I SA/Wr 797/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za styczeń 2014 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 (słownie: dwadzieścia tysięcy) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych argumentując, że w latach 2013-2014 dokonywała sprzedaży wewnątrzwspólnotowej towarów, które wcześniej były nabywane w kraju. Na skutek wszczęcia postępowania kontrolnego w sprawie zasadności deklarowanych przez spółkę zwrotów w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące ww. lat, właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego wstrzymał zwrot podatku na rzecz spółki w kwocie ponad 60.000.000 zł. W konsekwencji sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu – musiała ograniczyć swoją bieżącą działalność do minimum ze względu na brak środków finansowych na jej prowadzenie. Obecnie spółka nie prowadzi działalności i nie uzyskuje przychodów. Skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w zaistniałej sytuacji znalazła się bez swojej winy – postępowania kontrolne toczyły się przez kilkanaście miesięcy. Wszystkie wymienione przez stronę skarżącą rachunki bankowe wykazują bilans zerowy lub ujemny, a ponadto zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bilans spółki wykazuje stratę na poziomie 771.343,79 zł. Na dzień złożenia wniosku jej zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej wynosiły 24.980.499,32 zł. Wobec spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne w związku z określonymi zobowiązaniami w VAT za styczeń, luty i marzec 2014 r. w łącznej kwocie 12.874.556 zł, z czego do 17 listopada 2016 r. wyegzekwowano 84.659,52 zł. Banki poinformowały, że brak było wystarczających środków na realizację zajęcia, a ostatni wpływ środków na rachunki odnotowano w maju, w czerwcu i we wrześniu 2016 r. Jeden z rachunków został zamknięty w sierpniu. Również zajęcia rekwizycyjne nie mogły być realizowane nie mogły być zrealizowane z powodu braku majątku. Strona zwróciła uwagę, że również organ podatkowy powziął wątpliwość co do wypłacalności spółki. Spółka utraciła kapitał zakładowy w marcu 2016 r., poniosła stratę, co doprowadziło od ujemnego kapitału własnego na poziomie 2.794.520,31 zł. Wskazała, że zwracała się do swojego udziałowca o możliwość dokonania dopłat do kapitału, jednakże ten – z uwagi na niespłacone pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł – odmówił. Spółka nie ma też majątku ani środków na prowadzenie postępowania upadłościowego. Strona skarżąca wyjaśniła, że bezpośrednią przyczyną jej sytuacji finansowej jest wstrzymanie spółce zwrotu podatku od towarów i usług, która to sytuacja utrzymuje się od 2013 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 129.125.000 zł, wartość środków trwałych 1.588,95 zł, a strata według bilansu za ostatni rok 771.343,79 zł. Strona wymieniła cztery rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)1.394.19 zł, (-)852,45 zł, (-)3.054,41 zł i 0 zł. Podała dodatkowo, że spółka nie prowadzi kasy gotówkowej, ma zaciągnięte pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł oraz zaległość podatkową określoną zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją w wysokości 12.044.134 zł. Przedłożono pisma prezesów zarządów skarżącej spółki oraz A S.A. będącej jedynym wspólnikiem skarżącej spółki. Z W piśmie z dnia 15 marca 2017r. prezes zarządu skarżącej spółki zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie dopłat do spółki z uwagi na wniesienie skarg dotyczących podatku od towarów i usług za październik 2013 r. oraz za miesiące od lutego do kwietnia 2014 r. i konieczność opłacenia wpisów po 100.000 zł w każdej sprawie. Pismem z dnia 17 marca 2017 r. spółka A wyjaśniła, że nie jest w stanie obecnie podjąć takiej uchwały, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników. Sytuacja skarżącej spółki odbiła się również w sposób ujemny na A, która jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie w uzasadniony sposób ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Z załączonych do wniosku dokumentów finansowych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2016 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 917.964,89 zł, od kwietnia 2016 r. do końca listopada 2016 r. nie miała już żadnych przychodów. Na koniec listopada 2016 r. jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł, a kapitał zapasowy wynosił 19.853.070,25 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 26.786.186,28 zł, należności krótkoterminowe 4.442,76 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruki ośmiu rachunków bankowych, z czego potwierdzenia zamknięcia sześciu z nich w grudniu 2016 r. Saldo rachunków było ujemne. Ponadto w wyniku wezwania nadesłano dokumentację finansową, z której wynika, że w bieżącym roku obrotowym (od kwietnia do sierpnia 2017 r.) odnotowane zostały przychody ze sprzedaży oraz przychody operacyjne w łącznej kwocie 813,64 zł oraz strata w wysokości 440.830,70 zł. Według bilansu za bieżący rok obrotowy spółka posiadała kapitał zapasowy o wartości 19.853.070,25 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 27.832.112,33 zł, należności krótkoterminowe – 21.163,57 zł. Spółka na dzień 31 sierpnia 2017 r. nie posiadała żadnych środków pieniężnych w kasie i na rachunkach. Zgodnie z oświadczeniem prezesa zarządu spółki, usługi pełnomocnika zastępującego spółkę przed tutejszym Sądem opłacane są przez A S.A. i stanowią oprocentowaną pożyczkę. Do rozpoznania przedmiotowego wniosku referendarz przyjął również wyjaśnienia skarżącej spółki przedstawione w sprzeciwie od postanowienia referendarza w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 403/17. Strona mianowicie podniosła, że strata z lat ubiegłych w wysokości 151.001.246,77 zł, wykazana w bilansie przekracza o 2.794.520,31 zł łączną wysokość kapitału udziałowego (podstawowego) i kapitału zapasowego na ten sam dzień. Oznacza to, że zarówno kapitał udziałowy (podstawowy), jak i kapitał zapasowy nie reprezentują żadnych realnych, dostępnych środków finansowych. Analiza bilansu wskazuje, że jedynym znaczącym aktywem spółki są należności podatkowe z tytułu VAT, które są przedmiotem sporu. Jedyny udziałowiec skarżącej spółki – A S.A. posiada w stosunku do niej wierzytelność w kwocie 25.964.548,06 zł, z czego 24.980.499,32 zł z tytułu należności głównej od udzielonych pożyczek. Skarżąca w latach 2013-2014 zaciągnęła u swojego udziałowca oprocentowane pożyczki w łącznej wysokości 79.362.992,95 zł, z przeznaczeniem na prowadzenie bieżącej działalności. Wobec faktu, że trwające przez okres około 19 miesięcy postępowania kontrolne za miesiące X-XII 2013 r. i I-IV 2014 r. doprowadziły do sytuacji, że spółka zaprzestała faktycznie prowadzenia działalności gospodarczej, a jej udziałowiec nie odzyskał pożyczonych pieniędzy i trudno od niego oczekiwać, że będzie w dalszym ciągu finansował zobowiązania skarżącej. Tym bardziej, że trudności finansowe skarżącej odbiły się w sposób negatywny także na jej udziałowcu, który nie tylko nie odzyskał ponad 24.000.000 zł udzielonych pożyczek, ale i poniósł też ujemne konsekwencje ze strony banków finansujących i ubezpieczycieli (skarżąca jest częścią grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości). Jako znane z urzędu wskazać należy, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 100.000 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, wniosek należało uznać w znacznej części za zasadny. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe strona w części wykazała. Zgodzić się należy, że sytuacja majątkowa spółki jest zła, a możliwości płatnicze ograniczone. Wskazują na to dane wynikające z przedłożonych dokumentów finansowych oraz wyjaśnień strony. Niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Należy zatem zwrócić uwagę, że jedynym udziałowcem spółki jest A S.A. Zaś faktem powszechnie znanym jest, że jest to jedna z największych sieci sklepów [...] w Polsce. Spółka wprawdzie wykazała, że ww. udziałowiec odmówił podjęcia uchwały w przedmiocie dokonania dopłat w celu pokrycia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jednakże, zdaniem referendarza, nadal może od niego uzyskać choćby minimalną pożyczkę celem pokrycia wpisu od skargi przynajmniej w 1/5 części. Tym bardziej, że w kwestii udzielania pożyczek strona jest niekonsekwentna w swoich wyjaśnieniach. Mianowicie podnosi, że jej zobowiązania wobec A z tytułu pożyczek wynoszą już ponad 25.000.000 zł z odsetkami. Jednocześnie, pomimo już istniejącej wierzytelności i odmowy dokonania dopłat (pismo z 17 marca 2017 r.) – w sprawie o sygn. I SA/Wr 1364/16 A S.A. opłaciła w dniu 24 marca 2017 r. wpis od skargi w wysokości 100.000 zł. Ponadto – jak oświadczyła prezes zarządu skarżącej spółki – spółka A pokrywa również w ramach pożyczki wynagrodzenie dla pełnomocnika, który zastępuje stronę skarżącą we wszystkich sprawach toczących się przed tutejszym Sądem. Powyższe utwierdza tylko w przekonaniu, że strona ma możliwość pozyskania środków na opłacenie wpisu od skargi przynamniej w części wynoszącej 20.000 zł. Tak zajętego stanowiska, zdaniem referendarza, nie może zmienić fakt zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi przez Sąd dotychczas w trzech sprawach, na łączną kwotę 239.581 zł. Skarżąca w ten sposób uzyskała znaczne wsparcie ze strony Skarbu Państwa, którego jednak nie należy traktować jako reguły – co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wyraźnie wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Oznacza to, że strona niezależnie od tego, że dotychczas była dofinansowywana przez Skarb Państwa, winna zawsze czynić starania, aby partycypować w ponoszeniu przedmiotowych kosztów, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.