I SA/Wr 749/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S.NSA Halina Betta Sędziowie: Asesor WSA Dagmara Dominik S.WSA Katarzyna Radom - sprawozdawca Protokolant: Katarzyna Motyl po rozpoznaniu w dniu 8 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A Spółka z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] o nr [...] w odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie zobowiązania w podatku od towarów i usług za sierpień 2002 r.: I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 350 zł. (trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. określił Skarżącej Spółce kwotę zobowiązania w podatku od towarów i usług za sierpień 2002 r. Orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi Strony w dniu [...], który pismem z dnia [...] (data stempla pocztowego [...]) zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, jednocześnie dopełniając czynności dla której ustanowiony był termin. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, iż od dnia [...] do [...] był chory (na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskie), co uniemożliwiało mu sporządzenie odwołania od decyzji, czynności tej dopełnił niezwłocznie po ustaniu choroby. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej wniosek Strony rozpatrzył odmownie, wskazując na przepis art. 162 Ordynacji podatkowej normujący przesłanki przywrócenia terminu. Jedną z nich jest uprawdopodobnienie braku winy Strony w opóźnieniu złożenia środka odwoławczego, co w rozpatrywanej sprawnie nie wystąpiło. O braku winy można mówić dopiero wówczas gdy niedotrzymanie terminu było następstwem przeszkody nie do przezwyciężenia, strona winna dochować szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, przywrócenie terminu wyłącza choćby lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu uzasadnia jedynie przeszkoda, której przy użyciu największego nawet wysiłku nie można usunąć. W rozpatrywanej sprawie taką okolicznością nie jest choroba pełnomocnika bowiem decyzje doręczono wnioskodawcy w dniu [...], a zatem przez 11 dni nie istniały żadne przeszkody uniemożliwiające sporządzenie odwołania, ponadto przy wykonaniu czynności istniała możliwość posiłkowania się pracownikiem czy też domownikami. W złożonej skardze Strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia jako wydanego z obrazą art. 162 Ordynacji podatkowej. W istocie przyczyna uniemożliwiająca sporządzenie odwołania zaistniała dopiero w 11 dniu terminu biegnącego do złożenia odwołania, jednakże ta okoliczność nie może stanowić uzasadnienia do odmowy przywrócenia terminu, bowiem złożenie pisma, choćby w ostatnim dniu terminu, nie może być traktowane jako jakiekolwiek zaniedbanie. Choroba na która zapadł pełnomocnik Strony wiąże się z silnym bólem i brakiem możliwości poruszania się o własnych siłach. Faktem jest, iż pełnomocnik wykonuje pracę z wspólnie z doradcą podatkowym, ale jest to osoba już w podeszłym wieku, którą niemal zaprzestała działalności, służy jedynie radą, ponadto w okresie biegu terminu do złożenia dowołania przebywała poza kancelarią i nie mogła wyręczyć wnioskodawcy w złożeniu pisma. Sam pełnomocnik był w bardzo złym stanie zdrowia, nie mógł racjonalnie kierować pracą kancelarii, zaś jej pracownicy nie byli wdrożeni w sporną sprawę. Pełnomocnik podjął próbę przekazania sprawy innemu doradcy podatkowemu, który jednak odmówił. Trudno zatem stwierdzić, iż dopuścił się on zaniedbania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie powielając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, iż w dniu [...] (3 dni przed upływem terminu do wniesienia odwołania) pełnomocnik pomimo obłożnej choroby udał się do przychodni uzyskując zaświadczenie lekarskie celem przedłożenia w Izbie Skarbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Istota sporu sprowadza się do oceny istnienia przesłanek przywrócenia terminu określonych w art. 162 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.), przepis ten stanowi, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Niespornym jest, iż Skarżący złożył wniosek w ustawowym terminie, dopełniając jednocześnie czynności dla których był on ustanowiony. Spór dotyczy oceny czy Skarżący wykazał (uprawdopodobnił) brak winy w niedopełnieniu czynności w ustawowym terminie. Przy jego analizie pomocne stają się poglądy licznego w tym względzie orzecznictwa i piśmiennictwa z których wyprowadzić można utrwaloną jak się zdaje tezę stwierdzającą, iż kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej; przywrócenie terminu nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się też nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.12.1998 r. sygn. akt III SA 1259/98; LEX nr 44754; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.01.2000 r. sygn. akt I SA/Gd 794/99; LEX nr 40381; ). Podobny pogląd utrwalony jest w literaturze por. J. Krajewski w T. Ereciński, M Jędrzejewska, J Jodłowski, J. Krajewski, J. Krzeminski, Z. Piasecki, K. Pietrzykowski, J. Wengerek, E. Zieliński Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, tom I Wydawnictwo Prawnicze, warszawa 1989, str. 274). Okolicznością wyłączającą brak winy będzie zatem istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, wystąpienie zdarzeń stanowiących zagrożenie dla życia, zdrowia lub poważnej szkody majątkowej. Taką przyczyną jest, jak wskazuje powoływane wyżej orzecznictwo, m.in. nagła choroba, która przy wykonywaniu czynności procesowej nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, powoływane przez Stronę zdarzenia mieszczą się we wskazanych powyżej przyczynach uzasadniających przyjęcie braku winy w opóźnieniu, tym samym dokonana przez organy podatkowe ocena wykracza poza przewidziane prawem granice. Pełnomocnik Strony do wniosku o przywrócenie terminu załączył kopię zwolnienia lekarskiego poświadczającego, iż ostatnich dniach upływu terminu był chory co uniemożliwiało mu złożenie odwołania. Powyższy dokument nie został przez organy podatkowe zakwestionowany, jakkolwiek w odpowiedzi na skargę znalazło się stwierdzenie, iż pochodzi od lekarza o tym samym nazwisku co pełnomocnik Strony. Fakt ten nie może jednak wpływać na jego wiarygodność, bowiem jak powyżej wskazano nie przeprowadzono postępowania w tym zakresie. Z przedstawionych przez Stronę argumentów wynika, iż choroba na która zapadła uniemożliwiała jej nie tylko sporządzenia środka odwoławczego, ale również przekazanie wytycznych podległym pracownikom. Zgodnie z treścią art. 222 Ordynacji podatkowej odwołanie od decyzji podatkowej jest sformalizowanym środkiem i jak wynika z ww. normy nie wystarczy zawarcie w nim niezadowolenia z wydanego orzeczenia ale powinno ono zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. Zważywszy na fakt, iż choroba pełnomocnika ujawniła się w ostatnich dniach terminu za wiarygodne należy uznać twierdzenie pełnomocnika, iż wobec dotkliwych dolegliwości bólowych nie był on w stanie przekazać istotnych wskazań na temat sprawy swoim współpracownikom. Od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać większej staranności i dbałości niż w przypadku każdego innego podmiotu działającego we własnej sprawie, nie oznacza to jednak całkowitej eliminacji instytucji przywrócenia terminu w odniesieniu do tych właśnie osób, choroba jest bowiem zdarzeniem nieprzewidywalnym i w równym stopniu może dotknąć każdego człowieka. Nie sposób podzielić także twierdzeń organów podatkowych, iż winą jest bezczynność pełnomocnika w ciągu 11 dni biegnącego terminu. Przepis art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej wskazuje, iż odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a zatem może ona nadać pismo zawierające środek odwoławczy w ostatnim nawet dniu terminu i czynienie jej zarzutu , że niż dokonała tego wcześniej jest pozbawione podstaw prawnych. W sytuacjach gdy niemożność sporządzenia i nadania odwołania jest okolicznością nagłą, fakt iż wcześniej strona mogła dopełnić czynności ale tego nie uczyniła zwlekając do ostatniego dnia nie stanowi okoliczności przemawiającej za uznaniem, istnienia winy w opóźnieniu złożenia środka odwoławczego. Pogląd powyższy był także wyrażany w orzecznictwie sądowym. "W sprawie nie może mieć znaczenia okoliczność, że pozwany mógł wnieść zarzuty przed zachorowaniem i należało tylko ustalić, czy mógł on wnieść te zarzuty wtedy, kiedy wg zaświadczenia lekarskiego był chory. Skoro bowiem ustawa przewiduje dla dokonania czynności określony termin, strona może dokonać tej czynności w ostatnim dniu tego terminu bez ujemnych dla siebie skutków. Jeżeli zaś w tym czasie zaszła przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie tej czynności, nie można czynić stronie zarzutu, że mogła czy powinna była czynności dokonać wcześniej. (postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 20.03.1969 r. sygn. akt III CRN 461/68 ; LEX nr 6477) "Zwlekania z uiszczeniem wpisu do ostatniego, siódmego dnia terminu nie można uważać za zawinione działanie strony. W konsekwencji, nie zawinione przez stronę zdarzenie, uniemożliwiające uiszczenie wpisu, choćby zaistniało dopiero w ostatnim dniu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu w rozumieniu art. 168 k.p.c." (postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 9.10.1986 r. sygn. akt IV PZ 82/86; OSNC 1988/1/15) "Nie można podzielić stanowiska organu odwoławczego, że przygotowywanie przez pełnomocnika podatnika - adwokata, odwołania w ostatnim dniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia miałoby wskazywać, że nie liczył się on z ryzykiem ewentualnego uchybienia terminu. Skoro przedstawione dowody niezdolności do pracy nie zostały zakwestionowane przez orzekający organ odwoławczy, to oczywistym jest, że nie można odwołującemu się pełnomocnikowi odmówić uznania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek zamiejscowy w Białymstoku z dnia 9.09.1998 r. sygn. akt SA/Bk 1081/97; LEX nr 34772) Brak winy w uchybieniu terminowi zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie i prowadzić ma do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. Przy ocenie istnienia ww. okoliczności ograny winny się kierować powszechnie uznaną i stosowaną w praktyce orzeczniczej organów administracyjnych i sądowych zasadą "in dubio pro reo". Natomiast jeżeli organy podatkowe kwestionują wskazane przez Stronę okoliczności, a analizowanym przypadku także dowody, wywodząc, iż pełnomocnik mógł pomimo wskazywanych dolegliwości dopełnić wskazanych czynności to okoliczności te winny udowodnić. Uprawdopodobnienie zastrzeżone jest jedynie dla wnioskodawcy. W rozpatrywanej sprawie przeprowadzona przez organy podatkowe ocena przesłanki wynikającej z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wykracza poza przewidziane art. 191 Ordynacji podatkowej granice i to w sposób wpływający na wynika sprawy. Jak wynika z treści zgromadzonych w sprawie dokumentów organy podatkowe nie zakwestionowały w sposób formalny przedłożonego zaświadczenia, a w konsekwencji także faktu choroby pełnomocnika, okoliczność ta zaś, jak wynika z wcześniejszych rozważań, stanowi przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu, w związku z tym przeprowadzoną przez organy podatkowe ocenę zaistniałych w sprawie okoliczności należy uznać za dowolną. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 powołanej wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na charakter zaskarżonego postawienia odstąpiono zastosowania art. 152 ww. ustawy bowiem wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu może dotyczyć tylko orzeczeń, które mogą zostać wykonane. Cechę tę należy pojmować jako spowodowanie, sprowadzenie w sposób dowolny lub w trybie przymusowym, takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z treścią aktu. Przedmiotem wykonania orzeczenia jest więc każde zachowanie się podmiotu zobowiązanego do jego realizacji (adresata aktu), polegające na działaniu, zaniechaniu określonego działania lub znoszeniu zachowań innych podmiotów. Nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do tak rozumianego wykonania i w związku z tym nie każdy wymaga wykonania. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że nie podlega wykonaniu postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania, ponieważ nie nakłada ono na adresata obowiązku określonego zachowania (węzła praw i obowiązków). (por. T. Woś, H. Knysiak Molczyk, M Romańska. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Warszawa 2005 s. 295).