I SA/Wr 687/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2019 r., I SA/Wr 687/18, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty należności w podatku od towarów i usług za miesiące: X, XI, XII 2013 r. i I, II,III, IV, V, 2014 r. wraz z odsetkami oraz dokonania zabezpieczenia na majątku postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2019 r., I SA/Wr 687/18. Skarżący, zastępowany przez doradcę podatkowego, wezwany do uiszczenia wpisu do skargi w kwocie 500 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 3 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez tutejszy Sąd postanowieniem z 22 października 2018 r. Następnie skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na pogorszenie sytuacji zawodowej i materialnej. Wskazał, że rozwiązano z nim stosunek pracy i nie ma możliwości ponownego zatrudnienia z powodu trudnej sytuacji finansowej pracodawcy. Poza tym ze względu na obecny stan wnioskodawcy, nie jest możliwe znalezienie, a tym bardziej podjęcie pracy. Prowadzona wcześniej działalność gospodarcza (której wnioskodawca nie jest w stanie prowadzić) została zawieszona, co oznacza, że nie jest możliwe osiąganie z niej przychodów. Wnioskodawca pozostaje od dłuższego czasu na utrzymaniu rodziny, która zapewnia mu mieszkanie, wyżywienie i środki niezbędne do życia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zakreślił rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego i oświadczył, że nie posiada nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jest posiadaczem udziałów w "A" Sp. z o.o., spółka ta jednak nie ma majątku, a istnieje tylko dlatego, że nie można jej rozwiązać z powodu braku kontaktu z byłym udziałowcem. Wartość udziałów jest zerowa, spółka nie działa od 2005 r. Z załączonych do wniosku oraz złożonych na wezwanie dokumentów i oświadczeń wynika, że umowa o pracę została rozwiązana z dniem 1 listopada 2018 r., jednoosobowa działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 1 sierpnia 2018 r. Wobec wnioskodawcy wydany został wyrok w 2016 r. o pozbawianiu wolności w zawieszeniu. Utrzymanie wnioskodawcy stanowi koszt miesięczny wynoszący 1.200 zł, wszystkie wydatki finansują bracia wnioskodawcy K. M. i L. M. oraz syn A. M. Wnioskodawca oświadczył, że nie ma stałego miejsca zamieszkania, przebywa poza granicami Polski. U rodziny lub znajomych przybywa w różnych okresach i nie może przedłożyć źródeł i wysokości ich dochodów, gdyż jest ich gościem. Przedłożone zostało również zestawienie sald i obrotów z działalności gospodarczej od stycznia do lipca 2018 r. i deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2018 r. Z dokumentów tych wynika między innymi, że na koniec lipca wnioskodawca dysponował gotówką w wysokości 4.380 zł i dokonał w tym okresie wpłaty na rzecz kancelarii pełnomocnika, który go zastępuje w tutejszym Sądzie, w wysokości 26.954,27 zł. W ww. miesiącach wnioskodawca dokonał dostaw towarów i usług tylko w maju na kwotę 7.000 zł i poczynił zakupy związane z działalnością opodatkowaną o wartości odpowiednio 500 zł, 4.325 zł i 3.150 zł. Załączono nadto dokumenty potwierdzające zajęcia egzekucyjne od 2014 r. oraz postanowienie sądowe z 2017 r. o rozłożeniu kosztów sądowych na raty wynoszące 530 zł. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt I SA/Wr 687/18) starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W w/w postanowieniu podkreślono, że bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej pozostaje fakt rozwiązania umowy o pracę. Na etapie poprzedniego wniosku bowiem skarżący udokumentował, że był zatrudniony w spółce z o.o. należącej do L. M. i A. M. i od 1 sierpnia 2017 r. nie uzyskiwał dochodu, gdyż przebywał na urlopie bezpłatnym. Nie jest natomiast zrozumiała argumentacja wnioskodawcy, że ze względu na swój stan nie może podjąć pracy zarobkowej. Wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił przeszkód podjęcia pracy zarobkowej. Po drugie, poprzednio wnioskodawca podał, że mieszka u rodziny, która go utrzymuje. Aktualnie tylko uściślił, że są to bracia i syn, będący jednocześnie jego dotychczasowymi pracodawcami. Całkowicie niezrozumiałe i nielogiczne jest równoczesne oświadczenie, że wnioskodawca w rzeczywistości mieszka poza granicami kraju (bez wskazania, gdzie dokładnie przebywa), twierdząc, że nie ma żadnych dochodów, a koszty utrzymania wynoszące zaledwie 1.200 zł pokrywa rodzina. W wątpliwość została też poddana okoliczność wskazana w poprzednim wniosku, że pełnomocnik wnioskodawcy jest finansowany z polisy ubezpieczeniowej – w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, to jest do lipca 2018 r., wpłacił na rzecz kancelarii tego pełnomocnika kwotę ponad 26.000 zł. Dodać trzeba, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 19 czerwca 2018 r. Od tej też daty wnioskodawca winien był się spodziewać ponoszenia kosztów swego udziału w niniejszej sprawie i poczynić odpowiednie rezerwy na ten cel. Od powyższego postanowienia, sprzeciw wniósł pełnomocnik skarżącego. Podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest bezpodstawna, gdyż Wnioskodawca obecnie nie posiada żadnego źródła przychodów. Jego stan psychiczny i fizyczny nie pozwala na podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Obecny stan zdrowia Wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie przez niego pracy i uzyskanie jakichkolwiek dochodów. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że obecny stan majątkowy spowodowany jest właśnie wszczętymi wobec Wnioskodawcy postępowaniami podatkowymi i wydanymi w nich decyzjami. Dodatkowo, utrzymywanie Wnioskodawcy przez członków rodziny ma charakter kredytu, co powiększa zobowiązania Wnioskodawcy. Wobec powyższego, zasadnym jest zwolnienie Wnioskodawcy od ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przeprowadzając na tej podstawie kontrolę zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego Sąd nie stwierdził podstaw do jego zmiany poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożoną dokumentację, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącego, jest prawidłowa. Z uwagi na zakres żądania wniosku (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym), jego zasadność należało poddać ocenie z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wspomniany przepis przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd o zasadności dochodzonego prawa. Tak rozumiana sumienność, a zarazem obowiązek ubiegającego się o prawo pomocy odnosi się nie tylko do powinności wyczerpującego udokumentowania okoliczności podnoszonych w samym wniosku, ale w równym stopniu – także do staranności wnioskodawcy w przedstawieniu dodatkowych informacji i oświadczeń o jakie może wystąpić m.in. referendarz sądowy. Szczególnego podkreślenia wymaga, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, zwłaszcza bezdomnych, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie stronie dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących jej żywotnych interesów. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy zgromadzenie przez stronę funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Przedstawione dotąd okoliczności bezspornie wskazują na to, że udostępnione przez wnioskodawcę dane są niewiarygodne i wybiórcze i nie pozwalają ocenić pełnego obrazu jego sytuacji. W tych okolicznościach, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania M. M. wnioskowanego prawa. Przede wszystkim podkreślić należy, że referendarz sądowy w treści zaskarżonego postanowienia, słusznie zwrócił uwagę, że poprzednio wnioskodawca podał, że mieszka u rodziny, która go utrzymuje. Aktualnie tylko uściślił, że są to bracia i syn, będący jednocześnie jego dotychczasowymi pracodawcami. Natomiast równocześnie oświadczył, że wnioskodawca w rzeczywistości mieszka poza granicami kraju (bez wskazania, gdzie dokładnie przebywa), twierdząc, że nie ma żadnych dochodów, a koszty utrzymania wynoszące zaledwie 1.200 zł pokrywa rodzina. Trafnie też poddał referendarz sądowy w wątpliwość okoliczność wskazaną w poprzednim wniosku, że pełnomocnik wnioskodawcy jest finansowany z polisy ubezpieczeniowej – w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, to jest do lipca 2018 r., wpłacił na rzecz kancelarii tego pełnomocnika kwotę ponad 26.000 zł. Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz, skarga została wniesiona 19 czerwca 2018 r. Od tej też daty wnioskodawca winien był się spodziewać ponoszenia kosztów swego udziału w niniejszej sprawie i poczynić odpowiednie rezerwy na ten cel. Wnioskodawca mógł zatem zgromadzić środki pieniężne, pozwalające na uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynoszący 500 zł. Pozostałe ewentualne koszty na tym etapie postępowania są przyszłe i niepewne, zaś Wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania gdy obwiązek poniesienia kosztów zostanie na niego nałożony. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego co do możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na pokrycie przedmiotowych kosztów. Sąd wskazuje ponadto, że niezależnie od wzajemnych ustaleń pomiędzy Skarżącym a jego członkami rodziny, relację tę rozpatrywać należy w kontekście przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dotyczących obowiązku alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.