I SA/Wr 73/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 73/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 73/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 78.616 zł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że w związku z kontrolą podatkową, prowadzoną przez Urząd Kontroli Skarbowej we W. i skutkującą zajęciem kont bankowych i dochodów, wnioskodawca został zmuszony do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. W rezultacie, wnioskodawca pozostaje bez środków do życia. Skarżący powołał się również na wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych wskazując, że w związku z zerwaniem umów leasingowych ciążą na nim zobowiązania w kwocie ok. 120.000 zł. Jak podkreślił, nie jest w stanie ich spłacić ze względu na konieczność pomocy w wychowaniu niepełnosprawnego syna. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami (ur. w [...] i [...] r.). Zgodnie ze złożonym przez niego oświadczeniem, nie posiada on żadnego majątku, w tym, nieruchomości, oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Również członkowie rodziny nie mają żadnego majątku. Jedynymi dochodami skarżącego jest pensja w kwocie 370 zł netto, a zobowiązania i stałe wydatki pokrywane są dzięki pomocy rodziny. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania, skierowanego do wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje również jego żona, która nie posiada żadnego majątku. Działalność gospodarcza jaką wnioskodawca prowadził pod firmą M. K. "A" została zawieszona od 1 lutego 2014 r. Od dnia 1 maja 2014 r. skarżący zatrudniony jest od na stanowisku kierownika działu sprzedaży i zakupu w firmie "B" Sp. z o.o. z/s w S., na ¼ etatu z wynagrodzeniem 393,58 zł netto. Jego małżonka również zatrudniona jest w ww. firmie (od 3 lutego 2014 r.), także na ¼ etatu, z takim samym wynagrodzeniem 393,58 zł netto, na stanowisku dyrektora ds. administracyjnych. W 2015 r. wnioskodawca uzyskał przychód ze stosunku pracy w kwocie 5.256 zł. Miesięcznie jego rodzina ponosi wydatki na żywność 200 zł, na środki higieny 100 zł i na ubrania 150 zł. Miesięcznie dokonywane są również wpłaty na rzecz komornika w kwotach 200-500 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że nie posiada aktywnych rachunków bankowych (wszystkie zajął organ kontroli skarbowej), jak również, nie posiada praw do zajmowanej nieruchomości, która jest miejscem zamieszkania jego rodziny. Wskazał, że pełnomocnik, który zastępuje go w niniejszej sprawie, pobrał pełne wynagrodzenie przy rozpoczęciu sprawy w wysokości 7.000 zł. Pozostała należność będzie pokryta z ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskodawca załączył też orzeczenie o niepełnosprawności syna, z którego wynika, że niepełnosprawność stwierdzona od urodzenia, jest spowodowana [...] i [...]. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z treści tego postanowienia, podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym była wątpliwość referendarza sądowego odnośnie do rzetelności udzielonych przez wnioskodawcę informacji. Wątpliwości te odnosiły się w szczególności do zadeklarowanej przez wnioskodawcę kwoty jaką przeznacza na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Zadeklarowaną na ten cel kwotę 200 zł referendarz sądowy uznał za nieprzystającą do obecnych cen. Dodatkowo zarzucił, że przedłożone przez wnioskodawcę zestawienie miesięcznych wydatków nie obejmuje kosztów związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania. Zwrócił nadto uwagę referendarz sądowy, że wnioskodawca zobowiązany do wskazania źródła finansowania reprezentującego go pełnomocnika procesowego oświadczył jedynie tyle, że koszty te zostały już pokryte. Powołując się na ogólnodostępne informacje z Krajowego Rejestru Sądowego referendarz sądowy wskazał nadto, że jedynymi wspólnikami firmy "B" sp. z o.o. w której małżonkowie są zatrudnieni na ¼ etatu są obecnie – skarżący M. K. i jego żona E. K., a przedmiot działalności tej spółki stanowi kontynuację profilu działalności poprzedniej firmy skarżącego, którą skarżący zawiesił ze względu na prowadzone względem niego postępowanie egzekucyjne. Z zachowaniem terminu, skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie wnoszącego sprzeciw, wykazał on, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania sądowego, albowiem środki pieniężne jakie posiada wnioskodawca wystarczają mu jedynie na bieżące utrzymanie. W ramach błędnej oceny możliwości płatniczych strony skarżący zanegował możliwość posiadania innych źródeł dochodu poza wykazanym ze stosunku pracy na ¼ etatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych), a nie całkowitym (które obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu). Stąd też skarżący błędnie wywodzi swojego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zamiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy przy tym jednocześnie zwrócić uwagę, że niezależnie od zakresu żądania, obowiązkiem wnioskodawcy jest wyczerpujące przedstawienie swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Dopiero na podstawie wyczerpująco udokumentowanego wniosku Sąd (referendarz sądowy) może ocenić, czy w stosunku do wnioskodawcy istotnie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 lub art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkujące zwolnienie w zakresie częściowym lub całkowitym. Jako że w sprawie skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych, podstawę prawną jego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w myśl którego, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem wnioskowanego prawa pomocy, zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. Kwestionując te ustalenia, skarżący stoi na stanowisku, że podane przez niego okoliczności w sposób dostateczny uprawdopodobniają brak możliwości poniesienia przez niego wymaganych w sprawie kosztów sądowych. W ocenie Sądu, zaskarżonemu postanowieniu referendarza sądowego nie można zarzucić dowolności oceny, albowiem podniesione w tym postanowieniu wątpliwości referendarza sądowego odnośnie do stopnia wyczerpującego zobrazowania przez wnioskodawcę jego sytuacji majątkowej uznać należy za jak najbardziej uzasadnione. Trafnie zwraca uwagę referendarz sądowy na to, że przy obecnych cenach żywności, zadeklarowana przez wnioskodawcę kwota 200 zł nie może zostać uznana za pozwalającą na pokrycie choćby tych najbardziej podstawowych, miesięcznych potrzeb żywieniowych czteroosobowej rodziny. Należy również podkreślić, że podana przez skarżącego kwota wydatków z przeznaczeniem na zakup odzieży jest również zaniżona, ważąc w szczególności okoliczność, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwoje dzieci. Trafnie przy tym zarzuca referendarz sądowy, że przedstawione przez wnioskodawcę zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków w ogóle nie obejmuje kosztów związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania. Okoliczność, że skarżący nie posiada tytułu do zajmowanej nieruchomości nie oznacza, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z jej utrzymaniem, a przynajmniej skarżący nie wykazał braku takiego obowiązku. Wprawdzie, w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nawiązał to tego, że korzysta z pomocy finansowej rodziny, jednak na dalszym etapie postępowania, wezwany przez referendarza sądowego o wskazanie źródeł pokrycia miesięcznych wydatków, skarżący powołał się jedynie na łączną wysokość miesięcznych dochodów małżonków. Tym samym, nie wskazał ani konkretnych osób, które wedle wcześniejszego oświadczenia wnioskodawcy mają udzielać wsparcia finansowego rodzinie wnioskodawcy, ani tym bardziej, źródeł i wysokości poborów tych osób. Wątpliwości Sądu w zakresie rzetelnego przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej dodatkowo potwierdza także postawa skarżącego w zakresie żądanych od niego informacji na temat źródła finansowania wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego wnioskodawcę w postępowaniu sądowym. Z oświadczenia skarżącego wynika jedynie tyle, że należne pełnomocnikowi wynagrodzenie w kwocie 7.000 zł zostało już zapłacone, a pozostała należność zostanie pokryta z ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. O tym, że ubiegając się o prawo pomocy skarżący nie ujawnił w sposób całościowy swojej sytuacji majątkowej świadczy także okoliczność nieujawnienia przez niego faktu, że małżonkowie są wspólnikami spółki "B" sp. z o.o. Skarżący podał jedynie, że małżonkowie są zatrudnieni w tej firmie. Okoliczność posiadania przez wnioskodawcę i jego małżonkę (E. K.) udziałów w ww. spółce została stwierdzona przez referendarza sądowego na podstawie ogólnodostępnych informacji z Krajowego Rejestru Sądowego. Wszystkie podniesione dotąd okoliczności świadczą zdaniem Sądu o tym, że skarżący swoją sytuację majątkową przedstawił w sposób wybiórczy, a przy tym, odbiegający od obowiązujących kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Uzasadnionym jest przypuszczenie, że podane przez skarżącego koszty miesięcznego utrzymania zostały "dopasowane" do wysokości zadeklarowanych poborów obojga małżonków. Tymczasem, jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym, obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest możliwie jak najbardziej wyczerpujące i wolne od jakichkolwiek wątpliwości zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015 r., sygn. akt II OZ 13/15). Zaniechanie tego obowiązku, skutkować musi odmową uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wysokości wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Końcowo należy dodać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015 r., sygn. akt II OZ 11/15, LEX nr 1628844). Wobec podzielenia przez Sąd wątpliwości, na jakie wskazywał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, względnie, jego zmiany poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.