazujących wszczęte sądowe postępowania egzekucyjne wynika, że zajęta została nieruchomość rolna o powierzchni 8,5 ha i nieruchomość gruntowa (0,2 ha). Pozostałe dokumenty potwierdzają wezwania do zapłaty i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. "Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić" (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu budzą wątpliwości. Ponadto wszelkie informacje powinny być logiczne i wiarygodne. Tymczasem pewne okoliczności zostały przez skarżącego pominięte na urzędowym formularzu. Mianowicie podał, że dochody uzyskuje tylko z działalności rolniczej. Dopiero po wezwaniu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń wskazał, iż pozyskuje też dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, prowadząc [...] i z prac dorywczych. Również jego żona prowadziła działalność gospodarczą w 2011 r., przy czym nie jest wiadome, czy ją kontynuuje, czy też zawiesiła lub zrezygnowała z jej prowadzenia. W istocie, oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu powinny być zgodne ze stanem aktualnym, co uzasadniałoby twierdzenie, iż żona obecnie już nie prowadzi działalności gospodarczej. Niemniej pominięcie pewnych faktów na wcześniejszym etapie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy rzutuje na ocenę wiarygodności pozostałych podanych informacji. Odnośnie wysokości dochodów, nie można wywieść ani z wyjaśnień, ani z dokumentów, skąd jest pozyskiwana miesięczna kwota 1.200 zł, podana jako dochód z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z danymi wydruków z księgi podatkowej, w pierwszych pięciu miesiącach 2012 r. wnioskodawca ponosił wyłącznie koszty utrzymania gospodarstwa, w tym m.in. na raty leasingowe. Jedynie w marcu uzyskał przychód ze sprzedaży zboża na kwotę ponad 34.000 zł, który w całości został przeznaczony na spłatę zadłużenia wobec wierzycieli. Jak sam skarżący oświadczył, sprzedaż towarów i usług z indywidulanego gospodarstwa rolnego miało charakter sporadyczny, a całość została przeznaczona na spłatę zadłużeń. W takich okolicznościach należałoby przyjąć, że przychód przeznaczony na utrzymanie rodziny pochodzi z [...] i z prac dorywczych. Rzeczywistej wartości tych dochodów nie można było jednak zweryfikować z uwagi na brak dokumentów źródłowych. Wątpliwości także budzi zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków. Zgodnie z wyliczeniami dokonanymi przez rozpoznającego przedmiotowy wniosek Referendarza sądowego, miesięczne wydatki 5-osobowej rodziny skarżącego wynoszą około 1.500 zł. W tej kwocie nie została uwzględniona opłata za sale treningowe, która stanowi koszt podatkowy w działalności gospodarczej. Miesięczne wydatki rodziny obejmują m.in. koszt wyżywienia – 800 zł, energii elektrycznej – 200 zł, itp. Nie można jednak dać wiary, aby 5-osobowa rodzina wydatkowała na żywność jedynie 800 zł przy obecnych cenach żywności. Jedynym wyjaśnieniem wskazania tak niskiej kwoty jest pozyskiwanie żywności z własnych płodów rolnych. Zauważyć też trzeba, iż wnioskodawca pominął takie wydatki jak opłaty za wywóz śmieci, za wodę i ścieki, telefon, internet, ewentualnie za przedszkole młodszego syna. Co do dokumentów wykazujących zadłużenia egzekwowane w postępowaniach egzekucyjnych, to wynika z nich, że zajęte zostały tylko wierzytelności z Agencji Rynku Rolnego i z Urzędu Skarbowego oraz nieruchomość gruntowa i 8,5 ha nieruchomości rolnej z posiadanych przez wnioskodawcę 98 ha. Zajęciem objęta też została emerytura rolnicza matki skarżącego w 2010 r. Pozostałe dokumenty potwierdzają wartość zadłużenia i wszczęcie egzekucji w latach 2010 i 2011. Nie jest wiadome jednak, czy postępowania te są nadal prowadzone i jaki jest stan zadłużenia, mając na uwadze oświadczenie o przeznaczeniu przychodu ze sprzedaży towarów z działalności rolniczej na spłatę zadłużeń. Poza tym, należy zwrócić uwagę, że wszystkie udokumentowane zobowiązania mają charakter prywatnoprawny. Niejednokrotnie zaś w orzecznictwie sądowym podkreślano, że wykluczone jest dawanie pierwszeństwa tego typu zobowiązaniom przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa (np. postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OZ 72/12, LEX nr 1121302). Koszty sądowe są bowiem rodzajem daniny publicznej. Natomiast Konstytucja RP w art. 84 przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin stanowiąc, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Reasumując, dane które zostały przez wnioskodawcę oświadczone i udokumentowane, nie dały podstaw do dokonania pełnej oceny rzeczywistego stanu finansowego i możliwości płatniczych. W konsekwencji stwierdzić należało, że nie zostały wykazane okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.